याकुजा

याकुजा (任侠団体, निन्क्यो दान्ताइ) जापानको एक अन्तर्राष्ट्रिय अपराध संगठन हो। जापानी प्रहरी र सञ्चारमाध्यमहरूले तिनीहरूलाई “बोर्योकोदान” अर्थात् “हिंसात्मक समूह” भन्छन्, जबकि तिनीहरूले आफैँलाई “निन्क्यो दान्ताइ” यानी “शिष्ट संगठित समूह” भन्छन्। अंग्रेजीमा याकुजा शब्दको अर्थ “ग्याङ्स्टर” हुन्छ।

याकुजाहरू कडा आचारसंहिताका लागि प्रसिद्ध छन्। तिनीहरूको संगठनमा “ओयाबुन” (मुख्य) र “कोबुन” (सहायक सदस्य)को सम्बन्ध हुन्छ। अपराधमा असफलतामा भएमा “युबित्सुमे” अर्थात् कान्छी औँला काट्ने परम्परा रहेको छ।

सन् १९६३ मा जापानमा याकुजाको सङ्ख्या करिब १,८४,००० थियो, तर अहिले घटेर करिब ९,९०० सदस्य र ८,९०० सदस्यहरू मात्र छन्। सदस्यहरूको औसत उमेर ५४ वर्ष पुगेको छ, र युवाहरू अब यस संगठनतर्फ आकर्षित छैनन्।

उत्पत्ति र इतिहास

याकुजाको उत्पत्ति १७औँ शताब्दीको इदो कालमा भएको मानिन्छ। प्रारम्भमा दुई समूह थिए, “तेकिया” (फेरीवालाहरू) र “बाकुतो” (जुवा खेल्नेहरू)। टोकियाका मेलामा पसलहरू चलाउने र संरक्षण शुल्क उठाउने गर्थे, जबकि बाकुतोहरूले जुवाघर सञ्चालन गर्थे। यही जुवाबाट “८–९–३ (या–कु–जा)” शब्द आएको हो, जसको योग शून्य हुन्छ।

सबैभन्दा प्रसिद्ध ऐतिहासिक याकुजा “शिमिजु जिरोचो” थिए, जसले १९औँ शताब्दीमा जनप्रिय लोकनायकको रूपमा ख्याति कमाएका थिए।

संगठन र संरचना

प्रत्येक याकुजा परिवारको शीर्षमा “ओयाबुन” (मुखिया) हुन्छ, जसअन्तर्गत “वाकागाशिरा” (उप–मुखिया) र “शातेई” (भाइहरू) हुन्छन्। सबै सदस्यहरूले निष्ठा र आज्ञापालनको शपथ लिन्छन्। यो संरचना जापानी पारिवारिक सम्बन्ध जस्तै हुन्छ। महिलाहरू धेरै कम संलग्न हुन्छन्; उच्च पदमा हुने पुरुषको पत्नीलाई “आने–सान” भनिन्छ।

अपराध गतिविधि

हाल याकुजाको मुख्य आम्दानी “टोकुसु सागी” भनिने ठगी हो, जसमा वृद्ध व्यक्तिहरूलाई फोन वा भ्रममार्फत धोका दिइन्छ। सन् २०१४ मा सबै अपराधमध्ये १०% भन्दा बढी ठगी याकुजासँग सम्बन्धित थियो।

याकुजा समूहहरूले मादक पदार्थ व्यापार, विशेष गरी मेटाम्फेटामिनमा ठूलो नियन्त्रण राख्छन्। केही समूहहरूले मानव बेचबिखन र यौन व्यापारमा पनि संलग्नता राखेका छन्।

अर्थतन्त्र र राजनीतिमा पनि तिनीहरूको प्रभाव रहँदै आएको छ, ठूला कम्पनीहरूमा “सोकोइया” भनिने ब्ल्याकमेल प्रणालीमार्फत दबाब सिर्जना गर्ने अभ्यास प्रख्यात छ।

अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच

याकुजाको प्रभाव जापान बाहिर पनि फैलिएको छ दक्षिण कोरिया, फिलिपिन्स, थाइल्यान्ड, अष्ट्रेलिया, र संयुक्त राज्य अमेरिकामा उनीहरूको सञ्जाल पाइन्छ। हवाई र क्यालिफोर्नियामा तिनीहरूले स्थानीय ग्याङहरू सँगै काम गर्छन्।

सामाजिक सम्बन्ध र हालको अवस्था

कतिपय अवस्थामा याकुजाले प्राकृतिक विपत्तिको बेला राहत सहयोग पुर्‍याएका छन् — जस्तै सन् १९९५ को कोबे भूकम्प र २०११ को तोहोकु सुनामीपछि। यद्यपि हाल कानुनी प्रतिबन्ध र सामाजिक नकारात्मक दृष्टिकोणका कारण तिनीहरूको प्रभाव घट्दो क्रममा छ।

सन् १९९० पछि जापानमा याकुजाको सङ्ख्या ७० प्रतिशतले घटेको छ, र धेरै प्रान्तहरूले तिनीहरूको प्रवेशमा निषेध लगाएका छन्।