संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास

संयुक्त राज्य अमेरिका बनेको भूमिको इतिहास हजारौं वर्षको निरन्तर आदिवासी समाजहरूमा फैलिएको छ।-उनीहरूका वंशजमा संघीय मान्यता प्राप्त ५७५ जनजातिहरू समावेश छन्। हालको संयुक्त राज्य अमेरिकाको इतिहास १६०७ मा इङ्गल्याण्डबाट आएर बसोबास गर्नेले आधुनिक भर्जिनियामा जेम्सटाउनको स्थापना र १६२० मा प्लाइमाउथमा अंग्रेजी तीर्थयात्रीहरूद्वारा मेफ्लावर उत्रीएपछी सुरु भएको थियो। १५ औं शताब्दीको उत्तरार्धमा, युरोपेली उपनिवेशीकरण सुरु भयो र नरसंहार, युद्ध र महामारीको माध्यमबाट आदिवासी समाजलाई ठूलो मात्रामा ध्वस्त पारियो। १७६० को दशकमा, तेह्र उपनिवेश स्थापना भयो। दक्षिणी उपनिवेशहरूले दास श्रममा आधारित कृषि प्रणाली निर्माण गरे र अफ्रिकाबाट लाखौंलाई दास बनाए। फ्रान्सेली र भारतीय युद्धहरूमा फ्रान्स अधिराज्यमाथि बेलायती विजय पछि, युद्धको भारले गर्दा बेलायती संसदले १७७३ मा उपनिवेशहरूमा करहरूको भारी बोकायो र असहनीय ऐनहरू जारी गर्‍यो । यो उपनिवेशहरूको स्व-शासन अन्त्य गर्न गरिएको थियो। पछि उपनिवेशहरू र बेलायती अधिकारीहरू बीचको तनाव तीव्र भयो, जसले गर्दा क्रान्तिकारी युद्ध सुरु भयो, जुन अप्रिल १९, १७७५ मा लेक्सिंगटन र कन्कर्डको युद्धबाट सुरु भयो। जुन १७७५ मा, दोस्रो महादेशीय कङ्ग्रेसले महादेशीय सेना स्थापना गर्‍यो र सर्वसम्मतिले जर्ज वासिङ्टनलाई यसको कमाण्डर-इन-चीफको रूपमा चयन गर्‍यो। अर्को वर्ष, जुलाई २, १७७६ मा, दोस्रो महादेशीय कांग्रेसले ली प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्‍यो जसले नयाँ राष्ट्र सिर्जना गर्‍यो, र जुलाई ४ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्वतन्त्रता घोषणापत्र जारी गरेर यसको स्वतन्त्रतालाई औपचारिकता दियो। १७८३ सेप्टेम्बर ३ मा, पेरिस सन्धिमा, बेलायतले तेह्र उपनिवेशहरूको स्वतन्त्रता र सार्वभौमिकतालाई स्वीकार गर्‍यो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्थापना भयो। १७८७ सेप्टेम्बर १७ मा, बहुमत प्रतिनिधिहरूले अमेरिकी संविधान हस्ताक्षर गरे, र पछि तेह्र उपनिवेशहरूद्वारा अनुमोदन गरियो, जसले गर्दा पहिलो आधुनिक अमेरिकी सरकारको स्थापना भयो।

अमेरिकी स्वतन्त्रताको घोषणा

१७८८-८९ को राष्ट्रपति चुनावमा, वासिङ्टन राष्ट्रको पहिलो राष्ट्रपति निर्वाचित भए। मार्च ४, १७८९ मा, नयाँ राष्ट्रले अमेरिकी संविधानलाई अपनायो र अनुमोदन गर्‍यो, जुन अहिले विश्वको सबैभन्दा पुरानो र लामो समयदेखि चलिरहेको लिखित र संहिताबद्ध राष्ट्रिय संविधान हो। १७९१ मा, मौलिक अधिकारहरू सुनिश्चित गर्न अधिकारको विधेयक थपियो। १८०३ मा, तेस्रो राष्ट्रपति थोमस जेफरसनले लुइसियाना खरिदको वार्ता गरे, जसले देशको आकार दोब्बर बनायो। उपलब्ध, सस्तो जग्गा र प्रकट भाग्यको धारणाबाट प्रोत्साहित भएर, देशले उपनिवेशवादको परियोजनामा ​​पश्चिमतर्फ विस्तार गर्यो। राष्ट्रपति जेम्स के. पोल्कले १८४५ मा टेक्सासलाई आफ्नो कब्जामा लिए र अर्को वर्ष मेक्सिको विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। मेक्सिकन-अमेरिकी युद्धमा अमेरिकाको भारी विजयको परिणामस्वरूप १८४८ मा ग्वाडालुप हिडाल्गोको सन्धि भयो, जहाँ अमेरिकाले मेक्सिकोबाट धेरैजसो अमेरिकी दक्षिणपश्चिम क्षेत्र प्राप्त गर्यो। विस्तारित क्षेत्रहरूमा दासत्व वैध हुनुपर्छ कि हुँदैन भन्ने कुरा राष्ट्रिय विवादको मुद्दा थियो, र यसले दासत्वमाथि बढ्दो तनाव निम्त्यायो।

सन् १८६० को राष्ट्रपति चुनावमा अब्राहम लिंकन राष्ट्रको १६ औं राष्ट्रपतिको रूपमा निर्वाचित भएपछि, दक्षिणी राज्यहरूले अलग्गिए र अमेरिकाको दासत्व समर्थक परिसङ्घीय राज्य गठन गरे। अप्रिल १८६१ मा, संघीय र दक्षिणी राज्यहाँरू बीच गृहयुद्ध सुरु भयो। १८६५ सम्म चलेको गृहयुद्धमा संघ विजयी भयो, जसले राष्ट्रलाई सुरक्षित राख्यो। १५ अप्रिल, १८६५ मा, लिंकनको हत्या गरियो। कन्फेडेरेट्सको पराजयले दासत्वको उन्मूलन गर्‍यो। १८६५ देखि १८७७ सम्मको पुनर्निर्माण युगमा, राष्ट्रिय सरकारले व्यक्तिगत अधिकारको रक्षा गर्ने स्पष्ट जिम्मेवारी पायो। १८७७ मा, गोरा दक्षिणी डेमोक्र्याटहरूले दक्षिणमा राजनीतिक पुन: शक्तिमा पुगे। १९ औं शताब्दीको अन्त्यदेखि २० औं शताब्दीको सुरुवातसम्मको सुनौलो युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको अग्रणी औद्योगिक शक्तिको रूपमा देखा पर्‍यो, जसको मुख्य कारण उद्यमशीलता, औद्योगिकीकरण र लाखौं आप्रवासी कामदारहरूको आगमन थियो। भ्रष्टाचार, अकुशलता र परम्परागत राजनीतिप्रतिको असन्तुष्टिले प्रगतिशील आन्दोलनलाई उत्प्रेरित गर्‍यो, जसले गर्दा संघीय आयकर, अमेरिकी सिनेटरहरूको प्रत्यक्ष निर्वाचन, धेरै आदिवासीहरूका लागि नागरिकता, मदिरा निषेध र महिला मताधिकार लगायतका सुधारहरू भए।

प्रथम विश्वयुद्धको समयमा सुरुमा तटस्थ रहेको संयुक्त राज्य अमेरिकाले १९१७ मा जर्मनी विरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो र सफल मित्र राष्ट्रहरूमा सामेल भयो। समृद्ध १९२० को दशक को अन्त्यमा, १९२९ को वाल स्ट्रिट क्र्यासले दशक लामो विश्वव्यापी महामन्दीको सुरुवात गर्‍यो। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी रुजवेल्टले बेरोजगारी राहत र सामाजिक सुरक्षा सहित नयाँ डील कार्यक्रमहरू सुरु गरे। १९४१ डिसेम्बर ७, मा पर्ल हार्बरमा जापानी आक्रमणपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका दोस्रो विश्वयुद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले अक्ष शक्तिहरूलाई हराउन मद्दत गर्‍यो; युरोपेली रंगमञ्चमा नाजी जर्मनी र फासिस्ट इटाली र प्रशान्त युद्धमा जापान, अगस्ट १९४५ मा हिरोशिमा र नागासाकीमा आणविक हतियार प्रयोग गरेपछि जापानी साम्राज्यलाई पराजित भयो। यो युद्धले १९५२ सम्म अमेरिकाको नेतृत्वमा मित्र राष्ट्रहरूले जापान र जर्मनीमाथि कब्जा जमायो। दोस्रो विश्वयुद्धको अन्त्यपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र सोभियत संघ महाशक्ति प्रतिद्वन्द्वीको रूपमा देखा परेपछि शीतयुद्ध सुरु भयो; दुई देशहरूले हतियार दौड, अन्तरिक्ष दौड, प्रचार अभियान र छद्मयुद्धहरूमा अप्रत्यक्ष रूपमा एकअर्कासँग सामना गरे, जसमा कोरियाली युद्ध र भियतनाम युद्ध समावेश थियो।

