विकिपीडिया:विकिपीडिया के होइन

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्

विकिपीडिया एक अनलाइन ज्ञानकोष हो । यस बाहेक विकिपीडिया के हो र विकिपीडिया के होइन भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण छन् ।

विषयसूची

रूप र शैली[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया कागजमा छापिएको ज्ञानकोष होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया कागजमा छापिएको ज्ञानकोष होइन । यो एक डिजिटल ज्ञानकोष परियोजना हो । प्रमाणिकता र यस पृष्ठमा प्रकाश पारिएका नियमहरुलाई छोडेर, विकिपीडियामा विषयहरु वा लेख थप्न कुनै प्रतिबन्ध छैन तर कुन विषय लेख्ने मिल्ने/नमिल्ने फरक विषय हुन् । केही नीतिहरु पंचशीलमा उल्लेख गरिएका छन् ।

धेरै पाठक विकिपीडियामा आफ्नो मोबाइल फोनहरु वा इन्टरनेट साधनहरुका माध्यमले पुग्दछन्। आवश्यकता भन्दा अधिक लामा लेखहरुलाई ब्राउजरहरुमा लोड हुन धेरै समय लाग्न सक्दछ । यस कारण लेखहरुको लम्बाई सीमाहरुका भित्र राख्नु जरूरी छ। अति नै लामा लेखहरुलाई दुइ वा त्यस भन्दा अधिक लेखहरुमा बाँडी दिनुहोस् र लेखका माथिका सारहरुलाई सानो र अर्थपूर्ण बनाउनुहोस् । केही लेख साना भए पनि बाह्य कड़ीहरु हाल्न सकिनेछन् र आवश्यक अनुसार थपघट गर्न सकिन्छ ।

विकिपीडियाको लेखन शैलीमा लेखका शैली बुझ्न सकिन्छ ।

सामग्री[सम्पादन गर्ने]

कुनै पनि ज्ञानकोषमा जानकारी सत्य/साँचो छ या छैन भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण कुरा हो । विकिपीडिया विविध प्रकारका लेख बन्ने र मेटिन कार्यहरू पनि भइ नै रहेका हुन्छन् ।

विकिपीडिया शब्दकोष होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया एक शब्दकोष होइन वा कुनै शब्द वा वाक्यको परिभाषा सम्झाउने थलो होइन। विकिपीडियाका लेख निम्न लिखित चीजहरुमा केन्द्रित हुँदैनन्:

  1. परिभाषा: प्रत्येक लेख एक राम्रो परिभाषा वा व्याख्यानका साथ शुरू हुनुपर्दछ तर यदि कुनै लेखमा केवल कुनै शब्दको परिभाषा मात्र छ भने त्यस लेखमा थप सामग्री आवश्यक छ । शब्दको अर्थ बताउने स्थान विक्शनरी हो ।
  2. शब्दकोष: ज्ञानकोषका लेख कुनै व्यक्ति, समूह, अवधारणा, जग्गा, चीज, घटना, वगैराहका बारेमा हुन्छन्। कहिलेकाहीँ कुनै शब्द वा वाक्य नैं कुनै लेखको विषय हुन्छ, जस्तो कि क्लीशे, पति वा मधु (शब्द)। तर लेखहरुमा कहिले पनि कुनै शब्द वा वाक्यको एक भन्दा अधिक तात्पर्य दिइन्न । शब्दकोशहरुमा कुनै शब्दका सबै अर्थ बताइन्छ, विकिपीडियाका लेख एउटै चीजका बारेमा ज्ञान दिन्छन् । र पनि ध्यान दिनुहोस् कि सङ्ख्याहरु र अंकहरुका सांस्कृतिक महत्वका बारेमा लेख लेख्नुहोस् । यदि तपाईं शब्दकोषको खोजमा हुनुहुन्छ विक्शनरी हेर्नुहोस। यदि विकिपीडियामा जोड़का माध्यमले तपाईं कुनै शब्दको शब्दकोषीय अर्थ बुझ्न चाहनुहुन्छ भनें पारविकीको प्रयोग गर्नुहोस्।
  3. शब्द-प्रयोग, अश्लील शब्द (स्लैंग) र अर्थ नदिने शब्द: विकिपीडियामा अश्लील शब्द, अर्थपूर्ण नभएका शब्दहरूको प्रयोग नगर्नुहोस्वि । विकिपीडिया पाठ, नियमपुस्तिका, वैज्ञानिक लेख वा पत्रिका होइन। यदि तपाईं यस्तो विकी चाहन्छन् जसमा किताबहरु र पाठ होउन् त हाम्रो साथी परियोजना विकिबुक्समा जानुहोस्।

विकिपीडिया मूल विचार र नयाँ शोध प्रकाशित गर्ने जग्गा होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया तपाईंका ताजा विचार, टिप्पणिहरु र शोधहरु वा नयाँ जानकारीलाई प्रकाशित गर्ने जग्गा होइन। हाम्रो मूल सोच वर्जित नीतिका तहत कृपया विकिपीडियाको कुनै पनि तल बताइएका विषयका लागि प्रयोग नगर्नुहोस्:

  1. मूल (नयाँ) खोज वा शोध, जस्तो कि नयाँ विचार र मसलहरुका हल बताउन, नयाँ विचारधाराहरु बयान गर्नु, नयाँ शब्द गढ़ना, इत्यादि। यदि तपाईंले कुनै विषयमा नयाँ जानकारी पत्ता लगाउनुभएको छ भने त्यसलाई कुनै ठाउँमा छपाउनुहोस्, जस्तो कि पत्रिकाहरु, अखबार, पुस्तकहरु, बिश्वासयोग्य र प्रमाणित वेबसाइटहरु र अन्य मान्य प्रकाशन। यदि तपाईंको खोज कुनै मान्य जग्गा छापिन्छ भने उक्त जानकारी विकिपीडियामा सन्दर्भ सामग्री बन्न सक्छ। तर ध्यान रहोस् कि उक्त जानकारी कुनै भरपर्दोप्रमाणित स्रोतमा छापिएको हुनुपर्छ जो उल्लेखनीय हुनु पर्दछ ।
  2. व्यक्तिगत आविष्कार: कुनै घटना/विचार एकै दिनमा उत्पन्न/विकास भएका विषयहरू यहाँ लेख बन्न उपयुक्त नहुन सक्दछन् । लेख बन्न विविध भरपर्दो, प्रमाणित स्रोत बाट उक्त जानकारी पुष्टि भएको हुनुपर्छ । लेखको विषय चर्चित हुनु नै लेख लेखिनुको कारण हुदैँन ।
  3. व्यक्तिगत निबंध  : विकिपीडियामा स्वंय आफ्ना बारेमा लेख नलेख्नुहोस् । आफ्नो राय दिन, आफ्नो बारे बताउन, आफ्नो जानकारी दिन विकिपीडियाको प्रयोग नगर्नुहोस् । त्यस्ता पृष्ठहरू हटाइनेछन् । विकीइन्फो नामक अलग विकी परियोजना पनि छ जसमा लेखहरुमा व्यक्तिगत राय बताउन सक्नुहुन्छ । विकिपीडियामा मेहनत लगाएर व्यक्तिगत निबंध नलेख्नुहोस् किनभनें त्यो मेटाइनेछ ।
  4. चर्चा सभा कृपया यहाँ ज्ञानकोष बनाउनमा ध्यान दिनुहोस् । वार्ता पृष्ठमा भएका बातचितहरू लेखमा संलग्न गराउनु हुदैँन । वार्ता पृष्ठहरू लेख सुधारका निम्ति र छलफलका निम्ति प्रयोग गर्नुहोस् । यदि तपाईं सहायता चाहनु हुन्छ वा कुनै विशेष प्रश्न, सुझाव दिनु छ भने चौतारीमा भन्नुहोस् । यहाँ तपाईलाई सहायता/जवाफ पाउनुहुनेछ । यदि तपाईं अर्का मित्र-प्रयोगकर्ताहरुका साथ सीधा कुरा गर्नु चाहनुहुन्छ भनें #wikipedia जस्ता आई आर सी चैनलको प्रयोग गर्नुहोस् । ध्यान राख्नुहोस् कि वार्तालाप पृष्ठहरुमा निति-विरुद्ध सामग्री लेखिए हटाइनेछ ।

विकिपीडिया भाषण दिने वा प्रचार गर्ने मंच होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया भाषण र उपदेश दिने मंच होइन, जंगको मैदान होइन र प्रचार गर्ने माध्यम होइन। यो मनाही लेखहरु, श्रेणिहरु, सांचहरु र वार्तालाप पृष्ठहरुमा सबै जग्गा लागू छ। यस कारण विकिपीडियामा डाली सामग्रीमा तल लिखी चीजहरु होइन हुनुपर्छ:

