सन् २०२५-२०२६ को इरानी आन्दोलन
| सन् २०२५–२०२६ को इरानी आन्दोलन | |||
|---|---|---|---|
| इरान सरकार विरुद्धको आन्दोलन, इरानी आर्थिक सङ्कट र विश्वव्यापी जेनजी आन्दोलनको भाग | |||
 विरोध प्रदर्शनहरू भइरहेका इरानी सहरहरू, सन् २०२६ जनवरी ८ | |||
| मिति | २८ डिसेम्बर २०२५ – हाल (१ महिना र १५ दिन) | ||
| स्थान | |||
| कारण | राजनीतिक समस्य
प्रणालीगत र सैद्धान्तिक समस्या
आर्थिक समस्या
| ||
| लक्ष्य | |||
| विधि |
| ||
| स्थिति | जारी
| ||
| नागरिक द्वन्द्वका पक्षहरू | |||
| |||
| नेतृत्व आंकडा | |||
| |||
| सङ्ख्या | |||
| |||
| हाताहात | |||
| मृत्यु(हरू) | ३०,००० सम्म प्रदर्शनकारीहरू ( सिबिएन अनुसार) १२,०००–२०,००० प्रदर्शनकारीहरू (सिबिएस न्युज अनुसार )[३५] १२,००० प्रदर्शनकारीहरू (इरान इन्टरनेसनलको अनुसार) ३,०९०–६,९७२ (इरानमा कार्यरत मानवअधिकार कार्यकर्ताहरूको अनुसार)[क] ~२,०००–३,००० (इरान सरकारका अधिकारीहरूका अनुसार)[ख] | ||
| पक्राउ | २२,१०४ [ग] | ||
| सरकारले ८ जनवरी सन् २०२६ जनवरी ८ का दिनबाट लागू हुनेगरी गरिएको इन्टरनेट र टेलिफोन बन्दका वास्तविक हताहतको सङ्ख्या अनिच्छित छ। | |||
सन् २०२५-२०२६ को इरानी आन्दोलनले (फारसी: اعتراضات دی ۱۴۰۴ ایران) सन् २०२५ को अन्तिम दिनहरूबाट इरानी सरकार विरुद्ध गरिएको जनविद्रोहको शृङ्खलालाई जनाउँदछ। डिसेम्बर २८ देखि गहिरो आर्थिक सङ्कट र सरकारप्रति व्यापक असन्तोषको पृष्ठभूमिमा इरानका थुप्रै सहरहरूबाट जनआन्दोलन सुरु भएको थियो। यी आन्दोलनहरूलाई १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिकापछि सबैभन्दा ठूलो विद्रोहको रूपमा वर्णन गरिएको छ।[४०][४१][४२][४३][४४] यस आन्दोलनको प्रमुख कारणहरूमा मुद्रास्फीति, खाद्यान्नहरूमा अत्याधिक मूल्य वृद्धि र इरानी रियालको तीव्र अवमूल्यन रहेतापनि केही समयमै आन्दोलन अझ व्यापक बन्दै जाँदा इस्लामी प्रजातान्त्रिक शासनको अन्त्यको गर्न जोडदार रूपमा माग उठेको थियो। तेहरानका व्यापारी र बजार व्यवसायीहरूको सहभागिताबाट सुरु भएको यो आन्दोलन छिट्टै विश्वविद्यालयहरूमा फैलिन पुग्दा देशभरीबाट ठूलो सङ्ख्यामा विद्यार्थीहरू पनि यसमा सहभागी हुन आउँछन्।[४५][४६][४७][४८][४९] प्रदर्शनकारीहरूले "तानाशाहको मृत्यु", "पाहलवी फर्कनेछन्" र "शाह दीर्घायु रहून"—जस्ता सरकारविरोधी नाराहरू लगाएका थिए। यी नाराहरू मार्फत उनीहरूले आर्थिक सङ्कटका लागि जिम्मेवारहरूप्रति रिस व्यक्त गर्नुका साथै अझ व्यापक राजनीतिक माग पनि उठाएका थिए। अली खामेनेईको प्रत्यक्ष आदेशअनुसार प्रदर्शनकारीहरूमाथि प्रत्यक्ष रूपमा गोली प्रहार गरिएको र त्यसपछि भएको दमनले दर्जनौँ हजार प्रदर्शनकारीहरूको मृत्यु भएसँगै यो दमनलाई आधुनिक इरानी इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो हत्याकाण्डहरू मध्ये एकको रूपमा हेरिएको छ।[५०][३५][५१]
सर्वसाधारणहरूद्वारा सरकार विरुद्ध गरिएको जनआन्दोलन धेरै हदसम्म नेतृत्वविहीन भएतापनि जनवरी ८ का दिनबाट पूर्व राजकुमार रेजा पहलावी र इरानी कुर्दिस्तानका सात राजनीतिक दलहरूले प्रदर्शन र हड्तालको आह्वान गरेपछि प्रदर्शनहरू उग्र बन्दै गएको देखिन्छ।[५२][५३] थुप्रै प्रदर्शनकारीहरूले पहलावी शाह वंशले इरानको शासनसत्ता सञ्चालन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन्।[५४] उनीहरूले शान्तिपूर्ण रूपान्तरण र भविष्यको राजनीतिक प्रणाली कस्तो रहने भन्ने कुरालाई निर्णय गर्न जनमत सङ्ग्रहको पनि आह्वान गर्दै आएका छन्। इरानी सरकारले प्रदर्शनकारीहरूलाई सङ्गठित हुनबाट रोक्न इन्टरनेट र टेलिफोन जस्ता सेवाहरू बन्द गर्दै संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले प्रदर्शनलाई प्रोत्साहित गरेको आरोप लगाएको थियो।[१९]
