संयुक्त राष्ट्र संघ

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
संयुक्त राष्ट्र संघ

संयुक्त राष्ट्र संघ

प्रतिष्ठा (स्थापित) सन् १९४५
संगठनको स्तर अन्तरराष्ट्रिय
केन्द्रीय कार्यालय न्यूयर्क, अमेरिका
अधिकारिक भाषाहरु
संगठनको कार्य राष्ट्रहरूको संगठन, शान्ति एवं सुरक्षा
प्रमुख पद महासचिव
प्रमुख पदाधिकारीको नाम वान कि मुन
सदस्यहरु
वित्तीय व्यवस्था सदस्य राष्ट्रहरूबाट
बजेट
शाखा कार्यालयहरु
आइएसओ संक्षेप [[आइएसओ 3166-2|]]
आधिकारिक वेबसाइट


संयुक्त राष्ट्र संघ एक अन्तराष्ट्रिय संस्था हो। यसको स्थापना २४ अक्टोबर १९४५मा भएको हो। यसमा हाल १९२ राष्ट्रहरू सदस्य छन्, जसमा संसारका सबैजसो देशहरू पर्छ। सबै सदस्य राष्ट्रहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानून, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा, आर्थिक विकास र सामाजिक निष्पक्षतामा आपसी सहयोग मिलोस भन्ने उद्देशसाथ संयुक्त राष्ट्र संघको स्थापना भएको हो। मुलत: अन्तर्राष्ट्रिय संघर्षमा हस्तक्षेप गर्ने सहज होस भनि दोस्रो विश्वयु्द्धको विजयी राष्ट्रहरू मिलेर यसको स्थापना भएको हो। तिनको सोचाईमा दोस्रो विश्वयु्द्धमा भोगिएको विध्वसं संसारले फेरी भोग्नु नपरोस भन्ने थियो।

संयुक्त राष्ट्रसंगको औपचारिक कामकाजमा अङ्ग्रेजी, चिनियाँ, फ्रान्सेली, रुसी, स्पेनी(स्पेनिश) र अरबी भाषाको प्रयोग हुन्छ।

संयुक्त राष्ट्रका सदस्य राष्ट्रहरू

अंगहरू[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राष्ट्रमा ६ प्रमुख अंगहरू छन्। ती हुन् -

उद्देश्य[सम्पादन गर्ने]

  • अन्तराष्ट्रिय शान्ति र सुरक्षा कायम राख्ने।
  • जनताको समान अधिकार र आत्मनिर्णयको सिद्धान्तको सम्मानको आधारमा राष्ट्रहरूबीच मैत्रीपूर्ण सम्बन्धको विकास गर्ने।
  • आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक वा विश्वकल्याणकारी प्रकृतिका अन्तराष्ट्रिय समस्याहरूको समाधान गर्नमा तथा जाति, लिङ्ग, भाषा वा धर्मसम्बन्धी भेदभाव नराखी सबैका लागि मानवअधिकारहरू एवं मौलिक स्वतन्त्रताहरूप्रतिको सम्मानलाई बढावा दिनमा र प्रोत्साहित पार्नमा सहयोग प्राप्त गर्ने।
  • यी उद्देश्यहरू प्राप्त गर्न सदस्य राष्ट्रहरूको काम कार्यबाहीमा सामञ्जस्यता ल्याउन संयुक्त राष्ट्रसंघलाई केन्द्र बनाउने।

आधारभूत सिद्धान्त[सम्पादन गर्ने]