  1. दलीलहरु, प्रचार वा भर्तीकरण: चाहे कुनै पनि प्रकारको हो, व्यवसायिक, व्यापारिक, राजनैतिक, खेल-कूद सम्बन्धी, धार्मिक, राष्ट्रीय, भाषा-सम्बन्धी, वा केही पनि। कुनै लेख यस्तो गतिविधिहरुका बारेमा निष्पक्ष रुपले बता सक्छ तर सारा जानकारी बिना कुनै पक्ष लिए सम्मिलित हुनुपर्छ। मसलन अङ्ग्रेजीमा लेख हुन सक्छ तर लेख स्वयं यो पक्ष होइन ले सकता कि यो भाषा राम्रो छ वा बुरी, वा कुनैलाई त्यसलाई सीखना चाहिन्छ वा होइन। यदि तपाईं कुनै विषयमा कुनै दलील वा तर्क दिनु चाहन्छन् त कृपया अनगिनत इन्टरनेट सभाहरुमध्ये कुनैमा पनि जरूर जाईये, तर विकिपीडियामा यस्तो गर्नु वर्जित छ।[१]
  2. मत-प्रस्तुति: धेरै यस्ता विषय हुन्छन्, विशेष गरी राजनीति, भाषा, देश र धर्मलाई लिएर, जिनपर मानिस भावुक भएर राय प्रकट गर्नका लागि, उपदेश सुनाउनको लागि, वा भाषण दिनका लागि तैयार हुन्छन्। विकिपीडिया यिनको माध्यम होइन। सबै लेखहरुमा संतुलित दृष्टिकोण हुनु जरूरी हो, विशेष गरी यस्ता संवेदनशील विषयहरुका लेखहरु मा। यदि कुनै वर्तमान घटना वा स्थितिमा लेख लिखा जा रह्यो छ भनेंसंपादकहरुलाई कोशिश गरनी चाहिन्छ कि लेख यस्ता लहजेमा लिखा जाए जो जल्द नैं पुराना न लागोस्। उदाहरणका लागि यदि आजको तिथि ११ डिसेम्बर २०१२ छ र २० नवम्बर २०१२मा एक रकेट छोड़िएको थियो त लेखमा '२० नवम्बर २०१२मा रकेट छोड़िएको' लेख्नुहोस् न कि 'पछिल्ला महिना रकेट छोड़िएको' (किनभनें यो वाक्य चंद नैं हफ्तहरुमा गलत हुनेछ)।
  3. कीचड़ उछालना, अफवाहहरु फैलाना वा गप्पे लगाउनुजीवित मानिसहरुका बारेमा जानकारीको स्तर विशेष रुपले अग्लो हुनुपर्दछ किनभनें तिनको बारेमा अफवाहहरु फैलाना क़ानूनन अपराध हुन सक्छ र तिनको व्यक्तिगत गोपनीयताका अधिकारको उलंघन पनि हुन सक्छ। कुनै पनि लेख कुनै पनि व्यक्तिका नाम वा मानमा हमला गर्नका लागि होइन लिखा जाना चाहिन्छ।
  4. व्यक्तिगत प्रचार। आफ्नो बारेमा लेख बनाउनेलाई वा आफ्नो व्यक्तिगत कृतिहरु वा परियोजनाहरुका बारेमा लेख्न तपाईंको दिल ललचा सक्छ। तर याद राख्नुहोस् कि ज्ञानकोषका लेखहरुमा लागू हुने नियम यस्ता लेखहरुमा पनि पूर्ण प्रकार लागू छन्। निष्पक्षता बनाई राख्नअनिवार्य हो, जो आफ्नो बारेमा लिखी कुरामा रख पाना कठिन छ। तपाईंको आफ्नो बनाए सामग्रीका लागि जोड हाल्नु वा त्यसलाई स्रोत बनाउनु महोइन। र जानकारीका लागि विकिपीडिया:जीवनी, विकिपीडिया:उल्लेखनीयता and विकिपीडिया:स्वार्थ टकराव हेर्नुहोस।
  5. विज्ञापन। कम्पनिहरु र बीचे-ख़रीदे जाने उत्पादनहरुका लागि सारा जानकारी पूर्णतः निष्पक्ष लहजेमा प्रस्तुतको जानी चाहिन्छ र केवल प्रमाणित, स्वतन्त्रकम्पनी वा उत्पादनदेखि प्रत्येक प्रकार असम्बंधित स्रोतहरुदेखि नैं लिए जा सक्छ। यसको अर्थ यो पनि छ कि सानो वा स्थानीय कम्पनिहरुमा लेख आम-तौरमा विकिपीडियामा होइन डाले जा सकते। कुनै लेखमा त्यस लेखदेखि असम्बन्धित ठूलो कम्पनीका लागि बाह्य जोड़ हाल्नु पनि मना छ तर यदि त्यो कम्पनी विषय-अनुकूल छ भनेंजोड़ डाला जा सक्छ। विकिपीडिया कुनै पनि संगठन वा कम्पनीलोई सहायता, सौजन्य वा समर्थन होइन देती, यस कारण लेखहरुमा कम्पनिहरु वा उत्पादनहरुको बढ़ाई वा निंदा न गर्नुहोस्। यस्तो संस्थानहरुको जिक्र पनि तब हुनुपर्दछ जब यो कम्पनिहरु र संगठनहरुको उल्लेखनीयताको कसौटीमा खरा उतरे। कुनै पनि ध्येय, समारोह र जनहित घोषणाका प्रचार को, चाहे त्यो कति नैं भले कार्यका लागि किन न हो, विकिपीडियामा नहाल्नुहोस। यसका लागि इन्टरनेटमा र धेरै सी जग्गाहरु छन्।

भित्री विकिपीडिया नीतिहरु र नियमहरुमा प्रयोगकर्ता पृष्ठहरुमा राय जरूर हाल्न सकिनेछ, बशर््दै त्यसका विकिपीडियाका कामकाजदेखि सम्बन्ध छ र त्यो यस कार्यमा अड़चने न डाले।

विकिपीडिया जोड्ने, चित्रहरु, फिल्महरु, गीतहरु वा फाइलहरुको सूची वा थुप्रो होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया अर्को वेबसाईटहरुको सामग्रीलाई नक़ल गरेर डालने जग्गा होइन। यो जोड्ने (लिङ्कहरु), छविहरु र अन्य फाइलहरुको सूचीहरु वा थुप्रो बनाउने जग्गा पनि होइन।[२] विकिपीडियाका लेख निम्नलिखित चीजहरुमा आधारित हुँदैनन्:

  1. मात्र बाह्य जोड्ने (लिङ्कहरु)का समूह वा इन्टरनेट डाइरेक्ट्रीहरु। कुनै लेखमा एक वा त्यो भन्दा अधिक सामग्री-प्रासंगिक जोड़ डालनमा कुनै हर्ज होइन, तर इतने जोड हाल्नु कि लेखको सामग्री नैं त्यसका अघि सानो देखिने लागोस् उचित होइन। उदाहरणका लागि जिन विषयहरुमा धेरै सी वेबसाईटहरु बनी भएका हुन् (जस्तो कि अमिताभ बच्चन) उनमा कुनै एक मुख्य र योग्य वेबसाईटको हाल्नु त ठीक छ तर त्यस भन्दा अधिक नहाल्नुहोस। यस विषयमा र हिदायतहरुका लागि बाह्य जोड़ हेर्नुहोस।
  2. मात्र भित्री जोड्नेका समूह। कुनै लेखलाई केवल धेरै अन्य लेखहरुका जोड्नेको सूची वा समूहका रूपमा बनाउनु अनुचित छ। हाँ, यदि कुनै विषयका नामका धेरै मतलब निस्कन्छन् त त्यसको लागि एक बहुविकल्पी पृष्ठ बिलकुल बनाए जा सक्छ, जस्तो कि आनन्दपुरका लागि गरिएको छ। यस्ता पनि लेख छन् जसको ठूलो भाग उचित कारणहरुदेखि सूचीका रूपमा हुन्छ, जस्तो कि तुर्कमेनिस्तानका प्रान्तमा छ। यिनमा कृपया सूची सम्बंधित नीतिहरुको पालन गर्नुहोस्।
  3. मात्र सार्वजनिक डोमेन वा अन्य जग्गा मिलने सामग्रीका समूह। यस्तो पुस्तकहरु, कम्प्यूटर प्रोग्राम, ऐतिहासिक दस्तावेज, पात्र, क़ानूनी धाराहरु, घोषणाहरु, र अन्य सामग्री जो केवल आफ्नो पूर्ण रूपमा नैं प्रयोग गर्न योग्य हो विकिपीडियामा होइन डाली जानी चाहिन्छ। धेरै सी कृतिहरुमा मुद्राधिकार (कपीराईट) लागू होइनन् वा तिनमा लागोस् मुद्रधिकारहरुको अवधि ख़त्म हो जाँदैदेखि ती मुक्त रुपले मिल्दछन्। यदि चाहनुहुन्छ भनें तिनलाई विकिसोर्समा जरूर हाल्नुहोस, तर विकिपीडियामा होइन। मसलन रामचरितमानस मुद्रधिकारहरुदेखि मुक्त छ - यसमाथि लेख बनाउनु बिलकुल ठीक छ तर यस ग्रन्थलाई विकिपीडियामा होइन डाला जा सकता। हाँ, विकिसोर्समा रामचरितमानस पूरा-का-पूरा उचित रुपले उपलब्ध छ। यदि यस्तो सामग्रीका सानादेखि केही अंश तपाईं उचित सन्दर्भमा कुनै लेखमा प्रस्तुत गर्दछन् त मूल स्रोतलाई श्रेय दिएर 'साहित्यिक चोरी'को नीतिको उल्लंघन गर्नको लागि जरूर बचहरु - बिना श्रेय दिए कुनै सामग्रीका शब्दहरुलाई सीधा-सीधा चोरी गर्नु विकिपीडियामा सख़्त मना छ र तपाईंका क्षेत्रमा क़ानूनन अपराध पनि हुन सक्छ। यसमाथि र जानकारीका लागि तपाईं मूल स्रोतहरुको विस्तृत रूप न प्रयोग गर्ने नीतिसामग्री समावेशन नीति देख सक्नुहुन्छ।
  4. बिना शब्दहरुका मात्र चित्रहरु, ध्वनि-फाईलहरु र वीडियो-फाईलहरुका समूह। यदि तपाईं कुनै चित्र पाठकहरुलाई प्रस्तुत गर्नु चाहन्छन् त त्यो सही लेखमा र सही सन्दर्भ प्रस्तुत हुनुपर्छ। वा फेरि त्यसलाई विकिमेडिया कमन्समा हाल्नुहोस्। कहिले पनि मुद्रधिकारहरु द्वारा सुरक्षित छवीहरु र अन्य फाईलहरु चोरी न गर्नुहोस् किनभनें यो एक क़ानूनी अपराध छ।

