सामग्रीमा जानुहोस्

राकेश झुनझुनवाला

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
राकेश झुनझुनवाला
जन्म(१९६०-०७-०५)५ जुलाई १९६०
हैदराबाद, तेलंगाना, भारत[१]
मृत्यु१४ अगस्ट २०२२(2022-08-14) (उमेर ६२)
मुम्बई, महाराष्ट्र, भारत
शिक्षाचार्टर्ड एकाउन्टेन्ट
मातृ शिक्षाप्रतिष्ठान
पेशा
जीवनसाथी
रेखा झुनझुनवाला
(
वि १९८७)
[२]
सन्तान३
पुरस्कारपद्मश्री (२०२३)

राकेश राधेश्याम झुनझुनवाला[३] (५ जुलाई १९६० – १४ अगस्त २०२२) भारतीय अर्बपति लगानीकर्ता, सेयर व्यापारी तथा चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट थिए। उनले सन् १९८५ मा ₹५,००० पूँजीबाट लगानी गर्न सुरु गरेका थिए र सन् १९८६ मा पहिलो ठूलो नाफा कमाएका थिए। उनको निधनको समयमा उनको अनुमानित कुल सम्पत्ति US$५.८ अर्ब रहेको थियो, जसले उनलाई विश्वका ४३८औँ धनी व्यक्ति बनाएको थियो।[४] उनी आफ्नै सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी रेयर इन्टरप्राइजेजका साझेदार थिए।

लगानीकर्ता तथा सेयर व्यापारीका रूपमा सक्रिय रहनुका अतिरिक्त, उनले विभिन्न कम्पनीहरूमा अध्यक्ष तथा सञ्चालकका रूपमा कार्य गरेका थिए। उनी अकासा एयरका सहसंस्थापक पनि थिए। उनीमाथि भित्री कारोबार सम्बन्धी अनुसन्धान गरिएको थियो र सन् २०२१ मा उनले भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (SEBI) सँग उक्त विषयमा सम्झौता गरेका थिए। झुनझुनवालालाई प्रायः "भारतका बिग बुल" भनेर सम्बोधन गरिन्थ्यो र उनी सेयर बजारसम्बन्धी आफ्नो भविष्यवाणी तथा बजारप्रति आशावादी दृष्टिकोणका लागि व्यापक रूपमा परिचित थिए।[५][६] सन् २०२३ मा उनलाई मरणोपरान्त पद्मश्रीबाट सम्मानित गरिएको थियो, जुन भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो।[७]

अक्टोबर २०२४ मा उनकी पत्नी, रेखा झुनझुनवाला, Forbes को भारतका १०० सर्वाधिक धनी व्यवसायीहरूको सूचीमा ९.३ अर्ब अमेरिकी डलरको कुल सम्पत्तिसहित २८औँ स्थानमा परेकी थिइन्।[८]

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

[सम्पादन]

झुनझुनवालाको जन्म ५ जुलाई १९६० मा मारवाडी अग्रवाल बनिया परिवारमा भएको थियो।[९][१०][११] उनको थरले उनका पुर्खाहरू Jhunjhunu राजस्थानको झुन्झुनुका बासिन्दा रहेको सङ्केत गर्छ।[१२] उनले सिडेनहम कलेजबाट स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरे[१३] र त्यसपछि द इन्स्टिच्युट अफ चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स अफ इन्डियामा भर्ना भए।[१४]

करियर

[सम्पादन]

झुनझुनवालाको सेयर बजारप्रतिको रुचि उनका बुबाले आफ्ना साथीहरूसँग सेयर बजारबारे छलफल गरेको देखेपछि जागृत भएको थियो। उनका बुबाले उनलाई सेयर बजारबारे मार्गदर्शन गरे पनि लगानी गर्न पैसा भने कहिल्यै दिएनन् र साथीहरूसँग पैसा माग्नसमेत निषेध गरेका थिए। आफ्नै बचतको रकमबाट राकेशले कलेजमै अध्ययनरत हुँदा प्रारम्भिक लगानी गर्न थाले। सन् १९८५ मा ₹५,००० को पूँजीबाट लगानी सुरु गरेका झुनझुनवालाले सन् १९८६ मा ₹५ लाखको पहिलो ठूलो नाफा कमाए।[१५] सन् १९८६ देखि १९८९ सम्म उनले लगभग ₹२०–२५ लाख नाफा कमाए।[१६] सन् २०२२ सम्ममा उनको लगानी ₹११,००० करोड पुगेको थियो।[१७] सन् २०२१ सम्ममा उनको सबैभन्दा ठूलो लगानी Titan Companyमा रहेको थियो, जसको मूल्य ₹७,२९४.८ करोड थियो।[१८]

उनले आफ्नो सम्पत्ति व्यवस्थापन कम्पनी रेयर इन्टरप्राइजेजका साझेदारका रूपमा आफ्नै लगानी पोर्टफोलियो व्यवस्थापन गरेका थिए।[१५][१९] सक्रिय लगानीकर्ताका रूपमा रहनुका साथै, झुनझुनवाला एप्टेक र हंगामा डिजिटल मिडिया इन्टरटेनमेन्टका अध्यक्ष थिए तथा प्राइम फोकस लिमिटेड, जियोजित फाइनान्सियल सर्भिसेज, बिलकेयर लिमिटेड, प्राज इन्डस्ट्रिज, प्रोभोग, कन्कोर्ड बायोटेक, इनोभासिन्थ टेक्नोलोजिज (आई) लिमिटेड, मिड डे मल्टिमिडिया लिमिटेड, नागार्जुन कन्स्ट्रक्सन कम्पनी, भाइसराय होटल्स र टप्स सेक्युरिटी लिमिटेडका सञ्चालक समितिका सदस्य थिए।

उनी सल्लाहकार बोर्डका सदस्यका रूपमा इन्डियाज इन्टरनेसनल मुभमेन्ट टु युनाइट नेसन्स (आई.आई.एम.यू.एन.) सँग पनि आबद्ध थिए।[२०]

सन् २०१३ मा झुनझुनवालाले मालाबार हिलस्थित रिजवे अपार्टमेन्टका १२ मध्ये ६ वटा एकाइ स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकबाट ₹१७६ करोडमा खरिद गरेका थिए। त्यसपछि सन् २०१७ मा उनले भवनका बाँकी ६ वटा अपार्टमेन्ट HSBCबाट ₹१९५ करोडमा खरिद गरे।[२१] सन् २०२१ मा पुरानो भवन भत्काएपछि उनले ७०,००० वर्गफिट क्षेत्रफलमा १३ तले नयाँ आवास निर्माण सुरु गरेका थिए।

सन् २०२१ को जुलाईमा उनले भारतको कम लागतको अकासा एयरमा US$४०० मिलियन लगानी गरी एयरलाइन्समा ४०% स्वामित्व प्राप्त गरेका थिए। फेब्रुअरी २०२४ सम्ममा उक्त नयाँ एयरलाइन्ससँग २४ वटा विमान थिए र यसले १९ वटा सहरमा उडान सञ्चालन गर्दै आएको थियो। आफ्नो निधनअघि राकेशले अकासा एयरमा आफ्नो स्वामित्व बढाएर ४६% पुर्‍याएका थिए र कम्पनीका सबैभन्दा ठूलो सेयरधनी बनेका थिए। उनको अन्तिम सार्वजनिक उपस्थिति अकासा एयरको उद्घाटन समारोहमा भएको थियो र त्यसपछि उनले ७ अगस्टमा मुम्बईदेखि अहमदाबादसम्म सञ्चालन भएको एयरलाइन्सको पहिलो उडानमा यात्रा गरेका थिए।[२२][२३][२४][२५][२६]

झुनझुनवाला सम्भावित रूपमा उच्च वृद्धि हुने क्षेत्रहरूलाई प्रारम्भिक चरणमै पहिचान गर्ने आफ्नो क्षमताका लागि परिचित थिए। स्थापित कम्पनीहरूमा गरेको लगानीका अतिरिक्त, उनको भारतका उपभोक्ता-केन्द्रित क्षेत्रहरू, जस्तै खुद्रा व्यापार र प्रविधिमा पनि विशेष रुचि थियो। भारतमा विस्तार हुँदै गएको मध्यम वर्गले घरेलु उपभोगमा उल्लेखनीय वृद्धि ल्याउने उनको विश्वास थियो, जसले उनका प्रारम्भिक लगानीसम्बन्धी धेरै निर्णयलाई मार्गदर्शन गरेको थियो।[२७]

