सामग्रीमा जानुहोस्

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य। माथि-बायाँ:अङ्गोलामा एचआइभी सम्बन्धित जनचेतनामूलक एक कार्यक्रम। माथि-दायाँ: द्रुत एचआइभी परिक्षण किट। केन्द्र-बायाँ: एक आफ्रिकी सङ्घको सोमालिया नियोगको चिकित्सा अधिकारीले एक आमालाई सामान्य स्वास्थ्य परीक्षण गर्दै। केन्द्र-दायाँ: सान फ्रान्सिस्कोमा पारलैङ्गिक मार्चमा कन्डम र व्यापक यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य जानकारी सहितको स्रोत स्ट्यान्ड। तल-बायाँ:प्यासिफिक एड्भेन्टिस्ट विश्वविद्यालयमा सुडेनी प्रशिक्षकको प्रशिक्षण। तल-दायाँँ: तम्पन र महिनावारी कपको चयन।

यौन र प्रजनन स्वास्थ्य अनुसन्धान, स्वास्थ्य सेवा र सामाजिक क्रियाकलापको एक क्षेत्र हो[१] जसले व्यक्तिको प्रजनन प्रणाली र यौन कल्याण सहित स्वास्थ्यलाई जीवनका सबै चरणहरूको अन्वेषण गर्दछ।[२][३][४] यौन र प्रजनन स्वास्थ्यलाई प्रायः यौन र प्रजनन स्वास्थ्य र अधिकारका रूपमा परिभाषित गरिन्छ, जसले व्यक्तिको यौन र प्रजनन जीवनमा विकल्प बनाउने अधिकारलाई समेट्छ।[५]

यो शब्दलाई विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनको स्वास्थ्यको परिभाषाको ढाँचा भित्र अझ व्यापक रूपमा परिभाषित गर्न सकिन्छ। "पूर्ण शारीरिक, मानसिक र सामाजिक कल्याणको अवस्था, र केवल रोग वा दुर्बलताको अनुपस्थिति नभएको"को रूपमा।[६] विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले यौन स्वास्थ्यको कार्यात्मक परिभाषा (सन् २००६) '... यौन सम्बन्धसँग सम्बन्धित शारीरिक, भावनात्मक, मानसिक र सामाजिक कल्याणको अवस्था; केवल रोगको अनुपस्थिति मात्र नभई, कार्यक्षमता वा दुर्बलताको अनुपस्थिति होइन।[५] यौन स्वास्थ्यको लागि कामुकता र यौन सम्बन्धको लागि सकारात्मक र सम्मानजनक दृष्टिकोण चाहिन्छ, साथै जबरजस्ती, भेदभाव र हिंसाबाट मुक्त, आनन्ददायी र सुरक्षित यौन अनुभवहरू प्राप्त गर्ने सम्भावना चाहिन्छ। यौन स्वास्थ्य प्राप्त गर्न र कायम राख्नको लागि, सबै व्यक्तिहरूको यौन अधिकारको सम्मान, संरक्षण र पूर्ति गरिनुपर्छ।[७] यसमा यौन कल्याण समावेश छ, जिम्मेवार, सन्तोषजनक र सुरक्षित यौन सम्बन्ध राख्ने व्यक्तिको क्षमता र कहिले र कति पटक गर्ने भनेर निर्णय गर्ने स्वतन्त्रता समावेश गर्दछ।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घका नियोगहरूले विशेष गरी यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्यलाई शारीरिक तथा मनोवैज्ञानिक कल्याण र यौनिकता दुवैलाई समावेश गरी परिभाषित गर्दछ। यसबाहेक, यौन जीवनलाई आनन्ददायी र सन्तोषजनक बनाउनुको महत्त्व, र यौनको नकारात्मक परिणामहरूमा मात्र केन्द्रित नहुनुलाई विश्व यौन स्वास्थ्य सङ्घ जस्ता धेरै नियोगहरूले जोड दिएका छन्।[८][९] साथै सुरक्षित र सन्तोषजनक सम्बन्धहरूको स्वास्थ्य र कल्याणमा सकारात्मक प्रभावहरूलाई विचार गर्दछ। थप व्याख्यामा यौन शिक्षामा पहुँच, गर्भावस्था र प्रसूतिको समयमा सुरक्षित रूपमा जान सक्ने महिलाहरूको क्षमताले जोडीहरूलाई स्वस्थ शिशु जन्माउने उत्तम मौका प्रदान गर्न सक्छ।[१०]

यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकार सम्बन्धी महत्वपूर्ण गुटमाचर-ल्यान्सेट आयोगले भनेको छ, 'यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य तथा अधिकार दिगो विकासको लागि आवश्यक छ किनभने तिनीहरूको लैङ्गिक समानता र महिलाको कल्याणसँगको सम्बन्ध, मातृ, नवजात शिशु, बालबालिका र किशोरकिशोरी स्वास्थ्यमा प्रभाव, र भविष्यको आर्थिक विकास र वातावरणीय दिगोपनलाई आकार दिनमा तिनीहरूको भूमिका रहेको छ। तर कमजोर राजनीतिक प्रतिबद्धता, अपर्याप्त स्रोतहरू, महिला र केटीहरू विरुद्धको निरन्तर भेदभाव, र यौनिकतासँग सम्बन्धित मुद्दाहरूलाई खुला र व्यापक रूपमा सम्बोधन गर्न अनिच्छुकताका कारण सबैका लागि यौन र प्रजनन स्वास्थ्य र अधिकारहरू पूरा गर्नेतर्फको प्रगति अवरुद्ध भएको छ। फलस्वरूप, विश्वभरका प्रजनन उमेरका लगभग ४·३ अर्ब मानिसहरूले आफ्नो जीवनकालमा अपर्याप्त यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सेवाहरू पाउनेछन्।[११]

व्यक्तिहरूले प्रजनन स्वास्थ्य सेवाहरूमा असमानताको सामना गर्न सक्छन्। असमानताहरू सामाजिक-आर्थिक स्थिति, शिक्षा स्तर, उमेर, जातीयता, धर्म र उनीहरूको वातावरणमा उपलब्ध स्रोतहरूको आधारमा भिन्न हुन्छन्। कम आय भएका व्यक्तिहरूले उपयुक्त स्वास्थ्य सेवाहरूमा पहुँच र/वा प्रजनन स्वास्थ्य कसरी कायम राख्ने भन्ने ज्ञानको अभाव हुन सक्छ।[१२] यसका अतिरिक्त, प्रजनन स्वास्थ्य सुधार गर्न हस्तक्षेप र रणनीतिहरूमा सक्रिय सरोकारवालाहरूको रूपमा महिला, परिवार र स्थानीय समुदायहरूलाई संलग्न गर्ने धेरै दृष्टिकोणहरू छन्।[१३]

पूर्वावलोकन

[सम्पादन गर्नुहोस्]

महिलाहरूको लागि विश्वव्यापी अस्वस्थताको भारको २०% र पुरुषहरूको लागि १४% प्रजनन र यौन अस्वस्थताले ओगटेको भनि सन् २००८ मा विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले मूल्याङ्कन गरेको थियो।[१४] प्रजनन स्वास्थ्य यौन र प्रजनन स्वास्थ्य र अधिकारको एक भाग हो। संयुक्त राष्ट्र जनसङ्ख्या कोषका अनुसार, यौन र प्रजनन स्वास्थ्यको लागि पूरा नभएको आवश्यकताले महिलाहरूलाई "आफ्नो शरीर र भविष्यको बारेमा महत्त्वपूर्ण छनौटहरू" गर्ने अधिकारबाट वञ्चित गर्दछ, जसले परिवार कल्याणलाई असर गर्दछ। महिलाहरूले सामान्यतया बच्चाहरू जन्माउँछन् र पालनपोषण गर्छन्, त्यसैले उनीहरूको प्रजनन स्वास्थ्य लैङ्गिक समानताबाट अविभाज्य छ। यस्ता अधिकारहरूको अस्वीकारले गरिबीलाई पनि बढाउँछ।[१५]

