रुवाण्डा नरसंहार

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
रुवाण्डा नरसंहार
Part of रुवाण्डा गृहयुद्ध
Human skulls at the Nyamata Genocide Memorial
स्थान: रुवाण्डा
मिति: 7 April – 15 July 1994
निशाना: तुत्सी जाती, तोउ जाति, र नरम हुतु
आक्रमणको प्रकार: नरसंहार, सामुहिक हत्या
मृत्यु: 500,000–2,000,000[१]

रुवाण्डा नरसंहार, तुत्सी विरुद्ध नरसंहारको रूपमा पनि जानिन्छ,[२] जुन हुतु बहुमत सरकारले रुवाण्डामा तुत्सी जातिको सामुहिक हत्या गरेको थियो। ७ अप्रिल देखि मध्य जुलाई १९९४ सम्मको १००-दिनको अवधिको समयमा अनुमानित ५,००,०००  देखि १०,००,०००  रुवान्डालीहरू मारिएका थिए, जसमा तुत्सी जनसङ्ख्याको 70% भन्दा बढी थियो। साथै, पिग्मी बेतवा जातिको 30% लाई मारियो।[३][४] रुवाण्डाको नरसंहार र व्यापक हत्याको अन्त्य तब सकियो जब  पावल कागामे नेतृत्वको तुत्सी -समर्थित र भारी सशस्त्रधारी रुवाण्डा देशभक्त मोर्चा (Rwandan Patriotic Front आरपीएफ)ले देशको नियन्त्रणमा लिए। अनुमानित 200,000 रवाडाहरू, प्रायः हुतुहरू  विस्थापित भए र शरणार्थी भए।[५]

नरसंहार राष्ट्रिय सरकारको शीर्ष स्तरमा स्थान कब्जा कोर राजनीतिक कुलीन सदस्यहरुद्वारा योजना गरिएको थियो। अपराधीहरुहरू रुवान्डा सेना सरकारद्वारा समर्थित , the Gendarmerie,  Interahamwe and Impuzamugambi जस्ता मिलिशियाबाट आएका थिए।

नरसंहार रुवाण्डा गृहयुद्धको सन्दर्भमा भएको थियो जुन द्वन्द १९९०मा हुतु नेतृत्वको सरकार र रुवाण्डा देशभक्त मोर्चा (Rwandan Patriotic Front आरपीएफ), जसमा विभिन्न देशमा छरिएर बसेका तुत्सीहरु थिए, बीच लडिएको थियो ।  आरपीएफ र टुट्सी विरुद्ध हुतुको हिंसाको लहरहरूले १९६२ मा रुवाण्डा स्वतन्त्र भयो। ज्युनिल हबारीमानाको हुतु सरकारमा अन्तर्राष्ट्रिय दबाबले १९९३ मा युद्धबिराम भयो , त्यसैको मर्गनिर्देशनले आरपीएफसंग अरुशा सम्झौता भयो, र आरपीएफसंग शक्ति साझेदार भएको सरकार बन्यो।   यो सम्झौता अकाजु  Akazu, सहित धेरै अतिबादी हुतुहरुलाई स्वीकार्य थिएन, जसले दुश्मनको माग पुरा गरेको नजरले यो सम्झौतालाई हेर्थे। विदेशी साम्राज्यवादी शक्तिको साथ पाएको भरमा रवाण्डामा शासन गर्न थालेको भनी तुत्सी हुतुहरुका लागि अप्रिय बने। हुतुहरु तुत्सीहरुलाई तुत्सी राजतन्त पुनर्स्थापना गर्न र हुतुहरुलाई दास बनाउने उद्देश्य राखेको चित्रित गर्थे । धेरै हुतुहरुले यस सम्भावना माथि अत्यधिक विरोध गरेर प्रतिक्रिया व्यक्त गरे।Iनरसंहारको नेतृत्वमा रुवान्डामा आयात गरिएको म्याचेटहरूको ( एक प्रकारको चक्कु ) संख्या बढ्यो।[६]

अप्रिल ०६, १९९४ मा किगाली विमानस्थल नजिक तत्कालिन हुतु राष्ट्रपति जुभेनल हब्यरिमानबुरुन्डीका रास्ट्रपति सिप्रिन  नटारामीरा सवार विमानमा मिसाइल प्रहार गरियो र घटनास्थलमै राष्ट्रपतिको मृत्यु भयो। [७] उक्त समयमा, हब्यरिमानको घर माथिको हवाई क्षेत्रमा थियो। एक व्यक्ति  बाँचेका थिए तर अस्पताल लादा लादै बाटोमै  मरे।[स्रोत नखुलेको] हब्यरिमानको हत्याले शान्ति सम्झौताको अन्त्य गर्यो।

