सद्य

सद्य

उत्पत्ति स्थान	भारत
क्षेत्र वा राज्य	केरल
अन्य विवरण	कामायन
पाकपुस्तक: सद्य   तस्वीर: सद्य

परम्परागत केरल सद्य

सद्य (मलयालम: സദ്യ) केरलबाट उत्पत्ति भएको भोजन हो। यो सबै मलयालीहरूका लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ र परम्परागत शाकाहारी परिकारहरूको विविधताले बनेको हुन्छ, जुन प्रायः दिउँसोको खानाका रूपमा केराको पातमा परोसिन्छ। सद्य प्रायः ओणम र विषुजस्ता हिन्दू पर्वहरूका अवसरमा परम्परागत भोजका रूपमा परोसिन्छ। साथै जन्मदिन, विवाह तथा अन्य विशेष अवसरहरूमा पनि यसलाई परोस्ने चलन छ।

व्युत्पत्ति

मलयालम शब्द सद्य(സദ്യ) संस्कृत शब्द सग्धि बाट व्युत्पन्न भएको हो, जसले सामूहिक भोजलाई जनाउँछ।

अवलोकन

वल्ला सद्य

एक सामान्य सद्यमा एकै पटकको भोजनका रूपमा करिब २४–२८ परिकार परोसिन्छ। केही अवस्थामा, जब यो अझ ठूलो हुन्छ, अरनमुला वल्लमकली (वल्ला सद्य) का लागि तयार गरिने सद्यमा ६४ भन्दा बढी परिकार पनि समावेश हुन सक्छन्। परम्परागत सद्य भोजनका क्रममा मानिसहरू भुइँमा बिछ्याइएका चकटीमा पलेटी मारेर बस्छन्। भोजन चम्चा वा अन्य कटलरी प्रयोग नगरी दाहिने हातले खाने गरिन्छ। खाना टिप्नका लागि औँलाहरूलाई डाडु जस्तो आकारमा मोडिन्छ।

मुख्य परिकार साधारण उमालेको भात हो, जसलाई परिप्पु, साम्बार, रसम, पुलिस्सेरी लगायतका करी/कूट्टान् (കൂട്ടാന്‍) सँग परोसिन्छ। अन्य परिकारहरूमा कालान, अभियल, थोरन, ओलन, पचडी, किचडी, कूट्टुकारी, एरिस्सेरी, आँपको अचार, इन्जिपुली, मेझुक्कुपुरट्टी, कागतीको अचार, साथै पापड, प्लान्टेन चिप्स, शर्करा उप्पेरी, केरा, सादा दही र मही समावेश हुन्छन्। मही सामान्यतया भोजनको अन्त्यतिर परोसिन्छ। भोजनको अन्त्यमा परोसिने परम्परागत मिठाई पायसमका धेरै प्रकार हुन्छन्, र प्रायः तीन वा सोभन्दा बढी प्रकारका पायसम परोसिने गरिन्छ। यसका केही प्रकारहरूमा पालाडा प्रदामन, अडा प्रदामन, परिप्पु प्रदामन, चक्का प्रदामन, गोथम्पु पायसम, पाल पायसम आदि पर्छन्। सबै विभिन्न करीहरू फरक–फरक तरकारीबाट बनाइन्छन् र प्रत्येकको आफ्नै विशिष्ट स्वाद हुन्छ। करीहरूको यो विविधताले समृद्धि र कल्याणको प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व गर्छ।

ओणमका अवसरमा परोसिएको सद्य

परिकारहरू केराको पातका विभिन्न स्थानमा परोसिन्छन्। उदाहरणका लागि, अचार केराको पातको माथिल्लो बायाँ कुनामा र केरा तल्लो बायाँ कुनामा राखिन्छ। यसले भोजन परोस्ने व्यक्तिहरूलाई थप परिकार दिनुपर्ने कि नपर्ने भन्ने कुरा सजिलै पहिचान गरी सेवा गर्न मद्दत गर्छ। प्रायः सबै परिकारहरूमा नरिवल प्रमुख सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्छ, किनकि केरलमा यसको प्रशस्त उपलब्धता छ। केही परिकारमा नरिवलको दूध प्रयोग गरिन्छ भने नरिवलको तेल तारेर पकाउन प्रयोग गरिन्छ।

