"गुर्जो" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

Jump to navigation Jump to search
सा
स्वचालित हिज्जे सम्पादन, replaced: को → को (2), जमिन → जमीन (2), हरु → हरू (23), । → । (34)
सा (अर्ध-स्वचालित हिज्जे सम्पादन, typos fixed: अंग → अङ्ग (2) using AWB)
सा (स्वचालित हिज्जे सम्पादन, replaced: को → को (2), जमिन → जमीन (2), हरु → हरू (23), । → । (34))
वनस्पति परिवारः Menispermaceae
 
[[Image:Jateorhiza palmata - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-080.jpg|thumb|गुर्जो समुह कोसमुहको एक प्रजाति कोप्रजातिको बिरुवा तथा फल]]
 
==परिचयः==
यो एउटा लहरेदार पतझर विरुवा हो ।हो। यसको लहरा मोटो र गुदीदार हन्छ ।हन्छ। यसका आँख्लाबाट जराहरुजराहरू निस्केर हावामा लहरिएका हुन्छन् ।हुन्छन्। यसको बोक्रा कागज जस्तो पातलो हुन्छ र बोक्रामा सेता न्बिलमक (ग्रन्थी) का थोप्ला थोप्लाले भीरएको हुन्छ ।हुन्छ।
 
यसका पातहरुपातहरू एक पछि अर्को हुदै गएका हुन्छन् र भेट्नुदार हुन्छन् ।हुन्छन्। पातहरुपातहरू मुटु आकारका ७—८वटा नशाहरुनशाहरू भएका करीब १० सें.मी लामा हुन्छन् ।हुन्छन्। यसका फलहरुफलहरू आँख्लाबाट लामो लहरेदार भागमा फुल्दछन् ।फुल्दछन्। भाले फूलहरुफूलहरू झुप्पामा रहन्छन् भने पोथी भने पोथी फुलहरुफुलहरू एक्ला एक्लै रहेका हुन्छन् ।हुन्छन्। फलहरुफलहरू गुदीदार हुन्छन्, आकारमा अण्डाकारका र केराउका दाना जत्रा हुन्छन् र पाकेपछि राता हुन्छन् ।हुन्छन्।
 
==वासस्थान (फैलावट)==
यो उत्तर—पूर्वी भारत, श्रीलंका, म्यानमार , थाइल्याड ,भियतनाम दक्षिणी चीन ,मलेसिया लगायत नेपालमा पाइन्छ ।पाइन्छ। नेपालमा यो ३००—५०० मी. सम्मको उचाइमा पूर्व देखि पश्चिमसम्म पाइन्छ ।पाइन्छ।
 
==उपयोगः==
यसको उपयोगी अङ्ग लहरा (डाँठ) हो ।हो। यसको डाँठ कमलपित्त, पुरानो ज्वरो, दम, खोकी, मधुमेह तथा पुरानो ज्वरो आदि रोगहरुमारोगहरूमा उपयोग गरिन्छ ।गरिन्छ।
 
==खेती विधिः==
यो जस्तो सुकै माटोमा पनि हुर्कन सक्छ ।सक्छ। खासगरी गर्मी ठाउँहरुमाठाउँहरूमा राम्ररी हुर्कन्छ ।हुर्कन्छ।
 
==वेर्ना तयार गर्नेः==
 
**हाँगाको कलमीबाटः डाँठका ेकलमीबाट नै यसका विरुवाहरुविरुवाहरू तयार गरिन्छन् ।गरिन्छन्। यसका आँख्ला सहितका करीब एकफिट जति लामा हाँगा काटेर माटो र वालुवा मिसाएको ड्यांगमा रोपेर नर्सरीमा विरुवा तयार गर्न सकिन्छ ।सकिन्छ। फागुन / चैत्रतिर यसरी हाँगाहरुहाँगाहरू काटेर अलिकति भाग जमिनजमीन माथि पारेर सुताएर राखिन्छ र पानी दिइन्छ ।दिइन्छ। पानी जम्नु हुदैन किनकि यसको काण्ड गुदीदार हने भएकाले कुहिने डर रहन्छ ।रहन्छ। यसरी नर्सरीमा राखिएका विरुवाहरुविरुवाहरू असार श्रावणमा सार्न तयार हुन्छन्। यसका हाँगाहरुहाँगाहरू सोझै जमीनमा गाडेपनि हुन्छ, यसरी सार्दाको समय असार / श्रावण उचित समय मानिन्छ ।मानिन्छ।
 
**वीउबाटः यसको फलहरुफलहरू असोज मंसीरमा पाक्दछन् ।पाक्दछन्। पाकेका राता फलहरुफलहरू टिपेर बाहिरी गुदी हटाएर केही दिन राम्ररी सुकाएर वीउहरुवीउहरू नर्सरी व्याडमा छरेर वेर्ना तयार गर्न सकिन्छ ।सकिन्छ। संकलन गरेको तत्कालै वीउ छरेपनि हुन्छ ।हुन्छ। अथवा संकलित वीउलाई राम्ररी भण्डारण गरेर फागुन / चैत्रतिर उमारेर पनि वेर्ना तयार गर्न सकिन्छ ।सकिन्छ।
 
==वेर्ना सार्नेः==
नर्सरीमा तयार गरिएका वेर्नाहरुवेर्नाहरू खासगरि कुनै रुखहरुकोरुखहरूको फेदमा लगाइन्छ ।लगाइन्छ। किनकि यो रुखको सहारामा हुर्कने लहरेदार विरुवा हो ।हो।
 
==हेर विचारः==
लगाइएको पहिलो वर्षमा सिँचाई तथा झारपात उखेल्ने गर्नु पर्दछ ता पनि पछिल्ला वर्षहरुमावर्षहरूमा त्यति हेर विचारको खाँचो पर्दैन ।पर्दैन।
 
==वाली संकलनः==यसको काम लाग्ने भाग भनेको लहरेदार काण्ड नै हो, त्यसकारण मंसिर देखि माघ महिनासम्म यसका लहराहरुलहराहरू काटिन्छ ।काटिन्छ। लगाएको मितिले करीब दुई वर्ष पछि मात्र विरुवाहरुविरुवाहरू वाली लिन योग्य हन्छन् ।हन्छन्। लहरालाई जमिनदेखिजमीनदेखि माथि केही भाग छोडेर काट्नु पर्छ र अर्को वर्षमा त्यही भागबाट पलाएर आउँछ ।आउँछ। यसरी काटिएका लहरालाई ५–७ से.मी लामा टुक्रयाइएका टुक्राहरुलाईटुक्राहरूलाई बीचैबाट ४ फ्याक हने गरि काटेर सुकाइन्छ ।सुकाइन्छ। अथवा मुग्रोले थिचेर चेप्टो पार्न्छि ।पार्न्छि। अनि एक हप्ता जति घाममा राम्ररी सुकाइन्छ ।सुकाइन्छ। भण्डार गर्दा ओस आउन दिन हुदैन
*[http://www.ayurnepal.com/ne/gurjo.html]
 
३५,१०३

edits

"https://ne.wikipedia.org/wiki/विशेष:MobileDiff/240010" बाट अनुप्रेषित

पथप्रदर्शन विकल्प