सङ्घीय गणतन्त्र

सङ्घीय गणतन्त्र भनेको गणतान्त्रिक शासन प्रणाली भएको राज्यहरूको सङ्घ हो। यसको मूलमा, गणतन्त्र शब्दको शाब्दिक अर्थ सरकारको एक रूपलाई सन्दर्भित गर्न प्रयोग गरिन्छ। गणतन्त्रात्मक देशहरू जुन निर्वाचित प्रतिनिधिहरू र निर्वाचित नेताद्वारा शासित हुन्छ। त्यस्ता राज्यहरूमा राजा जस्ता कुनै वंशानुगत अभिजात वर्गद्वारा नभई राष्ट्रपतिद्वारा शासित हुन्छ।

सङ्घीय गणतन्त्रमा, सङ्घीय सरकार र व्यक्तिगत उपविभागहरू जस्तै प्रदेश सरकारबीच शक्तिको विभाजन अवस्थित हुन्छ। जबकि प्रत्येक सङ्घीय गणतन्त्रले शक्तिको यो विभाजनलाई फरक तरिकाले व्यवस्थापन गर्दछन्। अन्तर्राष्ट्रिय मामिला र सन्धिहरू, सुरक्षा र रक्षा, अन्तर-राज्य सम्बन्ध, र मौद्रिक नीतिसँग सम्बन्धित सामान्य विषयहरू सामान्यतया सङ्घीय स्तरमा हेरिन्छ, जबकि पूर्वाधार हेरचाह र शिक्षा नीति जस्ता विषयहरू सामान्यतया क्षेत्रीय वा स्थानीय स्तरमा हेरिन्छ। तथापि, कुन मुद्दाहरूमा सङ्घीय क्षमता हुनुपर्दछ भन्ने कुरामा विचारहरू भिन्न हुन्छन्, र उपविभाजनहरूमा सामान्यतया केही मामिलाहरूमा सार्वभौमिकता हुन्छ जहाँ सङ्घीय सरकारको क्षेत्राधिकार हुँदैन। यसरी सङ्घीय गणतन्त्रलाई एकात्मक गणतन्त्रको विपरीत सबैभन्दा राम्रो तरिकाले परिभाषित गरिएको छ, जहाँ केन्द्रीय सरकारको राजनीतिक जीवनका सबै पक्षहरूमा पूर्ण सार्वभौमिकता छ। यो अधिक विकेन्द्रीकृत संरचनाले अधिक जनसङ्ख्या भएका देशहरूले सङ्घीय गणतन्त्रको रूपमा काम गर्ने प्रवृत्तिको व्याख्या गर्न मद्दत गर्दछ।

धेरै सङ्घीय गणतन्त्रहरूले सरकारका आदेशहरू बीचको शक्तिको विभाजनलाई लिखित संविधानिक दस्तावेजमा संहिताबद्ध गर्छन्। सङ्घीय गणतन्त्र र अन्य सङ्घीय राज्यहरू, विशेष गरी संसदीय सरकारको प्रणाली अन्तर्गतका सङ्घीय राजतन्त्रहरू बीचको राजनीतिक भिन्नताहरू प्रायः राजनीतिक सामग्रीको सट्टा कानूनी रूपको विषय हो। सङ्घीय राज्यहरू मुख्यतया एकात्मक राज्यहरूको विपरीत छन्, जहाँ केन्द्रीय सरकारले सङ्घीय राज्यका उपविभाजनहरूमा प्रत्यायोजित धेरै शक्तिहरू कायम राख्छ। अपवादहरू भए तापनि समग्र प्रवृत्ति सङ्घीय गणतन्त्रहरू एकात्मक राज्यहरूको तुलनामा ठूलो, अधिक जनघनत्व र अधिक आन्तरिक रूपले विषम हुनु हो, यस्तो ठूलो आकार र आन्तरिक विविधता एकात्मक प्रणालीमा भन्दा सङ्घीय प्रणालीमा अधिक व्यवस्थापन योग्य हुन्छ।