  • सबै सदस्य राष्ट्रहरू सार्वभौमिक सत्तासम्पन्न र समान हुन्।
  • बडापत्रअन्तर्गत आफ्ना दायित्वहरू पालन गर्न सबै प्रणबद्ध छन्।
  • आफ्ना अन्तराष्ट्रिय कलहहरू शान्तिपूर्ण साधनहरूद्वारा र अन्तराष्ट्रिय शान्तिसुरक्षा एवं न्यायनिसाफ खतरामा नपर्ने तरवले तय गर्ने प्रणबद्ध छन्।
  • अन्तराष्ट्रिय सम्बन्धहरूको सन्दर्भमा कुनै पनि सदस्य राष्ट्रले अरू राष्ट्रको प्रदेश तथा राजनैतिक स्वतन्त्रताको विरूद्ध शक्तिको प्रयोग वा धम्की दिने छैन।
  • बडापत्रअनुसार संयुक्त राष्ट्रसंघले कुनै कारबाही गरेको बखत यसलाई हरसंभव साहयता दिन र शान्तिको संरक्षण वा पुनर्स्थापना गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघले कुनै राष्ट्रको विरुद्ध कारबाही गरिरहँदा त्यस राष्ट्रको सहायता नगर्न पनि सबै प्रणबद्ध छन्।
  • जहाँसम्म शान्ति र सुरक्षा बनाइराख्नको निमित्त आवश्यक छ सदस्य नभएका मुलुकहरूले पनि बडापत्रका सिद्धान्त अनुरूप व्यवहार गर्ने छन् भन्ने सुनिश्चित बनाउन संघले प्रबन्ध गर्नेछ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

स्थायी सदस्य राष्ट्रहरु[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिव[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राष्ट्र संघका महासचिवहरू[१]
No. नाम देश पद सम्भालेको मिति पद छोडेको मिति टिप्पणी
1 ट्रिगवे ली  नर्वे २ फेब्रुअरी १९४६ १० नोभेम्बर १९५२ त्यागपत्र; पहिलो महासचिव स्केन्डिनेभिया
2 ड्याग ह्यामरसोल्ड  स्वीडेन १० अप्रेल १९५३ १८ सेप्टेम्बर १९६१ मृत्यु (पदमा रहँदा)
3 यु थाँट  बर्मा ३० नोभेम्बर १९६१ १ जनवरी १९७२ एशियाबाट प्रथम महासचिव
4 कर्ट वॉल्डहाइम  अष्ट्रिया १ जनवरी १९७२ १ जनवरी १९८२
5 ज़ेवियर पेरिज डी कुईलर  पेरु १ जनवरी १९८२ १ जनवरी १९९२ अमेरिकाबाट प्रथम महासचिव
6 बुत्रोस बुत्रोस-घाली  मिश्र १ जनवरी १९९२ १ जनवरी १९९७ अफ्रिकाबाट प्रथम महासचिव
7 कोफी अन्नान  घाना १ जनवरी १९९७ १ जनवरी २००७
8 वान कि मुन  दक्षिण कोरिया १ जनवरी २००७ पदासिन

संघका स्वतंत्र संस्थाहरू[सम्पादन गर्ने]