विवाद

[सम्पादन]

सन् २०२१ मा झुनझुनवालामाथि Aptech Computers का सेयरमा असामान्य कारोबार गरेको आरोपमा भित्री कारोबार सम्बन्धी अनुसन्धान गरिएको थियो।[२८] SEBI ले झुनझुनवाला तथा अन्य व्यक्तिहरूले अप्रकाशित मूल्य-संवेदनशील सूचना (UPSI) को जानकारी रहेको अवस्थामा Aptech का सेयरमा कारोबार गरेको आरोप लगाएको थियो। सेप्टेम्बर २०१६ मा Aptech ले प्रिस्कुल क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने घोषणा गरेको थियो। SEBI को आदेशअनुसार, १४ मार्च २०१६ देखि ७ सेप्टेम्बर २०१६ अर्थात् आधिकारिक घोषणा गरिएको मितिसम्म उक्त सूचना UPSI का रूपमा रहेको थियो। जुलाई २०२१ मा झुनझुनवाला र उनका सहयोगीहरूले कुल ₹३५ करोड भुक्तानी गरेपछि SEBI ले उक्त मुद्दा टुङ्ग्याएको थियो। झुनझुनवालाले ₹१८.५ करोड र उनकी पत्नीले ₹३.२ करोड भुक्तानी गरेका थिए।[२९]

परोपकार

[सम्पादन]

झुनझुनवालाको निधनको समयमा उनको कुल सम्पत्ति US$५.८ अर्ब रहेको थियो र उनले आफ्नो सम्पत्तिको एक चौथाइ हिस्सा परोपकारी कार्यमा दान गर्ने योजना बनाएका थिए। उनको परोपकारी कार्यमा स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षा सम्बन्धी पहलहरू समावेश थिए। उनले सेन्ट जुड, अगस्त्य इन्टरनेसनल फाउन्डेसन, अशोका विश्वविद्यालय, Friends of Tribals Society र Olympic Gold Quest जस्ता संस्थाहरूलाई सहयोग गरेका थिए।[१७] उनी नयाँ पनवेलमा आर. जे. शंकरा आँखा अस्पताल निर्माण गर्ने प्रयासमा पनि सक्रिय थिए।[१७]

लोकप्रिय संस्कृतिमा

[सम्पादन]

७ जुन २०१२ मा The Economic Times ले झुनझुनवालाको व्यङ्ग्य गर्ने एउटा ब्लगका लेखकहरू दुई जना रहेको खुलासा गरेको थियो। पहिलो वर्ष उक्त ब्लग Forbes का स्तम्भकार[३०] मार्क फिडेलम्यानले लेखेका थिए भने बाँकी वर्षहरूमा लेखक आदित्य मागल थिए।[३१]

Scam 1992 नामक वेब शृङ्खलामा अभिनेता कविन डेभले झुनझुनवालामा आधारित पात्रको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।[३२]

मृत्यु

[सम्पादन]

१४ अगस्ट २०२२ मा झुनझुनवाला बिरामी परेपछि उनलाई ब्रीच क्यान्डी अस्पतालमा लगिएको थियो।[३३] उनको सोही दिन बिहान करिब ६:३० बजे निधन भयो। चिकित्सकहरूले पछि उनी मिर्गौलासम्बन्धी समस्याका साथै तीव्र बहुअङ्ग विफलताबाट पीडित भएको बताएका थिए।[३४][९]

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले शोक व्यक्त गर्दै भनेका थिए, "राकेश झुनझुनवाला अदम्य थिए। जीवन्त, हँसिला र अन्तर्दृष्टिपूर्ण व्यक्तित्वका धनी उनले वित्तीय क्षेत्रमा अमिट योगदान छोडेका छन्। उनी भारतको प्रगतिप्रति पनि अत्यन्त उत्साही थिए। उनको निधनले वित्तीय जगतलाई दुःखी बनाएको छ।"[३५] झुनझुनवालाको निधनपछि सन् २०२३ मा उनलाई मरणोपरान्त भारतको चौथो सर्वोच्च नागरिक सम्मान पद्मश्री प्रदान गरिएको थियो।[७]

व्यक्तिगत जीवन

[सम्पादन]