हालका सङ्घीय राज्यहरू

देश	आधिकारिक नाम	प्रशासनिक विभाजनहरू	सरकारको प्रकार	राष्ट्र प्रमुख	सरकार प्रमुख
अर्जेन्टिना	अर्जेन्टिनी गणतन्त्र	प्रदेशहरू (२३) र स्वायत्त सहर (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	जेभियर मिलेई
अस्ट्रिया	गणतन्त्र अस्ट्रिया	राज्यहरू (९)	संसदीय गणतन्त्र	आलेक्जान्डर फान डेर बेलेन	कार्ल नेहामर
बोस्निया र हर्जगोभिना	बोस्निया र हर्जगोभिना	राजनीतिक विभाजनहरू (२) र स्वशासित जिल्ला (१)	संसदीय गणतन्त्र	जेलिका सिभ्जानोभिक डेनिस बेसिरोभिक जेलिको कोमचिक	बोरजाना क्रिस्तो
ब्राजिल	सङ्घीय गणतन्त्र ब्राजिल	राज्यहरू (२६) र सङ्घीय जिल्ला (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	लुइज इनासियो लुला दा सिल्भा
कोमोरोस	कोमोरोसको सङ्घ	स्वायत्त टापु (३)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	अजाली आसुमानी
इथियोपिया	सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र इथियोपिया	क्षेत्रहरू (१०) र सहर (२)	संसदीय गणतन्त्र	साहले-वर्क ज्वदे	अबी अहमद
जर्मनी	सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनी	राज्यहरू (१६)	संसदीय गणतन्त्र	फ्राङ्क-वाल्टर स्टेनमायर	ओालाफ सोल्स
भारत	गणतन्त्र भारत	राज्यहरू (२८) र केन्द्र शासित प्रदेश (८)	संसदीय गणतन्त्र	द्रौपदी मुर्मू	नरेन्द्र मोदी
इराक	सङ्घीय इराक	प्रान्तहरू (१९)	संसदीय गणतन्त्र	अब्दुल लातिफ रसिद	मोहम्मद सिया अल सुडानी
मेक्सिको	संयुक्त मेक्सिकी राज्य	राज्यहरू (३१) र स्वशासित क्षेत्र (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	क्लाउडिया सिनबाउम
माइक्रोनेसिया	माइक्रोनेसियाको सङ्घीय राज्य	राज्यहरू (४)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	डेभिड पेनुएलो
नेपाल	सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल	प्रदेशहरू (७)	संसदीय गणतन्त्र	रामचन्द्र पौडेल	केपी शर्मा ओली
नाइजेरिया	सङ्घीय गणतन्त्र नाइजेरिया	राज्यहरू (३६) र सङ्घीय क्षेत्र (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	बोला टिनुबा
पाकिस्तान	इस्लामी गणतन्त्र पाकिस्तान	प्रदेशहरू (४), स्वायत्त क्षेत्र (२) र सङ्घीय क्षेत्र (१)	संसदीय गणतन्त्र	आशिफ अली जरदारी	सहबाज सरिफ
रुस	रुसी महासङ्घ	सङ्घीय विषयहरू (८५)	अर्ध राष्ट्रपतिय प्रणाली	भ्लादिमिर पुटिन	मिखाइल मिसुस्तिन
सोमालिया	सङ्घीय गणतन्त्र सोमालिया	सङ्घीय सदस्य राज्य (६)	संसदीय गणतन्त्र	हसन शेख मोहमूद	हम्जा अब्दी बारे
दक्षिण सुडान	सङ्घीय गणतन्त्र दक्षिण सुडान	राज्यहरू (१०), प्रशास‍निक क्षेत्र (२) र विषेश प्रशास‍निक स्थिति भएको क्षेत्र (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	साल्भा किर म्यारदित
सुडान	गणतन्त्र सुडान	राज्यहरू (१८)	अन्तःकालीन सरकार	आब्देल फतेह अल-बुरहान	ओसमान हुसेन
स्विट्जरल्यान्ड	स्विस महासङ्घ	क्यान्टनहरू (२६)	संसदीय गणतन्त्र	सङ्घीय परिषद् (सन् २०२३): -आलेन बेर्से -इनात्सियो कास्सिस -अल्बर्ट रोस्टी -एलिसावेथ बोम-स्नाइडर -गि पार्मेली -कारिन केलर-जुटर -फियोला आमहेर्ड
संयुक्त राज्य अमेरिका	संयुक्त राज्य अमेरिका	राज्यहरू (५०), सङ्घीय जिल्ला (१) र क्षेत्रहरू (१४), ति मध्ये ९ वटा टापुमा बसोबास छैन।	राष्ट्रपतीय प्रणाली	डोनाल्ड ट्रम्प
भेनेजुएला	सङ्घीय गणतन्त्र भेनेजुएला	राज्यहरू (२३) र राजधानी जिल्ला (१)	राष्ट्रपतीय प्रणाली	निकोलस मादुरो

बाह्य कडीहरू

• गणतन्त्र मेरियम-वेबस्टरमा