संयुक्त राष्ट्र संघका विशिष्ट संस्थाहरु
सं. लघुनाम लोगो संस्था मुख्यालय अध्यक्ष स्थापना
1 एफएओ
खाद्य एवं कृषि संगठन
खाद्य एवं कृषि संगठन इटाली रोम, इटली Senegal जैकस डियोफ १९४५
2 आईएईए
अन्तर्राष्ट्रीय परमाणु ऊर्जा अभिकरण
अन्तर्राष्ट्रीय परमाणु ऊर्जा अभिकरण Austria वियना, ऑस्ट्रिया जापान युकीया अमानो १९५७
3 आईसीएओ
अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन
अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन संगठन क्यानाडा मॉन्ट्रियल, क्यानाडा फ्रान्स रेमंड बेन्जामिन १९४७
4 आईएफएडी
अंतर्राष्ट्रीय कृषि विकास कोष
अंतर्राष्ट्रीय कृषि विकास कोष इटाली रोम, इटली नाइजेरिया कनायो एफ न्वान्ज़े १९७७
5 आईएलो
अंतर्राष्ट्रीय श्रम संघ
अन्तरराष्ट्रिय श्रम संगठन स्विजरल्याण्ड जेनेवा, स्विजरल्याण्ड चिली जुआन सोमाविया १९४६
6 आईएमओ
अंतर्राष्ट्रीय सागरीय संगठन
अंतर्राष्ट्रीय सागरीय संगठन संयुक्त अधिराज्य लण्डन, ब्रिटेन ग्रीस ई. मित्रोपौलुस १९४८
7 आईएमएफ अंतर्राष्ट्रीय मॉनीटरी फंड संयुक्त राज्य अमेरिका वाशिंगटन, सं.रा फ्रान्स डोमिनीक स्ट्रॉस काह्न १९४५
8 आईटीयू
अंतर्राष्ट्रीय दूरसंचार संघ
अंतर्राष्ट्रीय दूरसंचार संघ स्विजरल्याण्ड जेनेवा, स्विजरल्याण्ड माली हमादोऊं टौरे १९४७
9 युनेस्को
संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक संगठन
संयुक्त राष्ट्र शैक्षिक, वैज्ञानिक एवं सांस्कृतिक संगठन फ्रान्स पैरिस, फ्रांस बुल्गेरिया आयरीना बोकोवा १९४६
10 यूएनआईडीओ संयुक्त राष्ट्र औद्योगिक विकास संगठन Austria वियना, ऑस्ट्रिया Sierra Leone कान्देह युमकेला १९६७
11 यूपीयू
वैश्विक डाक संघ
वैश्विक डाक संघ स्विजरल्याण्ड बर्न, स्विजरल्याण्ड फ्रान्स एदुआर्दो डायन १९४७
12 डब्ल्यु बी विश्व बैंक संयुक्त राज्य अमेरिका वाशिंगटन, सं.रा संयुक्त राज्य अमेरिका रॉबर्ट बी ज़ोलिक १९४५
13 डब्ल्यु एफपी
विश्व खाद्य कार्यक्रम
विश्व खाद्य कार्यक्रम इटाली रोम, इटली संयुक्त राज्य अमेरिका जोसेट शीरान १९६३
14 डब्ल्यु एच ओ
विश्व स्वास्थ्य संगठन
विश्व स्वास्थ्य संगठन स्विजरल्याण्ड जेनेवा, स्विजरल्याण्ड हङकङ मार्गरेट चैन १९४८
15 डब्ल्युआईपीओ
वर्ल्ड इन्टलेक्चुअल प्रोपर्टी ऑर्गनाइजेशन
वर्ल्ड इन्टलेक्चुअल प्रोपर्टी ऑर्गनाइजेशन स्विजरल्याण्ड जेनेवा, स्विजरल्याण्ड Australia फ्रांसिस गुरी १९७४
16 डब्ल्युएमओ
विश्व मौसम संगठन
विश्व मौसम संगठन स्विजरल्याण्ड जेनेवा, स्विजरल्याण्ड रसिया एलेक्ज़ेन्डर बेद्रित्स्की १९५०
17 डब्ल्युटीओ
विश्व पर्यटन संगठन
विश्व पर्यटन संगठन स्पेन मद्रीद, स्पेन जोर्डन तालिब रिफाई १९७४

संयुक्त राष्ट्र संघका धेरै कार्यक्रम र एजेंसिहरूको अतिरिक्त १४ स्वतंत्र संस्थाहरूसित यसको व्यवस्था गठित हुन्छ। स्वतंत्र संस्थाहरूमा विश्व बैंक, अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोषविश्व स्वास्थ्य संगठन शामिल छन्। यी संस्थाहरूको संयुक्त राष्ट्र संघसित साथ सहयोग समझौता छ। संयुक्त राष्ट्र संघका आफ्ना केही प्रमुख संस्थाहरू र कार्यक्रम छन्। [२] यो यसप्रकार छ: