ललित नारायण मिश्रा

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
सन् १९७६ को भारतको टिकटमा मिश्रा

ललित नारायण मिश्रा (२ फेब्रुअरी १९२३ – ३ जनवरी १९७५) एक भारतीय राजनीतिज्ञ थिए जसले १९७३ देखि १९७५ सम्म भारत सरकारमा रेल मन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए। बिहारका प्रथम मुख्यमन्त्री कृष्ण सिन्हाले उनलाई भारतका प्रथम प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरूको आग्रहमा संसदीय सचिव बनाएपछि राजनीतिमा ल्याएका थिए। [१] सन् १९७५ मा समस्तीपुर रेलवे स्टेशनमा बम विष्फोट हुँदा उनको मृत्यु भयो । अदालतको मुद्दा वर्षौंको लागि ढिलाइ भएको थियो र अन्ततः डिसेम्बर २०१४   मा पूरा भयो।

बाल्यकाल[सम्पादन गर्नुहोस्]

ललित नारायण मिश्रको जन्म सन् १९२२ मा बसन्त पञ्चमीमा बिहारको सुपौल जिल्लाको बसनपट्टीमा मैथिल ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो। उनले सन् १९४८ मा पटना विश्वविद्यालयबाट अर्थशास्त्रमा एमए गरे । युवा मिश्रले राष्ट्रवादी श्रीकृष्ण सिन्हा र अनुग्रह नारायण सिन्हालाई उच्च सम्मानमा राखे। [२] उनले कामेश्वरी देवीसँग विवाह गरे र राजनीतिज्ञ विजय कुमार मिश्र सहित दुई छोरी र चार छोराहरू थिए।

राजनीतिक करियर[सम्पादन गर्नुहोस्]

मिश्र भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस पार्टीमा प्रवेश गरे र पहिलो, दोस्रो लोकसभा र पाँचौं लोकसभाका सदस्य थिए। उनी सन् १९६४ देखि १९६६ र त्यसपछि १९६६ देखि १९७२ मा राज्यसभाका सदस्य थिए। उनले पार्टी र सरकारमा विभिन्न पदमा काम गरे । उहाँ संसदीय सचिव, योजना, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (१९५७–६०), गृह उपमन्त्री (१९६४–६६), उप अर्थमन्त्री (१९६६–६७), रक्षा उत्पादन राज्यमन्त्री (१९६७–७०) हुनुहुन्थ्यो। १९७० देखि ४ फेब्रुअरी १९७३ सम्म उनी विदेश व्यापार मन्त्री थिए। ५ फेब्रुअरी १९७३ मा उनलाई तत्कालीन प्रधानमन्त्री इन्दिरा गान्धीले रेलवेको क्याबिनेट मन्त्री बनाएका थिए।

विदेश व्यापार मन्त्रीको हैसियतमा, उनी भारतका भावी प्रधानमन्त्री डा. मनमोहन सिंहको क्षमतालाई पहिचान गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए र उनलाई विदेश व्यापार मन्त्रालयमा आफ्नो सल्लाहकारको रूपमा नियुक्त गरे। उनीहरुको पहिलो भेट संयोगवश भारत–अमेरिका–चिली उडानमा भएको थियो । [३] वाणिज्य मन्त्री श्री मिश्रा (त्यसबेला विदेश व्यापार मन्त्री भनिन्छ) UNCTAD को बैठकमा भाग लिन चिलीको सान्टियागो जाँदै थिए। [३]

हत्या[सम्पादन गर्नुहोस्]

रेलमन्त्रीको हैसियतमा उनले समस्तीपुर – दरभाङ्गा ब्रोडगेज रेलमार्ग खुला भएको घोषणा गर्न २ जनवरी १९७५ मा समस्तीपुर गएका थिए । मञ्चमा बम विष्फोट हुँदा उनी गम्भीर घाइते भएका थिए । उनलाई तत्कालै दानापुरस्थित रेलवे अस्पताल लगिएकोमा भोलिपल्ट उनको मृत्यु भएको थियो । [४]

अनुसन्धान र परीक्षण[सम्पादन गर्नुहोस्]

इन्दिरा गान्धीले हत्याको लागि "विदेशी तत्वहरू" लाई दोष दिए, सायद सीआईएलाई संकेत गर्दै। [५] उनका भाइ जगन्नाथ मिश्रले एलएन मिश्रा र इन्दिरा गान्धीले केजीबीबाट घूस लिएको दाबीलाई मित्रोखिन अभिलेखालयमा अस्वीकार गरे; कांग्रेस पार्टीले पुस्तकलाई "शुद्ध सनसनीपूर्ण र अस्पष्ट" भनेर वर्णन गरेको छ। [६] [७] २६ जुलाई २०१२ मा, सर्वोच्च अदालतले ३३ वर्ष बितिसक्दा पनि सत्र अदालतमा मुद्दाको टुङ्गो लाग्न नसकेकोले ढिलाइको कारणहरूमा जाने बताएको थियो। [८] जुलाई २०१३ को अनुसार, हत्याको आरोपमा २७ वर्षीय व्यक्ति ६५ वर्षको थियो। उनले आफ्नो निर्दोषता प्रमाणित गर्न उद्धृत गरेका ३९ साक्षीमध्ये ३१ जनाको मृत्यु भइसकेको छ । २० भन्दा बढी विभिन्न न्यायाधीशहरूले वर्षहरूमा उनको मुद्दा सुनेका छन्, अनुमानित दिन-दिनको आधारमा। [९]

३९ वर्षको सुनुवाइपछि ८ डिसेम्बर २०१४ मा दिल्लीको अदालतले मिश्रको हत्यामा संलग्न चार जनालाई दोषी ठहर गरेको थियो। मुद्दामा पाँचौं अभियुक्तको मृत्यु भएको थियो। [१०] तीन आनन्द मार्गका अनुयायीहरू, सन्तोशानन्द, सुदेवानन्द र गोपालजी, अधिवक्ता रञ्जन द्विवेदीको साथमा मिश्र र अन्य दुई जनाको हत्यामा दोषी ठहरियो। उनीहरुलाई जिल्ला अदालतले जन्मकैद र २५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना तोकेको थियो । अदालतले आनन्द मार्गका धार्मिक नेता प्रभात रञ्जन सरकारलाई हत्याको आरोपमा जेलमा परेकाले इन्दिरा गान्धी सरकारलाई सरकारलाई रिहा गर्न दबाब दिन मिश्रको हत्या गरेको उल्लेख गरेको थियो। पछि सरकारलाई सफाइ दिइएको थियो । अदालतले यो पनि उल्लेख गर्‍यो कि छ जना आनन्द [११] अनुयायीहरू भागलपुर जिल्ला, बिहारको एउटा गाउँमा भेट्टाए र १९७३ मा षड्यन्त्रको योजना बनाए। भर्खरको मुद्दामा, उच्च अदालतले तल्लो ट्रायल अदालतको फैसला खारेज गर्‍यो र सीबीआईले उपलब्ध गराएको प्रमाणले उच्च अदालतको इजलासलाई विश्वास गर्न नसकेका कारण चारै अभियुक्तलाई सफाइ दिएको थियो।

विरासत[सम्पादन गर्नुहोस्]

एक विश्वविद्यालय, ललित नारायण मिथिला विश्वविद्यालय, एमबीए संस्थानहरू, ललित नारायण मिश्रा आर्थिक विकास र सामाजिक परिवर्तन संस्थान, पटना (LNMI, पटना), एलएन मिश्रा इन्स्टिच्युट अफ बिजनेस म्यानेजमेन्ट, मुजफ्फरपुर र एक रेलवे अस्पताल गोरखपुर, यूपीको नाममा छन्। उनको सम्झनामा भारत सरकारले हुलाक टिकट जारी गरेको थियो।

परिवार[सम्पादन गर्नुहोस्]

मिश्रका परिवारका धेरै सदस्य सार्वजनिक सेवामा संलग्न छन् । विजय कुमार मिश्र बिहारमा जनता दल (संयुक्त) का एमएलसी हुन्। उनका अन्य छोराहरू डा. विनय कुमार मिश्रा, जो सेवानिवृत्त ईएनटी विशेषज्ञ हुन्, सञ्जय मिश्र, एक व्यापारी र विकास मिश्र, व्यापारी र एक सामाजिक कार्यकर्ता हुन्। उनका छोरीहरू स्वर्गीय श्रीमती थिइन् । बिना झा र स्वर्गीय श्रीमती मीरा झा । उनका कान्छो भाइ स्वर्गीय डा. जगन्नाथ मिश्र तीन कार्यकाल बिहारको मुख्यमन्त्री भइसकेका छन्।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्नुहोस्]

  • हत्या गरिएका भारतीय राजनीतिज्ञहरूको सूची

सन्दर्भहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. Pranava K Chaudhary (१ जुन २००९), "Prez releases book on Nehru, Sri Babu letters", The Times of India, मूलबाट १४ फेब्रुअरी २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जुन २००९ 
  2. LN MISHRA Commemorative Volume:1978 (१ मार्च २०१२), "LN MISHRA Commemoration Volume", मूलबाट ८ अक्टोबर २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ जुन २००९ 
  3. ३.० ३.१ T. N. Ninan (२२ मे २००४), "Speaking softly & making it stick", Rediff, मूलबाट १४ अप्रिल २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १९ नोभेम्बर २००९ 
  4. Limca Book of Records 1991, Bombay, पृ: ४१। 
  5. "Indira's India and the KGB" 
  6. Sudhi Rajan Sen (१८ सेप्टेम्बर २००५), "Timeless mystery", The Indian Express, मूलबाट २७ जनवरी २०१३-मा सङ्ग्रहित। 
  7. PTI (१८ सेप्टेम्बर २००५), "Allegations in Mitrokhin Archives vague: Congress", Rediff News, मूलबाट २५ मार्च २००७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १८ अक्टोबर २००९ 
  8. Venkatesan, J. (२७ जुलाई २०१२), "Supreme Court to go into delay after 1991 in L.N. Mishra murder case", The Hindu (Chennai, India), मूलबाट २९ जुलाई २०१२-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २७ जुलाई २०१२ 
  9. SA Aiyar (१७ जुलाई २०१३), "Without quick justice, politics will stay criminalized", The Times Of India, मूलबाट २४ जुलाई २०१३-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ जुलाई २०१३ 
  10. Alok Pandey (८ डिसेम्बर २०१४), "Former Union Minister LN Mishra Gets Justice 39 Years After His Murder", NDTV.com 
  11. "L N Mishra case: Four convicts awarded life sentence by trial court.", Business Standard, PTI, १८ डिसेम्बर २०१४, मूलबाट १८ डिसेम्बर २०१४-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १८ डिसेम्बर २०१४ 

बाह्य लिङ्कहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

ढाँचा:Ministry of Commerce and Industry (India)