युनिसेफ

संयुक्त राष्ट्र बाल कोष

सङ्क्षिप्त नाम	युनिसेफ
संस्थापक	लुडभिक राजमान
प्रकार	कोष
कानुनी वैद्यता	सक्रिय ११ डिसेम्बर १९४६ (१९४६-१२-11) (संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय अन्तर्राष्ट्रिय बाल आपतकालीन कोषको रूपमा)
प्रधान कार्यालय	न्युयोर्क, अमेरिका
कार्यकारी निर्देशक	क्याथरिन म्यारी रुसेल
मूल सङ्गठनहरू	संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभा संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्
कर्मचारी (सन् २०२२)	१५,६५४
वेबसाइट	www.unicef.org

युनिसेफ, मूल रूपमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय अन्तर्राष्ट्रिय बाल आपतकालीन कोष, आधिकारिक रूपमा सन् १९५३ देखि संयुक्त राष्ट्र बाल कोष, संयुक्त राष्ट्र सङ्घको एक नियोग हो जुन विश्वभरका बालबालिकाहरूलाई मानवीय र विकासात्मक सहायता प्रदान गर्न जिम्मेवार छ। यो संस्था विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा ज्ञात र देखिने सामाजिक कल्याणकारी संस्थाहरू मध्ये एक हो, जुन १९२ देश र क्षेत्रहरूमा सञ्चालनमा रहेको छ। युनिसेफको गतिविधिहरूमा खोप र रोग रोकथाम प्रदान गर्ने, एचआइभी भएका बालबालिका र आमाहरूको उपचार गर्ने, बाल्यकाल र मातृ पोषण बढाउने, सरसफाइमा सुधार गर्ने, शिक्षा प्रवर्द्धन गर्ने र प्रकोपहरूको प्रतिक्रियामा आपतकालीन राहत प्रदान गर्ने समावेश छ।

युनिसेफ संयुक्त राष्ट्र सङ्घको अन्तर्राष्ट्रिय बाल आपतकालीन कोषको उत्तराधिकारी हो, र दोस्रो विश्वयुद्धबाट प्रभावित बालबालिका र आमाहरूलाई तत्काल राहत प्रदान गर्न संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय राहत पुनर्वास प्रशासनद्वारा ११ डिसेम्बर १९४६ मा न्युयोर्कमा गठन गरिएको थियो। सोही वर्ष, संयुक्त राष्ट्र सङ्घको महासभाले युद्धपछिको राहत कार्यलाई थप संस्थागत गर्न युनिसेफको स्थापना गरेको थियो। सन् १९५० मा, विशेष गरी विकासशील देशहरूमा बालबालिका र महिलाहरूको दीर्घकालीन आवश्यकताहरूलाई सम्बोधन गर्न यसको कार्यादेश विस्तार गरिएको थियो। सन् १९५३ मा, यो संस्था संयुक्त राष्ट्रसङ्घ प्रणालीको स्थायी भाग बनेको थियो, र यसको नाम संयुक्त राष्ट्रसङ्घ बाल कोषमा परिवर्तन गरिएको थियो, यद्यपि यसले युनिसेफको संक्षिप्त रूप कायम राख्दछ।

युनिसेफ पूर्णतया सरकार र निजी दाताहरूबाट स्वैच्छिक योगदानमा निर्भर गर्दछ। सन् २०२४ सम्म यसको कुल आम्दानी $८.६१ अर्ब थियो, जसमध्ये सार्वजनिक क्षेत्रका साझेदारहरूले $४.९२ अर्ब योगदान गरेका थिए। यो ३६ सदस्यीय कार्यकारी बोर्डद्वारा शासित छ जसले नीतिहरू निर्माण, कार्यक्रमहरू अनुमोदन, र प्रशासनिक र वित्तीय योजनाहरूको निरीक्षण गर्दछ। बोर्ड संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक परिषद्द्वारा निर्वाचित सरकारी प्रतिनिधिहरू मिलेर बनेको हुन्छ, जुन सामान्यतया तीन वर्षको अवधिको लागि हुन्छ।

युनिसेफका कार्यक्रमहरूले बालबालिकाको स्वास्थ्य र कल्याणलाई प्रवर्द्धन गर्न समुदाय-स्तरका सेवाहरू विकास गर्न जोड दिन्छन्। यसको धेरैजसो काम क्षेत्रमा छ, जसमा १५० देशका कार्यालयहरू, मुख्यालयहरू र अन्य सुविधाहरू समावेश छन्, र ३४ "राष्ट्रिय समितिहरू" समावेश छन् जसले आयोजक सरकारहरूसँग विकसित कार्यक्रमहरू मार्फत आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्छन्। सात क्षेत्रीय कार्यालयहरूले आवश्यकता अनुसार देशका कार्यालयहरूलाई प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्छन्, जबकि कोपेनहेगन र न्युयोर्क सहरहरूमा आधारित यसको आपूर्ति विभागले ३ अर्ब डलरभन्दा बढी महत्वपूर्ण सहायता र सेवाहरू प्रदान गर्न मद्दत गर्दछ।

सन् २०१८ मा, युनिसेफले २ करोड ७० लाख शिशुहरूको जन्ममा सहयोग गरेको थियो। यसले अनुमानित ६ करोड ५५ लाख बालबालिकालाई पेन्टाभ्यालेन्ट खोपहरू प्रदान गरेको थियो भने १ करोड २० लाख बालबालिकालाई शिक्षा प्रदान गरेको थियो। यसले गम्भीर तीव्र कुपोषण भएका ४० लाख बालबालिकाको उपचार गर्नुका साथै ९० देशहरूमा २८५ मानवीय आपतकालीन अवस्थाहरूमा प्रतिक्रिया दिएको थियो। युनिसेफले आफ्नो कामको लागि मान्यता प्राप्त गरेको छ, जसमा सन् १९६५ मा नोबेल शान्ति पुरस्कार, सन् १९८९ मा इन्दिरा गान्धी पुरस्कार र सन् २००६ मा अस्टुरिया पुरस्कार समावेश प्रप्त गरेको थियो। सन् २०२० को कोभिड-१९ महामारीको समयमा, युनिसेफले विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन र अन्य नियोगहरूसँग मिलेर स्वस्थ अभिभावकत्वको बारेमा मार्गदर्शन प्रकाशित गरेको थियो।

बाह्य कडीहरू

• युनिसेफको आधिकारिक वेबसाइट
• सन् २०१८ को प्रतिवेदन