विकिपीडिया ब्लग, वेबसाईट सेवा, स्मारक स्थल वा सामाजिक नेटवर्क होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया ट्विटर वा फेसबुकको प्रकारको सामाजिक नेटवर्क होइन। यसमाथि तपाईं आफ्नो निजी वेबसाईट, ब्लग, विकी, फाइलसेवा वा स्मारकका रूपमा प्रयोग होइन गर्न सकते। विकिपीडिया पृष्ठहरुलाई निम्नलिखित चीजहरुको प्रकार प्रयोग गर्न सकिंदैन:

  1. व्यक्तिगत वेब पृष्ठ। विकिप्रयोगकर्ताहरुका आफ्नो प्रयोगकर्ता पन्नाहरु हुन्छन् तर तिनको प्रयोग केवल विकिपीडियाका कार्यदेखि सम्बंधित चीजहरुका लागि नैं गर्नु चाहिन्छ। यसमा केही हदसम्म तपाईं आफ्नो बारेमा निजी जानकारी जरूर हाल्न सक्नुहुन्छ तर न त यी तपाईं आफ्नो व्यक्तिगत वेब पृष्ठहरुका रूपमा प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ र न नैं इनपर धेरै-सी यस्तो सामग्री हाल्न सक्नुहुन्छ जसको विकिपीडियाका कामदेखि कुनै ताल्लोक होइन। यदि तपाईं आफ्नो निजी वेब पृष्ठ बनाउनु चाहन्छन्, ब्लग चलाना चाहन्छन् वा बायोडेटा हाल्नु चाहन्छन् त इन्टरनेटमा विकिपीडियादेखि असम्बंधित धेरै-सी मुफ्त सेवाहरु उपलब्ध छन्। तिनको प्रयोग गर्नुहोस्। प्रयोगकर्ता पृष्ठहरुलाई सामाजिक नेटवर्कको प्रकार मित्रता गर्नका लागि, मित्रहरुदेखि सम्पर्क बनाए राख्नका लागि वा मनोरंजनका लागि प्रयोग गर्नु महोइन। यिनको प्रयोग आपसी तालमेलदेखि विकिपीडियाका ज्ञानकोषलाई बढ़ानका लागि नैं गर्नु पर्नेछ।
  2. फाइलहरु राख्ने जग्गा। विकिपीडियामा उन्ही फाइलहरुलाई लाईये जसको जरुरत लेखहरुमा वा परियोजना पृष्ठहरुमा छ। बाक़ी सबै फाइलहरुलाई हटा दिइनेछ। यदि तपाईंका नजिक यस्तो तस्वीरहरु वा ध्वनि-फाइलहरु छन् जो ज्ञानको दृष्टिले अ हामी छन् त तिनलाई विकिमेडिया कमन्समा हाल्नुहोस् जहाँ कुनै पनि भाषाका विकिपीडिया लेख तिनको प्रयोग गर्न सकुन्। कहिले-कहिले कमन्समा डाली गई राम्रो छविहरुको प्रयोग दसदेखि पनि अधिक भाषाओँका दर्जनहरु लेखहरुमा हुन्छ।
  3. विवाह सेवा वा जीवनसाथी तलाशने जग्गा। विकिपीडिया यस्ता रिश््दै बनाउने लागि उचित जग्गा होइन। तपाईं आफ्नो प्रयोगकर्ता पृष्ठमा यो कह सकतहरु छ कि तपाईं स्त्री छन् वा पुरुष, कोसी भाषा भन्दछन्, कोसे स्थानमा रहन्छन्, इत्यादि। यदि विकिपीडियाका कार्यका बेला अनायास नैं कुनैदेखि मित्रता हो जाए जो रिश्तेमा बदल जाए त कुरा र हो, तर कुनै पनि प्रयोगकर्ता आफ्नो पृष्ठको प्रयोग स्पष्ट रुपले रिश््दै बनाउनको लागि होइन गर्न सकता।
  4. स्मारक। कुनै व्यक्तिमा लेख बनाउनाले पहिला यो आवश्यक छ कि त्यो विकिपीडियाको उल्लेखनीयताको कसौटीमा पूरा उतरे। यो गुजरे भए दोस्तहरु, रिश्तेदारहरु, जान-पहचान वालहरु, वा अन्य मानिसहरुका लागि यादगार स्थापित गर्ने स्थान होइन। हाँ, दुर्भाग्यवश यदि कुनै यस्ता विकिप्रयोगकर्ताको देहान्त हुन जान्छ जसले विकिपीडियामा अनेकहरु लेखहरुको योगदान दिएकोछ र जसको प्रयोगकर्ता पन्नाहरु वा पन्नाहरुमा अन्य विकिसाथी आफ्नो वाक्य छोड़न चाहनुहुन्छ भनेंो, त्यसको मृत्युको ख़बरको सच्चाईलाई पराख्नेका बाद, यस्तो गर्ने अनुमति छ।

यदि तपाईं विकी तकनिकको कुनै गैर-विकिपीडिया कार्यमा प्रयोग गर्नु चाहन्छन्, मसलन आफ्नो व्यापारमा अन्य मानिसहरुका तालमेलदेखि एक नयाँ विकी तैयार गर्नु चाहन्छन्, त विकिपीडिया प्रयोग गर्ने बजाए धेरै-सी अन्य मुफ्त वा शुल्क-वालीं विकी सेवाहरु मध्येको एकको प्रयोग गर्नुहोस्। स्क्रैचपैड विकि लैब्ज पनि एक विकी सेवा छ जो निजी विकी चलाउने इजाजत दिन्छ। अङ्ग्रेजीमा लिखा अन्य सेवाहरुमा लेख पनि देख लीजिये।

यो कुरा फेरि दोहोर्याउने योग्य छ कि सामग्रीमा लगी यो शर्तहरु र रोकटोक तपाईंका आफ्नो प्रयोगकर्ता र वार्ता पृष्ठहरुमा पनि लागू छ। वास्तवमा तपाईंका प्रयोगकर्ता र वार्ता पन्नाहरु तपाईंका आफ्नो होइनन् तर विकिपीडिया परियोजनाको भाग छन् र त्यसको बढ़ौतरीका लागि नैं प्रयोग गर्न चाहिन्छ। आफ्नो निजी लाभ वा प्रचारका लागि यिनको प्रयोग गर्नु महोइन। र जानकारीका लागि प्रयोगकर्ता पृष्ठ सहायतामा नजर डाल लिनुहोस्।