नरसंहार हत्या अर्को दिन सुरु गर्यो। सैनिक, प्रहरी र मिलिसियाले तत्कालै प्रमुख तुत्सी र नरम विचार राख्ने हुतु सैनिक तथा राजनीतिक नेताहरुको हत्या गरे जसले रिक्त ररेको शक्ति नेतृत्व हत्याउन सक्थे ।  रुवान्डाको राष्ट्रिय आइडी कार्ड (जुन 1 9 33 मा बेल्जियम औपनिवेशिक सरकार द्वारा प्रस्तुत जातीय वर्गीकरण जानकारी समावेश गरिएको थियो ) धारण गर्ने सबैको  जाच गर्न चेक पोष्टहरू र बाधाहरू बनाइएका थिए ताकी तुत्सिहरुलाई पहिचान गरेर मार्न सकियोस् । यी सेनाहरूले हुतु नागरिकहरूलाई भर्ना हुन र छूरा चक्कु , डन्डाजस्ता हतियारले सुसज्जित हुन् उर्दी गरे र आफ्ना तुत्सी छिमेकीहरुलाई हत्या गर्न ,बलात्कात र अंगभंग गर्न उक्साए /दबाब दिए र उनीहरुको सम्पति लुट्न लगाए। शान्ति सम्झौताको भंगले आरपीएफले आक्रामक र चाँडै देशको उत्तरी भागलाई नियन्त्रणमा ल्याउन पहिले जुलाईको मध्यमा किङली कैद गर्नुअघि यो नरसंहारको अन्त्य ल्याएको थियो। यी घटनाहरु र संयुक्त राष्ट्रसंघ र संयुक्त राज्य, बेलायत र बेल्जियम सहित देशहरूमा रवांडा (UNAMIR) को लागि संयुक्त राष्ट्र सहयोग मिशन को बल र मन्त्री को बलियो बनाउन को लागी उनको असक्षमता र विफलताको लागि आलोचना गरिएको थियो।  नरसंहारको शुरुवातपछि अन्य पर्यवेक्षकहरूले हुतु सरकारको कथित समर्थनको लागि फ्रान्सको सरकारले आलोचना गरेका थिए।[८][९][१०][११]

पृष्ठभूमि[सम्पादन गर्ने]

Pre-independence Rwanda and origins of Hutu, Tutsi and Twa[सम्पादन गर्ने]

रवाण्डामा ३ जाति पाइन्थ्यो, जसमध्ये हुतु जाति ८५% जनसङ्ख्यासहित बहुसंख्यक थियो, तुत्सी जातिको जनसङ्ख्या १४% थियो भने तोउ जाति १% अर्थात अल्पसंख्यक थियो। बहुसंख्यक हुतु जाति विपन्न वर्गमा पर्दथे भने तुत्सी जाति सामाजिक र आर्थिक हिसाबले सम्पन्न थिए। ६०० वर्षभन्दा बढी समयदेखि उनीहरु सबै मिलेर बसेका थिए। उनीहरुमा आत्मीयता र एकता थियो। हुतु जातिका मानिस खेतीपाती गर्दथे भने तुत्सी जति वस्तु पालन गर्दथे। आर्थिक हिसाबले उनीहरुमा अन्तर भए पनि अन्तरजातीय विवाह र सामाजिक सहिष्णुताले सबैलाई सन्तुलनमा राखेको थियो। उनीहरु समाजमा मिलेर बसेका थिए।[१२][१३]

Photograph of King's palace in Nyanza, Rwanda depicting main entrance, front and conical roof
A reconstruction of the King of Rwanda's palace at Nyanza

रवांडा गृहयुद्ध[सम्पादन गर्ने]

हुतु पावर आंदोलन[सम्पादन गर्ने]

Means of killing[सम्पादन गर्ने]

Skulls and other bones kept at Murambi Technical School

अन्तर्राष्ट्रिय संलग्नता[सम्पादन गर्ने]

UNAMIR[सम्पादन गर्ने]

फ्रान्स र Opération Turquoise[सम्पादन गर्ने]

French marine parachutists stand guard at the airport, August 1994

संयुक्त राज्य अमेरिका[सम्पादन गर्ने]

Convoy of American military vehicles bring fresh water from Goma to Rwandan refugees located at camp Kimbumba, Zaire in August 1994

इजरायल[सम्पादन गर्ने]

रोमन क्याथोलिक चर्च[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. See, e.g., Rwanda: How the genocide happened, BBC, 17 May 2011, which gives an estimate of 800,000, and OAU sets inquiry into Rwanda genocide, Africa Recovery, Vol. 12 1#1 (August 1998), p. 4, which estimates the number at between 500,000 and 1,000,000. Seven out of every 10 Tutsis were killed.
  2. UN decides it is officially ‘genocide against Tutsi’ - News
  3. Sheshadri, Raja, "Pygmies in the Congo Basin and Conflict", American University, मूलबाट ४ मार्च २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २२ मार्च २०१७ 
  4. "The 'Pygmies'", Survival International, अन्तिम पहुँच २२ मार्च २०१७ 
  5. http://www.history.com/topics/rwandan-genocide
  6. "The Machete", Imaging Genocide, Michigan State University, २ अक्टोबर २०१६। 
  7. M, Mark (३ जनवरी २००९), "The Rwandan Genocide: Role of the Media, Local Politics and the International Community" 
  8. https://www.nytimes.com/2017/12/13/world/africa/rwanda-france-genocide.html
  9. https://www.cnn.com/2017/12/13/africa/french-officials-rwanda-genocide/index.html
  10. http://www.newsweek.com/rwanda-genocide-french-connection-508940
  11. http://www.lemonde.fr/afrique/article/2017/06/27/genocide-au-rwanda-des-revelations-sur-le-role-de-la-france_5151690_3212.html
  12. यात्रा : कंकाल सम्याएर उभिएको विकास जेष्ठ ६, २०७४जीवा लामिछाने kaantipur koseli
  13. गाई काट्ने?: रवाण्डाबाट नेपालले लिन पर्ने सिक https://shresthakiran.com.np