९ जनवरीसम्म देशका सबै ३१ प्रदेशबाट लाखौँ मानिसहरू प्रदर्शनका लागि सडकमा निस्किएका थिए। इरान इन्टरनेसनलले १० जनवरीका दिन सार्वजनिक गरेको एक प्रतिवेदन अनुसार देशमा इन्टरनेट पहुँच कटौतीको बीच र पछिल्ला ४८ घण्टामा इरानी सुरक्षा बलले प्रदर्शनकारीहरूमा प्रत्यक्ष गोली प्रहारको प्रयोग बढाउँदा कम्तीमा २,००० प्रदर्शनकारीहरू मारिएका थिए।[५५] तेहरान र सिराजका अस्पतालहरू घाइते प्रदर्शनकारीहरूले भरिएको र धेरैलाई गोली प्रहारबाट चोट लागेको थियो। इरानको परराष्ट्र मन्त्रालयका प्रवक्ताले सुरक्षा बलहरूले प्रदर्शनकारीहरूमाथि गोली चलाएको पुष्टि गर्दा यसले मानव अधिकारको विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता बढाएको थियो।[५६] त्यस्तै, हिंसात्मक दमनको क्रममा हजारौँलाई पक्राउ गरिएको थियो।[५७] इन्टरनेट र टेलिफोनको बन्दका बाबजुद पनि १० जनवरीका दिन द गार्डियन नामक एक पत्रिकाले निकालेको एक प्रतिवेदन अनुसार सुरक्षा बलले प्रदर्शनहरूमाथि ठूलो मात्रामा गोली चलाएको थियो भने एक प्रत्यक्षदर्शीले तेहरानभरि सयौँ शवहरू देखेको बताएका थिए। ११ जनवरीमा सार्वजनिक टाइम्स पत्रिकाको एक प्रतिवेदनले मृत्यु सङ्ख्या ६,००० अनुमान गरेको थियो।[५८] १३ जनवरीका दिन इरान इन्टरनेसनलले कम्तीमा १२,००० जनाको मृत्यु भएको भनिरहँदा सोही दिन सिबिएस न्युजले कम्तीमा १२,००० सम्भवतः २०,००० जनाको मृत्यु भएको भनी प्रतिवेदन निकालेको थियो।[३५]
टिप्पणीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ २,८८५ प्रदर्शनकारीहरू, १६५ सरकार सम्बन्धित व्यक्ति (सैनिक वा गैर-सैनिक), २१ प्रदर्शनीमा नउत्रिएका नागरिक, १९ नाबालक सहित पुष्टि गरिएको ३,८८२ मृत्युहरू समावेश छन्।[३६]
- ↑ हताहतको अनुमानित सङ्ख्याका बारेमा रोइटर्ससँग कुरा गर्ने एक अधिकारीले हताहत सङ्ख्या दुई हजारको हाराहारीमा रहेको बताएतापनि द न्युयोर्क टाइम्ससँग कुरा गर्ने एक अधिकारी हताहत सङ्ख्या तीन हजारको हाराहारीमा रहेको बताएका थिए। [३७][३८] इरानी राज्य सञ्चारमाध्यमका अनुसार १२१ सुरक्षा बलका सैनिकहरू सहित[३९]
- ↑ मृत्युदण्डको सजाय पाएका ८०० व्यक्तिहरू सहित[३६]
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ "Day Thirteen of the Protests: Nighttime Demonstrations Continue Amid Internet Shutdown", HRANA, ९ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १० जनवरी २०२६।
- ↑ "Mapping the ongoing protests in Iran (UPDATED)", faytuksnetwork.com, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ See also the map made by the Spiegel: Cieschinger, Almut; Kornfeld, Anna-Lena; Martin, Anna Sophia; Riedmann, Bernhard; Schneider, Anna-Sophie (९ जनवरी २०२६), "(S+) Iran: So breiten sich die regimekritischen Proteste aus", Der Spiegel (जर्मनेलीमा)।
- ↑ "Day four of Iran protests sees rallies spread and regime change calls grow", Iran International (अङ्ग्रेजीमा), १ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच २ जनवरी २०२६।
- ↑ Parent, Deepa; Christou, William (३ जनवरी २०२६), "'No future for us': disaffected Iranians say it's now or never to topple regime", The Guardian (अङ्ग्रेजीमा)।
