योकाई

योकाई (Yōkai) जापानी लोककथामा पाइने अलौकिक शक्ति, प्राणी र आत्माहरूको एउटा विशाल समूह हो। यी योकाईहरू विभिन्न रूपमा देखा पर्छन्, जसमा रूप परिवर्तन गर्न सक्ने, भूत-प्रेत, राक्षस र मानिसलाई छक्याउने चतुर जीवहरू समावेश हुन्छन्। यिनीहरूको स्वभाव निकै फरक हुन्छ—कतिपय योकाईहरू मानिसलाई सहयोग गर्ने वा ठट्टा गर्ने प्रकृतिका हुन्छन् भने कतिपय निकै दुष्ट र खतरनाक हुन्छन्। यिनीहरू प्रायः जनावर जस्तै देखिने आकृति, जीवित भएका निर्जीव वस्तुहरू वा मानिस जस्तै देखिने स्वरूपमा प्रकट हुने गर्छन्। योकाईहरूले मुख्यतया प्रकृतिमा लुकेका रहस्यमय पक्षहरू र मानवीय भावनाका अनौठा तथा डरलाग्दा अनुभूतिहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्।

योकाईलाई आयाकासी (Ayakashi), मोनोनोके (Mononoke) वा मामोने (Mamono) को नामले पनि चिनिन्छ। केही शिक्षाविद् र शिन्तो (Shinto) धर्मका अनुयायीहरू योकाई र कामी (Kami - देउता) बीचको भिन्नतालाई एउटै प्रकृतिको दुई पाटोका रूपमा स्वीकार गर्छन्। सामान्यतया 'कामी' लाई 'योकाई' को तुलनामा बढी परोपकारी र हितकारी मानिए तापनि, दुवैलाई अन्ततः प्रकृति वा पौराणिक संसारका एकै प्रकारका आत्माहरूको रूपमा वर्गीकरण गर्ने गरिन्छ। यिनीहरूको व्यवहार मानिसहरूका लागि हानिकारक वा शरारतीदेखि लिएर अत्यन्तै सहयोगी र कल्याणकारीसम्म हुन सक्छ।

योकाईहरू प्रायः जनावर जस्तै देखिने विशेषता भएका हुन्छन्; जस्तै काप्पा (Kappa) लाई कछुवा जस्तो देखिने गरी चित्रण गरिन्छ र तेन्गु (Tengu) लाई पखेटा भएको रूपमा देखाइन्छ। यद्यपि, कतिपय योकाईहरू मानिस जस्तै पनि देखिन्छन्, जस्तै कुचिसाके-ओन्ना (Kuchisake-onna)। केही योकाईहरू निर्जीव वस्तुहरू जस्तै देखिन्छन् (जसलाई त्सुकुमोगामी भनिन्छ), भने कतिपयको कुनै निश्चित आकार नै हुँदैन। योकाईहरूलाई सामान्यतया आध्यात्मिक वा अलौकिक शक्ति भएका प्राणीका रूपमा वर्णन गरिन्छ, जसमा रूप परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमता (shapeshifting) सबैभन्दा साझा विशेषता हो। यसरी रूप परिवर्तन गर्न सक्ने योकाईहरूलाई बाकेमोनो (Bakemono) वा ओबाके (Obake) भनेर चिनिन्छ।

जापानी लोकसंस्कृतिविद् र इतिहासकारहरूले योकाईलाई "पहिचान नभएका वा व्याख्या गर्न नसकिने अलौकिक घटनाहरूको मानवीकरण" को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। एडो काल (सन् १६०३ देखि १८६८) मा तोयियामा सेकिएन (१७१२-१७८८) जस्ता धेरै कलाकारहरूले लोककथाहरूबाट प्रेरित भएर वा पूर्ण रूपमा आफ्नै कल्पनाबाट नयाँ योकाईहरूको सिर्जना गरे। आजका दिनमा, त्यस्ता धेरै योकाईहरू (जस्तै अमिकिरी) लाई झुक्किएर प्राचीन वा परम्परागत लोककथाबाटै आएका हुन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। 'योकाई' शब्दको कान्जी (जापानी लिपि) संरचनामा दुईवटा अक्षरहरू छन्, जसको अर्थ "शंकास्पद" वा "सन्दिग्ध" भन्ने हुन्छ। यद्यपि यो जापानी नाम चिनियाँ शब्द याओगुई (Yāoguài) को जापानी उच्चारण वा रूपान्तरण मात्र हो (जसले यस्तै अनौठा प्राणीहरूलाई बुझाउँछ), केही जापानी टिप्पणीकारहरू भने योकाई शब्दले जापानी संस्कृतिमा धेरै फरक र विशिष्ट अर्थहरू बोकेको तर्क गर्छन्। यसमा जापानका आफ्नै मौलिक र अद्वितीय प्राणीहरूलाई समेत समेटिएको छ।