विकिपीडिया निर्देशिका (डायरेक्ट्री) होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडियामा धेरै सी सूचीहरु र निर्देशिकाहरु छन् जो विकिपीडियाका लेखहरुलाई संगठित र आईजित गर्दछ। यीबाट लेख ढूँढनेमा, एक लेखदेखि अन्य सम्बंधित लेखहरुसम्म जानमा र विकिपीडियालाई बढाउनेका कार्यमा मदद मिल्दछ। तर विकिपीडिया संसारको सबै चीजहरुको सूची, तालिका वा निर्देशिका (डायरेक्ट्री) होइन। यदि विकिपीडियादेखि असम्बंधित चीजहरुका लागि तपाईंलाई कुनै स्थान चाहिन्छ त अङ्ग्रेजीमा लिखा अन्य सेवाहरुको लेख हेर्नुहोस। विकिपीडियाका लेख निम्नलिखित चीजहरुमा हुँदैनन्:

  1. कुनै पनि मनचाहे विषयका बारेमा बनाए गई सूची वा निर्देशिका, मसलन कथन (कोटेशन), मुहावरे र व्यक्ति। यदि तपाईं कथनहरु (कोटेशनों)लाई कहीं हाल्नु चाहन्छन् त हाम्रो साथी विकिकोट परियोजनामा हाल्नुहोस्। हाँ, विकिपीडियामा यस्तो प्रसिद्ध चीजहरुको सूचीहरु स्वीकार्य छन् जो उल्लेखनीयताको जरूरीयात पूर्ण गर्नुहोस् र ती लेखहरुका लागि आवश्यक हुन्छउन् जसमा ती डाली गई छन्। उदाहरणका लागि चीनका राजवंशमा एक यस्तो सूची छ जो त्यस लेखका लागि आवश्यक हुन्छ।
  2. कुनै पनि (असली वा काल्पनिक) व्यक्तिको जीवनी। केवल ती नैं व्यक्तिहरुमा लेख बन्न सक्छन् जो कुनै कारणदेखि प्रसिद्द होउन् वा फेरि बदनाम छन्। यस उल्लेखनीयतालाई यस कुरासित पनि परखा जा सक्छ कि त्यस व्यक्तिको अनेक स्वतन्त्र, विकिपीडियादेखि असम्बंधित, प्रमाणित र भरोसेमंद स्रोतहरुमा उल्लेख छ। जो मानिस यस कसौटीमा पूरा होइन उतार्दै तिनको जिक्र अन्य लेखहरुका भित्र गर्न सकिन्छ। उदाहरणतः सोलारिस (उपन्यास)का लेखका भित्र 'क्रिस कॅल्विन' नामक पात्रको नाम आउँछ जो स्वयं यति प्रसिद्ध होइन कि त्यसको आफ्नो नामको अलग लेख छ।
  3. दूरभाष निर्देशिका (टेलीफोन डायरेक्ट्री)। फोन नम्बर, थाहा, ईमेल थाहा, फैक्स नम्बर इत्यादिका लागि ज्ञानकोष ठीक जग्गा होइन।
  4. व्यापारिक सूची वा कार्यक्रम तालिका। विकिपीडियामा कुनै रेडियो वा टीवी स्टेशनका कार्यक्रमहरुको सूची, कुनै कम्पनीको प्रत्येक दफतर-शाखाको जानकारी, वा कुनै संस्थानका प्रत्येक सम्मलेनको ब्यौरा नहाल्नुहोस। यदि कुनै कार्यक्रम उल्लेखनीयताका मापमा सही बैठे त यो जरूर भन्न सकिन्छ कि त्यो '१९७५देखि १९८६सम्म दूरदर्शनमा शुक्रवारलाई ९ बजे प्रसारित भयो गर्थ्यो'। यसै प्रकार जस कांग्रेसको बैठकमा भारत छोड़ो आन्दोलनको ऐलान भयो त्यसका जिक्र गर्नु पनि उचित माने जानेछ। ध्यान दिनुहोस् कि कुनै लेखका वार्ता पृष्ठको लेख-सुधारका लागि नैं प्रयोग हो, न कि त्यस संसथान वा कम्पनीको काम चलनका लागि जसका बारेमा त्यो लेख छ।
  5. बिक्री सूचीहरु। कुनै पनि चीजको बिक्री-दाम तबसम्म कुनै लेखमा हुनु पर्दैन जबसम्म कि त्यसको लेखमा जरुरत न हो र त्यसको लागि स्वतन्त्र, भरोसेमंद र प्रमाणित स्रोत न हो। यदि कुनै वस्तु वा सेवालाई प्रदान गर्न कम्पनीदेखि मुक्त अख़बारहरु, पत्रिकाहरु र पुस्तकहरुमा कुनै चीजका दाममा ध्यान दिएर टिप्पणी गरिन्छ (यानि मात्र हल्का-फुल्का जिक्र हुँदैन), त त्यो एक संकेत छ कि त्यस दामको जानकारी ज्ञानकोषमा डालने योग्य छ। यस स्थितिमा पनि दाम हाल्नुले पहिला समझबूझदेखि काम लिउन् किनभनें दाम समय-समयमा बद्लिंदै रहन्छन्। आजभन्दा पाँच वा दस वर्षहरु पछि तपाईंको लिखा पढ़ने वालहरुका लागि के यो जानकारी प्रासंगिक रह्नेछ? विकिपीडियामा ख़रीदने वालहरुका लागि विभिन्न सेवाहरु वा उत्पादनहरुका दामहरुको तुलना न गर्नुहोस् किनभनें यो ज्ञानकोषको ध्येय होइन।
  6. उत्पादनहरुमा प्रत्येक साना बदलावको ब्यौरा। यदि कुनै उत्पादनमा लेख छ भनेंत्यसको जीवनकालमा भए महत्वपूर्ण विकासहरु र बदलावहरुको चर्चा गर्नुहोस् तर प्रत्येक साना-मोटो परिवर्तनको होइन। 'अमुक एयरलाइन्जले सितम्बर २०११मा अन्तर्राष्ट्रिय उड़ानहरु शुरू गर्न दीं' शायद उल्लेखनीय हो र ज्ञानकोषमा डाला जा सके, तर 'अमुक एयरलाइन्जले आफ्नो दिल्लीदेखि लन्दनको उड़ानमा डिसेम्बर २०१०मा एकको बद्ला दुइ पल्ट खाना परोसना शुरू गरिदिए' हरगिज उल्लेखनीय होइन।
  7. गैर-ज्ञानकोषीय तालिकाहरु, जस्ता कि "कानपुरमा बिरअथवा बनाउने भएका भोजनालय" वा "माइक्रोसफ्टमा काम गर्ने सिन्धी-भाषी मानिस' चाहहरु यिनमा आउने भएका सबै भोजनालय र मानिस उल्लेखनीय नैं किन न होउन् र तिनमा विकिपीडियामा लेख नैं किन न बनेका छन्। यस्तो यस कारण छ किनभनें यो तालिकाहरु ज्ञानकोषीय स्तरमा उल्लेखनीय जानकारी होइन देतीं। यसै प्रकार 'बचपनमा गुल्ली-लौरो खेलने भएका हिन्दी फिल्म अभिनेता' विकिपीडियामा उचित तालिका होइन, चाहे 'गुल्ली लौरो' र यी सबै अभिनेताहरुमा लेख छन्। यही नीति श्रेणिहरुमा पनि लागू छ। श्रेणिहरुदेखि उल्लेखनीय जानकारी मिलनी चाहिन्छ यस कारण अत्याधिक श्रेणीकरण न गर्नुहोस्।
  8. हर सम्भव तथ्यको पूर्ण विवरण। लेखहरुलाई आफ्नो विषयहरुका बारेमा प्रमाणित र भरोसेमंद जानकारीको सार हुनुपर्दछ।[३] प्रमाणित तथ्यहरुमा लेखहरुमा उति नैं वजन हाल्नुहोस् जति उचित छ।

विकिपीडिया पाठ्यपुस्तक, वैज्ञानिक पत्रिका, कुंजी, संदर्शिका वा पाठ होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया एक ज्ञानकोष हो, कुनै कुंजी, संदर्शिका, आध्यात्मिक पुस्तक, पाठ्यपुस्तक, पाठ, ग्रन्थ वा वैज्ञानिक पत्रिका होइन। विकिपीडियाका लेख पढ़नमा निम्नलिखित चीजहरु जस्तै होइन हुनुपर्दछ:

  1. कुंजी वा संदर्शिका। विकिपीडियामा मानिसहरु, जग्गाहरु र चीजहरुको विवरण जरूर छ तर लेख कुनै कुंजी, नुस्ख़े, सलाह वा सुझावका रूपमा होइन हुनुपर्दछ। यसमा कुनै चीजलाई सिक्नका पाठ, कुनै खेलमा जित्ने तरकीबहरु, कुनै व्यञ्जन पकानेका नुस्ख़े, कुनै बीमारीको इलाज गर्ने सलाह, इत्यादि होइन हुनुपर्छ। कुनै बिमारीमा लेख छ भनें त्यसमा प्रमाणित स्रोतहरुका साथ यो भन्न सकिन्छ कि डाक्टर त्यसका इलाज कुन प्रकार गर्दछन् तर त्यसका इलाज गर्नका लागि मशवरेका रूपमा कुनै विधि दिनु वर्जित छ।[४] यदि तपाईं मानिसहरुलाई कुनै चीजलाई गर्ने सलाह वा विधि दिनु चाहन्छन् त त्यसलाई विकीहाओमा हाल्न सक्नुहुन्छ वा हाम्रो साथी विकिबुक्स परियोजनामा जा सक्नुहुन्छ।
  2. यात्रा मार्गदर्शिकादिल्लीका लेखमा त्यस सहरका क़ुतुब मीनाररातो क़िले जस्तै प्रसिद्ध स्थलहरुका बारेमा लिखा हुनुपर्दछ तर त्यसमा आफ्नो मनइच्छा होटलको फोन नम्बर, धौला कुआँका चौराहेमा सबैभन्दा बढ़िया तरबूज बेचने भएकाको नाम वा ख़ान मार्किटमा क़ुल्फीका भाव हाल्नु उचित होइन। विकिपीडियामा यस्तो सामग्री नहाल्नुहोस जो सफरनामहरु र यात्रा संदर्शिकाहरुमा जानी चाहिन्छ। जो स्थान उल्लेखनीय छन् तिनको जिक्र गर्न सकिन्छ तर दिल्लीका लेखमा दिल्लीको प्रत्येक उल्लेखनीय चीज डालने कुनै तुक होइन। यदि यस्तो गरिएको त लेख पढ़ने लायक़ होइन रह्नेछ। यदि तपाईं यात्रीहरुको मदद गर्नका लागि कुनै स्थानका सबै आकर्षणहरुको जानकारी हाल्नु चाहन्छन् त विकिपीडियाको बद्ला विकीयात्रा (विकीट्रैवल) वा विकिया ट्रैवलमा जरूर हाल्नुहोस।
  3. वीडियो खेलहरुको कुंजी। कुनै उल्लेखनीय वीडियो खेल वा कम्प्यूटर खेलका बारेमा बनेका लेखमा त्यसको मुख्य नियमहरु र खिलाड़ीका जीतनका लागि आवश्यक मुख्य चालहरुलाई हाल्नु ठीक हो, तर त्यस खेलका प्रत्येक पहलुका बारेमा विस्तार दिनु उचित होइन। लेखमा प्रत्येक सम्भव चाल, प्रत्येक अंक बटोरने तरक़ीब र खेलका प्रत्येक मरहलेका बारेमा जानकारी नहाल्नुहोस। ज्ञानकोषमा खेलका विषयमा जानकारी दिए जानी चाहिन्छ, तर खेलाड़ीहरुलाई जित्ने प्रशिक्षण दिनु ध्येय होइन। यस नीतिका बारेमा र जानकारी अङ्ग्रेजी भाषामा वि:वीजीस्कोपमा उपलब्ध छ।
  4. इन्टरनेट संदर्शिका। विकिपीडियाका लेखहरुमा कुनै उल्लेखनीय वेबसाईटका बारेमा मात्र त्यसको श्रेणी, रूपरंग र सेवाहरुलाई नैं न बताहरु तर साथ-ही-साथ त्यसको इतिहास, महत्व, सम्बंधित घटनाक्रम, उपलब्धिहरु र असफलताहरुका सारलाई पनि निष्पक्ष-दृष्टिकोणदेखि ज्ञानकोष-अनुकूल ढंगमा प्रस्तुत गर्नुहोस्।
  5. प्राय पुच्छरे जाने प्रश्नहरुको सूची। विकिपीडिया लेखहरुलाई कुनै विषयका बारेमा 'प्राय पुच्छरे जाने प्रश्नहरुको सूची'का रूपमा जानकारी होइन देनी चाहिन्छ। यसका अतिरिक्त लेखहरुमा नैं यो जानकारी साधारण गद्यका रूपमा हाल्नुहोस।
  6. पाठ्यपुस्तक। विकिपीडिया एक ज्ञानकोष हो, शिक्षाको पुस्तक होइन। विकिपीडियाको मक़सद तथ्यहरुलाई पेश गर्नु हो, शिक्षाका लहजेमा ज्ञान प्रदान गर्नु होइन। पाठको प्रकार लागेका लेख लेख्नु उचित होइन। यदि तपाईं शिक्षकका स्वरमा लेख्नु चाहन्छन् त आफ्नो सामग्री विकिपीडियामा नहाल्नुहोस। यसका अतिरिक्त विकिबुक्स, विकिसोर्सविकीवर्सिटीमा जाएर योगदान दहरु। यस्ता लेख लेख्नु जसमा पाठकहरुदेखि प्रश्न पुच्छरे जाहरु विकिपीडियामा अनुचित छ। साधारण पाठकहरुका पढ़नका लागि आसानी बनाए राख्नका लागि यो पनि जरूरी छ कि सामग्रीलाई बिना खंडहरुमा विभाजित गरे लामा परिच्छेदहरुमा प्रस्तुत होइन गरियोस्। लेख पढ़नमा सरल हुनुपर्दछ। जहाँसम्म सम्भव हो केही समझदारीदेखि चुनिएका सम्बंधित चित्रहरुको पनि प्रयोग गर्नुहोस्।
  7. वैज्ञानिक पत्रिका वा शोध निबंध। विकिपीडियाका प्रत्येक लेखको प्रस्तुति यस्तो हुनुपर्छको तिनलाई समझनका लागि त्यस विषयमा पहिलादेखि नैं महारत हुने आवश्यकता न होस्। माथिका सबैभन्दा पहिला भएका अनुच्छेद र सबै शुरूका खंडहरुमा बिलकुल साधारण बोलीमा महत्वपूर्ण तथ्य लिखे हुनुपर्दछ। यी कुनै पनि हिन्दी पढ़ सक्ने भएका आम पाठकलाई बिना विशेष ज्ञान भए समझ पाना चाहिन्छ। हाँ, अग्रिम र पेचीदा शब्दहरु र अवधारणाहरु भएका लेखहरुका लागि जोड़ डाले जा सक्नुहुन्छ तर तिनलाई हाल्दै यो ध्यानमा राख्नुहोस् कि अधिकतर पाठक ती जो्नमा कहिले क्लिक होइन रहन्छन्। प्रत्येक सम्भव प्रयत्न गर्नुहोस् कि पाठकहरुलाई विषयहरुको मूल सार समझनका लागि लेख-से-लेख भटकना न पड़े।
  8. पाठशाला वाली, आकादमीय वा प्रशिक्षण वाली भाषा। लेख आम पाठकहरुका लागि लेखिनु पर्छ, विद्यार्थिहरुका लागि होइन। जहाँसम्म सम्भव हो, लेखहरुका नाम रोजमर्रामा प्रयोग हुने भाषामा आधारित गर्नुहोस्, विद्यालहरु र विश्वविद्यालहरुको भाषामा होइन।
  9. अति-विशिष्ट चीजहरुमा लेख। कुनै धेरै नैं विशिष्ट मौजूमा लेख लेख्नुले पहिला स्वयंदेखि पुच्छरहरु कि के यो विषय वास्तवमा उल्लेखनीयताका मापदंडमा खरा उतर्दछ। उदाहरणका लागि 'जोधपुरमा गन्नेका रसको बिक्री'का लागि तपाईं जोड़-तोड़ गरेर शायद सामग्री एकत्रित गर्नुहोस् तर यदि जोधपुर कुनै सांस्कृतिक वा आर्थिक कारणहरुदेखि गन्नेका रसका लागि विशेष रुपले होइन जाना जाता त यस्तो बारीक़ लेख उल्लेखनीय होइन र यसलाई न बनाए।