१९६० को दशकमा, नागरिक अधिकार आन्दोलनको कारणले गर्दा, सामाजिक सुधारहरूले अफ्रिकी अमेरिकीहरूको मतदानको संवैधानिक अधिकार र आवागमनको स्वतन्त्रता लागू गर्‍यो। १९९१ मा, संयुक्त राज्य अमेरिकाले खाडी युद्धको समयमा गठबन्धनको नेतृत्व गर्‍यो र इराकमा आक्रमण गर्‍यो। पछि त्यस वर्ष, सोभियत संघको विघटनसँगै शीतयुद्ध समाप्त भयो, जसले गर्दा संयुक्त राज्य अमेरिका विश्वको एकमात्र महाशक्ति बन्यो।

शीतयुद्धपछिको युगमा, संयुक्त राज्य अमेरिका मध्य पूर्वमा द्वन्द्वमा विशेष गरी सेप्टेम्बर ११ को आक्रमणपछि, आतंकवाद विरुद्धको युद्धसँगै तानिएको छ। २१ औं शताब्दीमा, देश २००७ देखि २००९ सम्मको ठूलो मन्दी र २०२० देखि २०२३ सम्मको कोभिड-१९ महामारीबाट नकारात्मक रूपमा प्रभावित भएको थियो। हालै, अमेरिका अफगानिस्तानको युद्धबाट पछि हट्यो, युक्रेनमा रूसी आक्रमणमा हस्तक्षेप गर्‍यो, र मध्य पूर्वी संकटमा सैन्य रूपमा संलग्न भयो, र इरान-इजरायल युद्धको समयमा २०२५ र २०२६ मा इरानमा भएको आक्रमणमा पनि संलग्न भयो। अमेरिकाले २०२० को दशकमा आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमको साथ अन्तरिक्ष अन्वेषणमा पुन: ध्यान केन्द्रित गर्‍यो, जसको उद्देश्य स्थायी चन्द्रमाको आधार सिर्जना गर्नु थियो।

आधुनिक अमेरिका र विश्व युद्ध (१९१४–१९४५)

१९१४ देखि युरोपमा प्रथम विश्वयुद्ध चर्किँदै जाँदा, राष्ट्रपति वुड्रो विल्सनले तटस्थताको घोषणा गरे, तर जर्मनीलाई चेतावनी दिए कि अमेरिकी जहाजहरू विरुद्ध अप्रतिबंधित पनडुब्बी युद्ध पुन: सुरु गर्नु भनेको युद्ध हुनेछ। जर्मनीले जोखिम लिने निर्णय गर्यो, र आरएमएस लुसिटानिया जस्ता जहाजहरू डुबाएर बेलायतलाई आपूर्ति बन्द गरेर जित्ने प्रयास गर्यो। अमेरिकाले अप्रिल १९१७ मा युद्धको घोषणा गर्‍यो।

नोभेम्बर १९१८ मा मित्र राष्ट्रहरूले जिते। १९१९ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा विल्सनले प्रभुत्व जमाए, भर्साइलको सन्धि (१९१९) मा जर्मनीलाई कठोर व्यवहार गरिएकोले आफ्नो भूराजनीतिक आशा नयाँ राष्ट्र संघमा राखे। युद्ध घोषणा गर्ने कंग्रेसनल शक्तिको मुद्दामा विल्सनले सिनेट रिपब्लिकनहरूसँग सम्झौता गर्न अस्वीकार गरे, र सिनेटले सन्धि र लिगलाई अस्वीकार गर्‍यो।

अस्पताल र मेडिकल स्कूलहरूको प्रगतिशील युगको आधुनिकीकरणको बावजुद, देशले १९१८ र १९१९ मा स्पेनिश फ्लू महामारीको कारण लगभग ५,५०,००० जनाको ज्यान गुमायो। १९२० को दशकमा, अर्थतन्त्र विस्तार भयो। अफ्रिकी-अमेरिकीहरूले महान बसाइँसराइबाट लाभ उठाए र उनीहरूसँग बढी सांस्कृतिक शक्ति थियो, जसको उदाहरण हार्लेम पुनर्जागरण थियो जसले ज्याज संगीत फैलायो। यसैबीच, कु क्लक्स क्लानको पुनरुत्थान भयो, र नयाँ प्रविष्टिहरूको संख्यालाई कडाइका साथ सीमित गर्न १९२४ को आप्रवासन ऐन पारित गरियो।