राकेश झुनझुनवालाले २२ फेब्रुअरी १९८७ मा रेखा झुनझुनवालासँग विवाह गरेका थिए। उनीहरूका तीन सन्तान थिए। उनकी छोरी निष्ठाको जन्म ३० जुन २००४ मा भएको थियो भने उनका जुम्ल्याहा छोराहरू अर्यमान र आर्यवीरको जन्म २ मार्च २००९ मा भएको थियो।[२]

सन्दर्भहरू

[सम्पादन]
  1. ↑ "I am thinking of making a film: Rakesh Jhunjhunwala", The Economic Times (अङ्ग्रेजीमा), ९ नोभेम्बर २०१०, मूलबाट ७ जुलाई २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ७ जुलाई २०२२।
  2. 1 2 "How a middle class man became a billionaire: Little known facts about Rakesh Jhunjhunwala" (en-SGमा), Yahoo! Finance, मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  3. ↑ Sahgal, Sundeep Khanna, Ram (२०२२-०८-१५), "Rakesh Jhunjhunwala, the investor who saw the future", mint (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच २०२४-०२-०४।
  4. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala", Forbes (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट १६ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  5. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala: Tributes for India's 'stock market king' who died at 62", BBC News, १४ अगस्ट २०२२, मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  6. ↑ Karmali, Naazneen, "Billionaire Investor Rakesh Jhunjhunwala, Known As 'India's Warren Buffett' Dies At 62", Forbes (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट १६ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  7. 1 2 "S.M. Krishna, late Rakesh Jhunjhunwala among those honoured with Padma awards", The Hindu, २२ मार्च २०२३, आइएसएसएन 0971-751X, अन्तिम पहुँच २० फेब्रुअरी २०२५।
  8. ↑ "India's 100 Richest", India’s 100 Richest, अक्टोबर ९, २०२४।
  9. 1 2 "Five lesser known facts about stock market expert Rakesh Jhunjhunwala", India Today (अङ्ग्रेजीमा), ५ जुलाई २०२१, मूलबाट ७ जुलाई २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ९ जुलाई २०२१।
  10. ↑ Geoff Hiscock (२००८), India's Global Wealth Club: The Stunning Rise of Its Billionaires and Their Secrets of Success, John Wiley & Sons, पृ: 251–, आइएसबिएन 978-0-470-82238-8।
  11. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala: गांव से इतना लगाव कि सरनेम अग्रवाल से झुनझुनवाला कर लिया था - So much attachment to village that Agarwal had changed surname to Jhunjhunwala", Jagran (हिन्दीमा), अन्तिम पहुँच २०२४-१२-२१।
  12. ↑ Sarkar, Kanishka (४ अगस्ट २०२१), "Rakesh Jhunjhunwala's Akasa Air gets NOC from Aviation Ministry, aims flight take off by 2021 end", www.cnbctv18.com (अङ्ग्रेजीमा) (CNBC TV18), मूलबाट २१ सेप्टेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ सेप्टेम्बर २०२१।
  13. ↑ Nagar, Anupam (१३ डिसेम्बर २०१९), "What does it take to make a Harshad Mehta? Not just Titan & Tata Tea", The Economic Times, मूलबाट ७ अगस्ट २०२०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ७ अप्रिल २०२०।
  14. ↑ "Celebrity Education: Stock Market King Rakesh Jhunjhunwala Was CA by Qualification, Started Investment with Rs 5000", News18 (अङ्ग्रेजीमा), २०२२-०८-१५, अन्तिम पहुँच २०२२-०९-१८।
  15. 1 2 जैन, सुरभि (३ जुलाई २०२१), "राकेश झुनझुनवाला जन्मदिन विशेष: ५,००० रुपैयाँको लगानीदेखि ३४,००० करोड रुपैयाँसम्म; 'भालु'देखि 'बिग बुल'सम्मको यात्रा", द फाइनान्सियल एक्सप्रेस, मूलबाट १४ सेप्टेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ सेप्टेम्बर २०२१।
  16. ↑ "The journey of Rakesh Jhunjhunwala", The Economic Times, मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  17. 1 2 3 "WHO IS RAKESH JHUNJHUNWALA?", Business Standard India, मूलबाट ७ मार्च २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ७ मार्च २०२२।