विकिपीडिया ज्योतिषी वा भविष्य-दर्पण होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडियामा अप्रमाणित भविष्यवानीहरु गर्नु वर्जित छ। यदि कुनै लेखमा कुनै भविष्यमा हुने घटनाको अपेक्षा गरिन्छ भनें त्यसको लागि भरोसेमंद र प्रमाणित स्रोतहरुको हाल्नु आवश्यक हुन्छ। र यस्ता लेख केवल ती विषयहरुमा हुनुपर्दछ भनें घटना घट जानेका पछि उल्लेखनीय हुनेछन्। सम्पादकहरुका लागि यस्ता लेखहरुमा आफ्नो मूल विचार, राय वा खोज जोडनु सधैं अनुचित छ। स्रोतहरुका साथ प्रमाणित विशेषज्ञहरुका भविष्यवाणी गर्ने कथन जरूर जोड़े जा सक्नुहुन्छ तर सम्पादकहरुलाई यस्तो धेरै सावधानीदेखि कुनै तथ्यमा अनुचित वजन न हाल्दै गर्नु पर्नेछ। यदि दुइ झगड़्दै देशहरु, चमकिस्तान र जमकिस्तान,का युद्धका बारेमा १०० विशेषज्ञहरुको कथन छ कि दुइटैमध्ये कुनै होइन जीत पाउँनेछ र २को कथन छ कि जमकिस्तान जीत्नेछ, त लेखमा ती दुइ विद्वानहरुका आधारमा जमकिस्तानका जित्ने संभावनामा अधिक वजन दिनु गलत हुनेछ। विशेष गरी यदि कुनै नयाँ फिल्म वा किताब आउने छ भनेंविज्ञापनबाजी र अप्रमाणित तथ्यहरुलाई प्रस्तुत गर्नको लागि बचे (जस्तो कि 'यो फिल्म जरूर हिट हुने छ')। विशेष गरी फिल्महरुका सम्बन्धमा बनी नीति (अङ्ग्रेजीमा)लाई पनि देख लिनुहोस्। विशेष गरी, ध्यान दिनुहोस् कि:

  1. कुनै भविष्यमा हुने घटनाका बारेमा तब लेख्नुहोस् जब त्यो उल्लेखनीय हो र त्यसको वास्तवमा घटने लगभग पूर्ण संभावहोइन। जबसम्म घटहोइन न जाए, त्यसको तिथिहरुलाई पक्का होइन मान्नु चाहिन्छ। यदि किन्ही घटनाहरुको तैयारीहरु जोर पकड़ रहीं छन् त लेखहरुमा तिनको हुने सम्भावनालाई स्रोतहरुका साथ प्रमाणित गर्ने जरुरत छ। उदाहरणका लागि जून २०१२मा लिखे लेखमा लन्दनमा हुने २०१२ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलोंमा लेख स्रोतहरुका साथ डाला जा सक्छ तर २०६० ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलोंको कुनै तैयारी होइन चल रही र त्यो यति अघि भविष्यमा छ कि त्यसमा लेख होइन बनाउनु चाहिन्छ। हाँ, यदि कुनै लेखमा कुनै कारणवश जरुरत छ भनें भन्न सकिन्छ कि ओलम्पिक खेलहरुको समय-श्रृंखलाका अनुसार २०६०मा ओलम्पिक खेलहरुको आईजन अपेक्षित हुनेछ, तर पनि ओलम्पिक आईजनका प्रत्येक अपेक्षित वर्षको सूची बनाउनु अनुचित छ। यदि भविष्यमा धेरै टाडा कुनै धेरै नैं महत्वपूर्ण घटना हुने छ जसमा धेरै प्रमाणित र भरोसेमंद स्रोत छन्, त त्यसमा लेख पनि बनाए जा सक्छ। उदाहरणका लागि अङ्ग्रेजी विकिपीडियामा ब्रह्माण्डको अन्तिम भाग्य नामक एक बिलकुल उचित लेख बनाएको भएकोछ जसमा आजभन्दा अरबहरु वर्षहरु पछि ब्रह्माण्डका भविष्यमा सामग्री सम्मिलित छ।
  2. कुनै भविष्यमा हुने घटनाहरुका लागि पहिलादेखि निर्धारित नामहरुको सूचीका नामहरुमा लेख तबसम्म न बनाहरु जबसम्म तिनको बारेमा उल्लेखनीय र पार्याप्त जानकारी न होस्। उदाहरणका लागि पन्ध्रवी लोक सभा सन् २००९का चुनावहरुमा निर्वाचित भएर आई। भविष्यमा 'तीसवी लोक सभा'को पनि गठन हुनु लगभग यक़ीनी हो, तर त्यसको बारेमा जानकारी अपार्याप्त छ। यस कारण 'तीसवी लोक सभा' नामक लेख न बनाहरु। यसका विपरीत भविष्यमा हुने केही वैज्ञानिक खोजहरुका लागि लेख बनाए जा सकतहरु छन् किनभनें तिनको बारेमा प्राय प्रमाणित र काफी जानकारी हुन्छ। मसलन शुद्ध र अनुप्रयोगिक रसायनको अन्तरराष्ट्रीय संघ (आई यू पी ए सी) पहिलादेखि नैं केही यस्ता रासायनिक तत्वहरु (एलिमाटों)का नाम निर्धारित गर्न लिन्छ जसको अस्तित्व अहिले कुनै प्रयोगशालामा प्रमाणित पनि होइन भएको होता।
  3. भविष्यमा बन्ने भएका इतिहासलाई प्रस्तुत गर्ने लेख विकिपीडियामा अनुचित छन्। विकिपीडियामा आजका तथ्यहरुलाई पेश गरिन्छ न कि आउने भएका तथ्यहरु का। हाँ, यस्ता लेख जो प्रमाणित स्रोतहरुका प्रयोगदेखि विशेषज्ञहरु, कलाकारहरु र शोधकर्ताहरुका भविष्य-सम्बन्धी अनुसन्धान, विचार, काल्पनिक कृतिहरु वा भविष्यवाणीहरु संतुलित र निष्पक्ष लहजेमा प्रस्तुत गरतहरु होउन् विकिपीडियामा स्वीकार्य छन्। यस कारण अमेरिकी विज्ञान कथा (साइन्स फिक्शन) टेलिविझ़न धारावाहिक "स्टार ट्रेक"मा आधारित "स्टार ट्रेकमा प्रयोग हुने हथियारहरुको सूची" नामक लेख उचित छ तर "तृतीय विश्वयुद्धमा प्रयोग हुने हथियारहरुको सूची" उचित होइन।
  4. यो साँचो हो कि धेरै-सी यस्ता वैज्ञानिक धारणाहरु छन् जो अघि जाएर झूठी साबित हुन्छन् र यसका विपरीत यस्तो पनि धेरै-सी विवादित धारणाहरु छन् जो पछि गएर सच साबित हुन्छन्, तर इनपर पक्ष लेना वा भविष्यवाणीहरु गर्नु विकिपीडियाको काम होइन।
  5. विकिपीडिया उत्पादनहरु, व्यापारहरु वा सेवाहरुका बारेमा घोषणाहरु गर्न वा अफवाहहरु फैलाने जग्गा होइन। विकिपीडियामा नयाँ उत्पादनहरु, व्यापारहरु र सेवाहरुका बारेमा सबैभन्दा नयाँ ज्ञात जानकारी हाल्नु राम्रो कुरा छ तर यस्ता साना लेख लेख्नु जो केवल यस्तो घोषणाहरु गर्नुहोस् अनुचित छ। यदि कुनै उत्पादनका बारेमा अपार्याप्त प्रमाणित जानकारी छ भनेंत्यसलाई एक वा दुइ वाक्यहरुमा कुनै अन्य सम्बंधित लेखमा सामेल गर्नु चाहिन्छ। त्यसका अलग चंद वाक्यहरु वाला लेख न बनाहरु।

विकिपीडिया अख़बार होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया कागजमा छापेको भएकोहोइन यस कारण यसमाथि नई-से-नई जानकारीका प्रयोगदेखि लेखहरुलाई कहिले-भी सुधारा जा सक्छ र सुधारा जाना चाहिन्छ। तर प्रत्येक ख़बर र प्रत्येक घटनालाई विकिपीडियामा नहाल्नुहोस चाहे ती प्रमाणित नैं किन न छन्। विकिपीडियाका लेखहरुमा निम्नलिखित हुनु पर्दैन:

  1. पत्रकारिता विकिपीडियामा विकिप्रयोगकर्ताहरुका आँखों-देखे बयान होइन हुनुपर्दछ किनभनें ती प्राथमिक स्रोत नीतिको उल्लंघन गर्दछन्। विकिपीडियामा प्रस्तुत प्रत्येक तथ्यको प्रमाणित र विकिपीडियादेखि पूर्ण प्रकार अलग स्रोतहरुदेखि आना जरूरी छ। यदि तपाईं आफ्नो तरफदेखि स्वयं प्राथमिक स्रोत बनना चाहन्छन् त हाम्रो साथी विकिसोर्सविकीन्यूज परियोजनाहरुमा योगदान दिनुहोस्। विकिपीडियामा लेख अख़बारी शैलीमा होइन लेख्नँदै।
  2. ख़बरहरु तर पनि विकिपीडियाका लेखहरुका लागि समाचारपत्रहरुमा छपी ख़बरहरु धेरै महत्वपूर्ण स्रोत हो सकतहरु छन्, तर अधिकतर ख़बरहरु छापे जानका लागि ठीकमा ज्ञानकोषका दृष्टिकोणदेखि उल्लेखनीय हुँदैनं। उदाहरणका लागि आए दिन खेलहरु, प्रसिद्ध हस्तिहरुदेखि सम्बंधित चीजहरु, साना-मोटी दुर्घटनाहरु र घोषणाहरुको ख़बरहरु छपती रहन्छन् तर यो ज्ञानकोषका लागि उचित होइनन्। विकिपीडियामा सम्मिलित चीजहरुको उल्लेखनीयता स्थाई हुनुपर्छ, अथवा आजभन्दा वर्षहरु र दशकहरु पछि पनि तिनलाई महत्वपूर्ण समझा जाना चाहिन्छ। विशेष ध्यान दिनुहोस् कि ताजा उल्लेखनीय जानकारी लेखहरुमा हाल्नु उचित छ तर यसलाई यस्ता लेख्नुहोस् कि यो अन्य प्रस्तुत जानकारीका साथ हिल-मिल जाए। तपाईं चाहनुहुन्छ भनें घटनाहरुको उल्लेखनीयता नीतिमा पनि नजर हाल्न सक्नुहुन्छ।
  3. गैर-उल्लेखनीय व्यक्तिहरुको विवरण प्राय कुनै उल्लेखनीय घटनादेखि सम्बंधित मानिस स्वयं उल्लेखनीय हुँदैनन्। यदि कुनै व्यक्तिको नाम केवल एउटै घटनादेखि सम्बंधित हुनका लागि उल्लेखनीय हो, त प्राय त्यस व्यक्तिका नामको लेख बनाउनु उचित हुँदैन। यसका अतिरिक्त त्यसका नाम केवल त्यस घटनाका लेखमा नैं सम्मिलित हुनुपर्दछ र त्यसमा उचित भन्दा अधिक वजन होइन हाल्नु चाहिन्छ। अधिक जानकारीका लागि जीवित व्यक्तिहरुको जीवनिहरुमा नीति पढ़हरु।
  4. दिनचर्या, रोजनामा वा डायरी कुनै व्यक्तिका बारेमा लिख्दै ध्यान दिनुहोस् कि तर पनि कुनै व्यक्ति उल्लेखनीय हुन सक्छ, त्यो भन्दा सम्बंधित अधिकतर घटनाहरु र तथ्य उल्लेखनीय हुँदैनन्। टेलिविझ़न र समाचार-पत्रहरुमा प्रसिद्ध हस्तिहरुका बारेमा साना-साना ख़बरहरुको तान्ता बाँधिएको रहन्छ तर यी सबै तथ्यहरुलाई कुनै लेखमा सामेल गरियोस् त त्यो लेख त्यस व्यक्तिको निजी रोजनामा (डायरी) लागे लग्नेछ। कुनै क्रिकेटका प्रसिद्ध खिलाड़ीका बारेमा त्यसको लागि प्रत्येक रन, त्यसको खेले प्रत्येक म्याच र त्यसको मिल्योए प्रत्येक हाथका बारेमा जानकारी दिनु ज्ञानकोषका लागि उचित होइन।

विकिपीडिया मनपरी चीजहरुका बारेमा जानकारीको संग्रह होइन[सम्पादन गर्ने]

कुनै तथ्य मात्र सच हुनाले वा प्रमाणित हुनाले नैं ज्ञानकोषमा सम्मिलित हुनका लागि उचित होइन बन जाता। विकिपीडियाका लेखहरुमा यो कुराहरु होइन हुनुपर्छ:

  1. केवल कुनै रचनाको सार, बिना अतिरिक्त जानकारी के। विकिपीडियामा उपन्यास र अन्य कथा-आधारित (फिक्शन) साहित्यका बारेमा ज्ञानकोषीय अंदाजमा लिखा जाना चाहिन्छ। यसको मतलब छ कि त्यसको कथानकका सारका साथ-साथ त्यस उपन्यासका बारेमा अन्य जानकारी पनि देनी चाहिन्छ, मसलन त्यसको बारेमा समीक्षकहरुले के कहा, लेखकले त्यसलाई कहिले छापेकोए, त्यसका भाषान्तरण भयो कि होइन, इत्यादि। सार लेख्न सार लिखने शैलीमा नीति देख लिनुहोस्। यही निर्देश कथेतर साहित्य (नॉन-फिक्शन), धार्मिक ग्रन्थहरु, शोध निबंधहरु र पुस्तकहरु र दस्तावेजी फिल्महरु (डॉक्यूमॅन्टरिहरु)मा पनि लागू हुन्छ।
  2. केवल गानहरुका बोल। कुनै गानमा बनेका लेखमा त्यसको लेखक, प्रकाशन तिथि, सामाजिक वा सांस्कृतिक प्रभाव, सम्बंधित फिल्म, इत्यादिको जिक्र हुनुपर्दछ। गाने वा कविताको शैली देखातिनको लागि लागि त्यसको केही चुनिएका बोल दर्शाए जा सक्नुहुन्छ। यदि गाना मुद्राधिकारहरु (कपीराईट)देखि मुक्त छ भनेंत्यसको पूरा बोल विकिसोर्समा डाले जा सक्नुहुन्छ। यदि गाना मुद्रधिकारहरुदेखि मुक्त होइन त त्यसको केही चुनिएका बोलहरुलाई गाने शैली देखिनका लागि वा गानेका बारेमा कुनै टिप्पणी गर्नका लागि क़ानूनमा इजाजत दिए जान्छ। कहिले पनि यस्तो कुनै बाह्य वेब पृष्ठका लागि जोड़ नहाल्नुहोस जसमा पूरा गाना लिखा भएको हो किनभनें यो मुद्रधिकारहरुको उल्लंघन हुन सक्छ। र जानकारीका लागि प्राथमिक स्रोतहरुको पूर्ण लेखाई न डालने नीतिमा नजर दौड़ा लिनुहोस्।
  3. आवश्यकता भन्दा अधिक आँकडा। कुनै लेखलाई आंक्नेको लामो तालिकाहरु र सूचिहरुदेखि भर दिए जाए त त्यो पाठकहरुका पढ़ने-योग्य रहँदैन र देखिनमा पनि भद्दा लाग्दछ। आंक्नेका साथ-साथ तिनको अर्थ, महत्व र सही सन्दर्भ समझनका लागि पनि केही वाक्य हुनुपर्दछ। यदि धेरै आँकडा छन् त तिनलाई एक तालिका (टेबल)मा प्रस्तुत गर्ने कोशिश गर्नुहोस्। यदि जरूरी होइन त अधिक आंकडहरु प्रस्तुत न गर्नुहोस् वा संक्षिप्ततादेखि प्रस्तुत गर्नुहोस्।

विकिपीडिया अभिवेचित (सहरुसर गरिएको) होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडियामा यस्तो सामग्री हुन सक्छ जसलाई केही पाठक अनपी सांस्कृतिक, धार्मिक वा व्यक्तिगत मान्यताहरुका हिसाबले आपत्तिजनक, घृणायोग्य वा दुखदायक माने। विकिपीडिया यस कुराको कुनै जमानत होइन दे सकता कि त्यसमा प्रस्तुत लेखाई र छवीहरु सबै पाठकहरु र सबै स्थानहरुका लागि स्वीकार्य होंगी, वा स्थानीय मान्यताहरुको सधैं आदर गर्नुहोस्गी।

विकिपीडियामा कुनै पनि सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ र लगभग सबै परिवर्तन विकिपीडियामा तुरुन्त दर्शाए जान्छन्। कहिले-कभार विकिपीडियाको नीतिहरुको उल्लंघन गर्न सामग्री केही देरका लागि प्रदर्शित हुन जान्छ भनें र पनि त्यसलाई प्राय अन्य संपादक जल्द नैं हटा दिन्छन्। विकिपीडियाको जिन्दा मानिसहरुको जीवनी नीति, निष्पक्षता नीति वा अन्य नीतिहरुको उल्लंघन गर्न सामग्री हटा दिए जाएगी। विकिपीडियाको सामग्री संयुक्त राज्य अमेरिकाका फ्लोरिडा राज्यमा स्थित संगणक (कम्प्यूटर) सर्वरहरुमा जमा गरिन्छ र त्यस राज्यको स्थानीय क़ानून उल्लंघन गर्नमा हटा दिए जाएगी।

यस सबका बावजूद, केही लेखहरुमा यस्तो लेखाई, चित्र र जोड़ हुनेछन् जो केही पढ़ने वालहरुलाई नराम्रा लग्नेछ्न् तर पनि ती लेखहरुदेखि सम्बंधित छन्। यसका बारेमा नीति यो छ कि सामग्री केवल बुरी लागेका कारण होइन हटाई जा सकती। केवल त्यही सामग्री जो विकिपीडिया नीति वा फ्लोरिडाका क़ानूनको उल्लंघन गर्दछ हटाई जाएगी। यदि तपाईं कुनै सामग्रीलाई हटवानेका बारेमा बातचीतको भाग बन्दछन् त ध्यान दिनुहोस् कि तपाईंका तर्क त्यसको त्यस लेखका लागि उचित हुनेमा केन्द्रित छन्।