सन्दर्भ सामग्रीहरू

[सम्पादन गर्नुहोस्]
  1. ↑ "Sexual and Reproductive Health Matters - What's in a name?", Sexual and Reproductive Health Matters 27 (1): 1–3, डिसेम्बर २०१९, डिओआई:10.1080/09688080.2019.1574427, पिएमआइडी 31884899, पिएमसी 7887925।
  2. ↑ "Reproductive Health", National Institute of Environmental Health Sciences, मूलबाट २०२१-०९-१८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२१-०९-१८।
  3. ↑ "What is sexual wellbeing and why does it matter for public health?", The Lancet Public Health (अङ्ग्रेजीमा) 6 (8): e608–e613, २०२१, डिओआई:10.1016/S2468-2667(21)00099-2, पिएमआइडी 34166629, पिएमसी 7616985।
  4. ↑ Sladden, Tim; Philpott, Anne; Braeken, Doortje; Castellanos-Usigli, Antón; Yadav, Vithika; Christie, Emily; Gonsalves, Lianne; Mofokeng, Tlaleng (२०२१-१०-०२), "Sexual Health and Wellbeing through the Life Course: Ensuring Sexual Health, Rights and Pleasure for All", International Journal of Sexual Health (अङ्ग्रेजीमा) 33 (4): 565–571, आइएसएसएन 1931-7611, डिओआई:10.1080/19317611.2021.1991071, पिएमआइडी 38595782, पिएमसी 10903615।
  5. 1 2 "Defining sexual health", www.who.int (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच २०२४-०२-०७।
  6. ↑ "WHO: Reproductive health", मूलबाट २०१२-०७-०९-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २००८-०८-१९।
  7. ↑ International technical guidance on sexuality education: an evidence-informed approach, Paris: UNESCO, २०१८, पृ: 22, आइएसबिएन 978-92-3-100259-5, मूलबाट २०१८-११-१३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१८-०६-२१।
  8. ↑ World Association of Sexual Health, World Association of Sexual Health (२०१९), "Mexico City World Congress of Sexual Health DECLARATION ON SEXUAL PLEASURE", World Association of Sexual Health, अन्तिम पहुँच ७ फेब्रुअरी २०२४।
  9. ↑ Ford, Jessie V.; Corona-Vargas, Esther; Cruz, Mariana; Fortenberry, J. Dennis; Kismodi, Eszter; Philpott, Anne; Rubio-Aurioles, Eusebio; Coleman, Eli (२०२१-१०-०२), "The World Association for Sexual Health's Declaration on Sexual Pleasure: A Technical Guide", International Journal of Sexual Health (अङ्ग्रेजीमा) 33 (4): 612–642, आइएसएसएन 1931-7611, डिओआई:10.1080/19317611.2021.2023718, पिएमआइडी 38595778, पिएमसी 10903694।
  10. ↑ Gianotten, Woet L.; Alley, Jenna C.; Diamond, Lisa M. (२०२१-१०-०२), "The Health Benefits of Sexual Expression", International Journal of Sexual Health (अङ्ग्रेजीमा) 33 (4): 478–493, आइएसएसएन 1931-7611, डिओआई:10.1080/19317611.2021.1966564, पिएमआइडी 38595776, पिएमसी 10903655।
  11. ↑ "Accelerate progress—sexual and reproductive health and rights for all: report of the Guttmacher–Lancet Commission", The Lancet 391 (10140): 2642–2692, २०१८, डिओआई:10.1016/S0140-6736(18)30293-9, पिएमआइडी 29753597।
  12. ↑ "Determinants of and disparities in reproductive health service use among adolescent and young adult women in the United States, 2002-2008", American Journal of Public Health 102 (2): 359–67, फेब्रुअरी २०१२, डिओआई:10.2105/ajph.2011.300380, पिएमआइडी 22390451, पिएमसी 3483992।
  13. ↑ Dada, Sara; Cocoman, Olive; Portela, Anayda; Brún, Aoife De; Bhattacharyya, Sanghita; Tunçalp, Özge; Jackson, Debra; Gilmore, Brynne (२०२३-०२-०१), "What's in a name? Unpacking 'Community Blank' terminology in reproductive, maternal, newborn and child health: a scoping review", BMJ Global Health (अङ्ग्रेजीमा) 8 (2): e009423, आइएसएसएन 2059-7908, डिओआई:10.1136/bmjgh-2022-009423, पिएमआइडी 36750272, पिएमसी 9906186, मूलबाट २०२३-०२-०८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२३-०२-०८।
  14. ↑ "Reproductive Health Strategy", World Health Organization, मूलबाट जुन १७, २००५-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २००८-०७-२४।
  15. ↑ "Sexual reproductive health", UN Population Fund, मूलबाट २०१९-०५-२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१५-०५-१३।

बाह्य कडीहरू

[सम्पादन गर्नुहोस्]
"https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=यौन_तथा_प्रजनन_स्वास्थ्य&oldid=1300127" बाट अनुप्रेषित