  18. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala Cuts Stake In Titan Company In June 2021 Quarter", Moneycontrol (अङ्ग्रेजीमा), १५ जुलाई २०२१, मूलबाट ८ सेप्टेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ९ सेप्टेम्बर २०२१।
  19. ↑ "झुनझुनवालाको रेयर इन्टरप्राइजेजले सिस्का एलईडीमा लगानी गर्ने", ETRetail.com (अङ्ग्रेजीमा) (द इकोनोमिक टाइम्स), ३१ अगस्ट २०२१, मूलबाट १४ सेप्टेम्बर २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ सेप्टेम्बर २०२१।
  20. ↑ "I.I.M.U.N. | Board of Advisors", new.iimun.in, मूलबाट १७ जुलाई २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ जुलाई २०२१। अभिलेखिकरण १७ जुलाई २०२१ वेब्याक मेसिन
  21. ↑ "How Rakesh Jhunjhunwala built his 13-floor home in Mumbai", Moneycontrol (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट २२ मार्च २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २२ मार्च २०२२।
  22. ↑ "Jhunjhunwala's last public appearance was at Akasa Air's inaugural flight", The Hindu Business Line, १४ अगस्ट २०२२, अन्तिम पहुँच अगस्ट १४, २०२२।
  23. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala Airline's $9 Billion Order For Boeing 737s", NDTV.com, अन्तिम पहुँच २०२२-०९-१८।
  24. ↑ Shukla, Tarun, "Akasa Air's take-off: with the Big Bull in cockpit, the low-cost airline has no room for mistakes", The Economic Times, अन्तिम पहुँच २०२२-०९-१८।
  25. ↑ Manish, Sai (२०२२-०८-२२), "Before his death, Jhunjhunwala & family became Akasa's biggest shareholders", www.business-standard.com (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच २०२२-०९-१८।
  26. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala's demise unlikely to impact Akasa Air's business", Times Now (अङ्ग्रेजीमा), १६ अगस्ट २०२२, अन्तिम पहुँच २०२२-०९-१८।
  27. ↑ "The Success Story of Rakesh Jhunjhunwala: Lessons from India's Big Bull", ZeroBizz, जनवरी २०२५, अन्तिम पहुँच ३० सेप्टेम्बर २०२४।
  28. ↑ "SEBI sends Rakesh Jhunjhunwala, family notices in Aptech insider trading case: Report – Money Control", मूलबाट १६ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २३ अप्रिल २०२१।
  29. ↑ "SEBI settles insider trading case with Rakesh Jhunjhunwala", The Hindu Business Line, मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  30. ↑ Fidelman, Mark, "Mark Fidelman -Socialized and Mobilized", Forbes, मूलबाट १५ नोभेम्बर २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ नोभेम्बर २०१२।
  31. ↑ Sruthijith KK (७ जुन २०१२), "How parody blogger Aditya Magal impressed Rakesh Jhunjhunwala", The Economic Times, मूलबाट ६ जनवरी २०१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २९ नोभेम्बर २०१३।
  32. ↑ "Real to Reel: Actor Kavin Dave on playing the 'king of stock market' in Scam 1992", FilmFare, २४ अक्टोबर २०२०, मूलबाट १८ जुन २०२१-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२। अभिलेखिकरण १८ जुन २०२१ वेब्याक मेसिन
  33. ↑ "Big Bull Bows Out | Rakesh Jhunjhunwala passes away", Moneycontrol (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  34. ↑ "Rakesh Jhunjhunwala Death News LIVE Updates: Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62", The Economic Times (अङ्ग्रेजीमा), मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।
  35. ↑ Agarwal, Nikhil, "Ace investor Rakesh Jhunjhunwala passes away at 62", The Economic Times, मूलबाट १४ अगस्ट २०२२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १४ अगस्ट २०२२।

31. Business Tweet। राकेश झुनझुनवालाले पद्मश्री प्राप्त गर्ने। Business Tweet। अभिलेख गरिएको मूल पृष्ठ १ मार्च २०२३ मा। २६ जनवरी २०२३ मा प्राप्त गरिएको।

बाह्य लिङ्कहरू

[सम्पादन]
"https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=राकेश_झुनझुनवाला&oldid=1370303" बाट अनुप्रेषित