विकिपीडिया यस्तो कुनै सामग्री होइन हट्नेछ जो कुनै संगठनका नीतिहरुका विरुद्ध हो वा जसको इन्टरनेटमा प्रदर्शित हुनु त्यसको नियमहरुका ख़िलाफ छ। कुनै संगठन, संसथान वा धार्मिक गुटको कुनै नियम जो त्यसको आफ्नो प्रयोगकर्ताहरुलाई नामहरु वा चित्रहरुलाई खोलेको तौरमा देखाउनुले रोगर्छ विकिपीडियामा क़तई लागू होइन किनभनें विकिपीडिया यस्ता कुनै दलको प्रयोगकर्ता होइ

समाज[सम्पादन गर्ने]

माथिलिखित नीतिहरु सामग्रीमा लागू हुन्छन्। विकिपीडियाका प्रशासन र प्रक्रियाहरुका लागि तल लिखी नीतिहरु बनेका होन्।

विकिपीडिया अव्यवस्थित होइन[सम्पादन गर्ने]

राजनैतिक सोचमा एक राजनैतिक प्रणाली 'अराजकता' (एनार्की)को पनि हो, जसमा समाज वा देशमा कुनै औपचारिक प्रशासन हुन्छ होइन। विकिपीडिया खुला र स्वतन्त्र छ र त्यसमा कुनै पनि योगदान दिन सक्छ। तर यसको मतलब यो होइनको यसमा अराजगर्छ। यसमा मनपरी चल्दैन र यसमा बिना कुनै सीमाका मुक्त बोली होइन। यो एक स्व-प्रशासित समाज छ। यसमा नीति-नियम छन्। यो पनि ध्यान दिनुहोस् कि विकिपीडियाको ध्येय एक ज्ञानकोष बनाउनु हो, राजनैतिक वा प्रशासनिक प्रणालिहरुमा तजुरबे गर्नु होइन।

विकिपीडिया जनतन्त्र होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया जनतन्त्र वा कुनै पनि अन्य राजनैतिक प्रणालीमा गरे जा रह्यो प्रयोग होइन। यसको फैसले गर्ने मुख्य तरीक़ा सम्पादन र संवाद हो, मतदान होइन। कहिले-कहिले सम्पादक एक अर्काका मत जाननका लागि साना-मोटी गिनतिहरु गरिलिन्छन् तर यिनको नतीजे सहमती बनाउने इकलौता मार्ग बिलकुल होइनन्। औपचारिक चुनाव केवल प्रयोगकर्ताहरुलाई कमेटिहरुका लागि चुन्नमा प्रयोग हुन्छन्। सम्पादनमा यिनको माध्यमले जबरदस्ती फैसले गरवाने कोशिश न गर्नुहोस्।

विकिपीडिया जंगको मैदान होइन[सम्पादन गर्ने]

विकिपीडिया द्वेष राख्ने, दुश्मनीहरु बनाउने वा देखिाने, व्यक्तिगत झड़पहरुमा पड़ने, विचारधाराहरुको लड़ाई लड़ने र नफरत वा भय बढाउने जग्गा होइन। विकिपीडियाका संवादहरुलाई व्यक्तिगत युद्धहरुमा बदल दिनु हमे नीतिहरु र ध्येहरुका विरुद्ध छ। बातचीतमा लड़ाईदेखि टाडा रहनेका साथ-साथ, विवादहरुमा आफ्नो निजीलाई नीतिहरु वा सामग्री बदलामार अधिक मजबूत गर्ने प्रयास न गर्नुहोस्। कहिले पनि आफ्नो कुरा समझानका लागि विकिपिडियनका काम वा विकासमा अड़चन नहाल्नुहोस।

सबै प्रयोगकर्ताहरुदेखि आशा गरिन्छ कि त्यो शिष्टता, शान्ति र सहयोगको मानसिकतादेखि अर्काका साथ व्यवहार रहन्छन्। विवादहरुमा अर्काको अपमान न गर्नुहोस्, तिनलाई परेशान न गर्नुहोस् र तिनलाई डराने कोशिश न गर्नुहोस्। बुद्धिमानी र विवेकदेखि काम लिनुहोस्। यदि कुनै आपदेखि अशिष्टतादेखि पेश आये वा तपाईंलाई डराने वा तंग गर्ने कोशिश गरे त आफ्नो समझदारीको सहारा लिएर स्वयंलाई बेकारको लड़ाईमा पड़नाले रोकहरु। यसका अतिरिक्त केवल प्रस्तुत गरियो लेख-सम्बन्धी तथ्यहरुमा ध्यान दिएर त्यसमा संवाद गर्नुहोस्। यदि कुनै लगातार बदतमीजीदेखि पेश आये त हो सके त त्यसलाई नजरंदाज नैं गर्न दिनुहोस् - त्यसबाट बातचीत न गर्नुहोस्। यदि धेरै कष्ट छ भनें मामला विकिपीडिया:चौपालमा लाहरु, जहाँ प्रबंधक र अन्य प्रशासक तपाईंको सहायता गर्न सक्नुहुन्छ।

ठूला विवादहरुमा विकिपीडियालाई दुइ गुटहरुका बीच जंगको मैदान बननाले रोकहरु। सबै सम्पादकहरुको नीयत शुभ समझहरु - सबै गुट र मानिस विकिपीडियाको विकास चाहन्छन्। जब तपाईंको दृष्टिकोण अर्कासित अलग हो, त यो कुरा सधैं याद राख्नुहोस्। जस का साथ सहयोग गर्नु चाहहरु, जरूर गर्नुहोस्, तर दूसरोदेखि जूझनका लागि आफ्नो कुनै गिरोह तैयार न गर्नुहोस्। यस देखि विकिपीडियाका सहमतीमा आधारित फैसले गर्नका तरीक़ेमा कठिनाइयाँ पैदा हुन्छन्। ठूलो बहसहरुमा राम्रो नियतदेखि विवाद गर्न वालहरुका बीच सर्वसम्मति भएका केही सिद्धान्त ढूंढहरु।

विकिपीडियामा कुनै क़िस्मको धमकी न दहरु। यहाँ धमकिहरुलाई बर्दाश्त गरेनन् जाता र कुनैलाई धघरेमा तपाईंमाथि प्रतिबन्ध लग सक्छ।

अन्तमा[सम्पादन गर्ने]

यस्तो एक खराब चीजहरुको लामो सूची बनाउन सकिन्छ जसका लागि विकिपीडिया बनाइएको होइन । हामी पहिलादेखि नैं प्रत्येक त्यस खराब विचार वा नीयतदेखि टाढा रहनुपर्छ । यस पृष्ठमा जति पनि खराब विषयहरूका वर्णन गरिएका छन् ती नहोस् र सचेतनाका लागि बताइएका हुन् । प्रयोगकर्ता मित्रहरूले असल हृदय र सोचले सम्पादन गर्नु आवश्यक छ र कुनै पनि समय विकिपीडियाको नीति विपरीत सम्पादनहरू गरिन्छन् भने त्यस विपरीत भई अघि बढ्नु आवश्यक छ ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

टिप्पणीहरु[सम्पादन गर्ने]

  1. विकिपीडियामा विकिपीडियाका अतिरिक्त कुनै अन्य चीजलाई बेहतर बनाउने प्रयास गर्नु मना छ तर 'विकिपीडियाका भित्री पन्नाहरु' (यानि जसमा ज्ञानकोषका लेख होइन)मा स्वयं विकिपीडियामा सुधार गर्नका लागि रखी गई विचारधाराहरुलाई प्रकट गर्ने अनुमति छ। यस विशेष सन्दर्भमा निबंध लेख्नु, प्रयोगकर्ताता बनाउनु/बढाउनु र परियोजना पृष्ठ बनाउनु विकिपीडियाको एक स्वीकार्य भाग छ।
  2. केही भाषाओँका विकिपीडिया यस्तो तस्वीरहरु सम्मिलित गर्दछन् जसको स्थानीय मुद्रधिकारहरुका अनुसार 'स्वीकार्य प्रयोग' गर्न सकिन्छ। हिन्दी विकिपीडिया, र धेरै अन्य भाषाओँका विकिपीडिया,मा यस्तो न गर्ने प्रथा छ। केवल मुद्राधिकार-मुक्त सामग्री डालने कोशिश गर्नुहोस्।
  3. मध्यस्थता विनती ०७१४०४ हेर्नुहोस
  4. यो रोक विकिपीडियाका कार्यका बारेमा सलाह-मशवरा दिनमा लागू होइन।