सद्यको परिकार सूचीमा स्थानीय परम्परा र सामग्रीको उपलब्धताका आधारमा क्षेत्रअनुसार भिन्नता पाइन्छ। परम्पराअनुसार केरल वा भारतको दक्षिणपश्चिमी तटमा पाइने स्थानीय तथा मौसमी तरकारीहरू प्रयोग गर्ने चलन भए पनि, अहिले परिकारहरूमा गाजर, भुइँकटहर र सिमीजस्ता तरकारीहरू समावेश गर्नु पनि सामान्य अभ्यास बनेको छ। परम्परागत रूपमा सद्यका परिकारहरूमा प्याज वा लसुन प्रयोग गरिँदैन। भोजनपछि प्रायः भेट्टिला मुरुक्कान्—चुन र सुपारीसँग तयार गरिएको पान—चपाउने चलन छ। यसले भोजन पचाउन मद्दत गर्नुका साथै मुखको स्वाद पनि ताजा बनाउँछ।

तयारी

पचडी कहिलेकाहीँ सद्यमा परोसिन्छ।

सद्य सामान्यतया दिउँसोको भोजनका रूपमा परोसिन्छ, यद्यपि यसको हल्का संस्करण रातिको भोजनका रूपमा पनि परोसिन्छ। तयारी अघिल्लो रातिबाटै सुरु हुन्छ, र उत्सवको दिन बिहान दस बज्नुअघि नै सबै परिकारहरू तयार गरिसकिन्छन्। आजकल मानिसहरूलाई भुइँमा बसेर भोजन गर्न असुविधा हुने भएकाले सद्य प्रायः टेबलमा परोसिन्छ। सद्यका लागि आवश्यक परिकार तथा सामग्रीको व्यवस्था गुणस्तर सुनिश्चित गर्न निकै सावधानीपूर्वक र विस्तृत रूपमा गरिन्छ। सद्य तयार गर्न आगो बाल्नुअघि अग्निदेवको पूजा गरिन्छ। त्यसपछि पहिलो परिकार प्रज्वलित निलविलक्कु (परम्परागत धातुको दीप) अगाडि केराको पातमा गणपतिलाई अर्पणका रूपमा चढाइन्छ।

सद्यमा भोजन केराको पातमा परोसिन्छ। भोजन समाप्त भएपछि केराको पात मोडेर बन्द गरिन्छ। केही परम्पराअनुसार भोजनपछि केराको पात आफूतर्फ मोड्नुले भोजनप्रति सन्तुष्टि जनाउँछ भने आफूबाट विपरीत दिशातर्फ मोड्नुले भोजनमा अझ सुधार गर्न सकिने सङ्केत दिन्छ। यद्यपि केराको पात कुन दिशातर्फ मोडिन्छ भन्ने कुराको अर्थ केरलका विभिन्न क्षेत्रअनुसार फरक–फरक हुन सक्छ।

मध्य त्रावणकोर शैलीको सद्य सबैभन्दा अनुशासित र परम्पराप्रति बढी प्रतिबद्ध मानिन्छ। परिकारहरू परोस्ने एउटा निश्चित क्रम हुन्छ, जसमा सामान्यतया सबैभन्दा पहिले चिप्स र अचार परोसिन्छ। यद्यपि केरलका विभिन्न क्षेत्रहरूमा स्थानीय रुचि र परम्पराअनुसार परिकार तयार गर्ने तथा परोस्ने शैली र विधि फरक–फरक अपनाइन्छ। अरनमुला वल्ला सद्य सबैभन्दा प्रसिद्ध सद्य हो, जसमा परम्परागत रूपमा ६४ भन्दा बढी परिकार परोसिन्छन्।