- ↑ ६.० ६.१ "Reza Pahlavi, the exiled son of Iran's last shah at centre of protest chants", London: BBC News, ९ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ "Protesters in Marvdasht chant 'Pahlavi will return' on fifth day of protests", Iran International, १ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ Teller, Neville (३० जुन २०२५), "Is there a chance for regime change in Iran? – opinion", The Jerusalem Post, अन्तिम पहुँच ५ जनवरी २०२६।
- ↑ ९.० ९.१ Shamim, Sarah, "Which are Iran's main opposition groups?", Al Jazeera English (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६।
- ↑ Jones, David (८ जनवरी २०२६), "If we don't ban Iran's terror gang now we never will", The Telegraph (अङ्ग्रेजीमा), आइएसएसएन 0307-1235, अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ Karim, Matin (४ जनवरी २०२५), "PMOI Resistance Units: "From Zahedan to Tehran, down with the oppressor"", People's Mojahedin Organization of Iran (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran Braces for More Protests. Here's What to Know.", The New York Times, अन्तिम पहुँच ११ जनवरी २०२६।
- ↑ १३.० १३.१ १३.२ १३.३ १३.४ १३.५ १३.६ "Call for general strike against repression in Kurdistan, in solidarity with protesters in Iran", Hengaw (अङ्ग्रेजीमा), ७ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ १४.० १४.१ १४.२ १४.३ १४.४ १४.५ १४.६ "Iranian Kurdish groups support nationwide economic protests", Shafaq News (अङ्ग्रेजीमा), ७ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ १५.० १५.१ Sleiman, Nadia (११ जनवरी २०२६), "Iran Update, January 10, 2026", Institute for the Study of War (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran: Police officer shot dead in Iranshahr", caliber.az (अङ्ग्रेजीमा), ८ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ "خبرگاه؛ علی اردستانی به اتهام "جاسوسی" برای اسرائیل اعدام شد", Deutsche Welle (फारसीमा), अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iranian Baloch group calls for protests and strikes across Iran", Iran International, ७ जनवरी २०२६।
- ↑ १९.० १९.१ १९.२ १९.३ "Iran Update, January 11, 2026", Institute for the Study of War, अन्तिम पहुँच १३ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran is Cut off from Internet as Protests Calling for Regime Change Intensify", The New York Times, जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran's protests no longer speak language of reform [OPINION]", Azernews.Az, ९ जनवरी २०२६।
- ↑ २२.० २२.१ २२.२ २२.३ २२.४ २२.५ २२.६ २२.७ "Iranian Authorities Intensify Crackdown on Protests with Live Fire, Arbitrary Arrests, and Attacks on Hospitals", Center for Human Rights in Iran (अङ्ग्रेजीमा), ६ जनवरी २०२६।
- ↑ २३.० २३.१ २३.२ २३.३ २३.४ २३.५ २३.६ "Iranian labor, civil and retiree groups voice support for protests", Iran Insight (अङ्ग्रेजीमा), ४ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iranian Christian alliance urges restraint as protests continue across Iran - Premier Christian News | Headlines, Breaking News, Comment & Analysis", premierchristian.news।
- ↑ Bern, Stefaniia (१० जनवरी २०२६), "Iran Update, January 9, 2026", Institute for the Study of War (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच १० जनवरी २०२६।
- ↑ Thousands participate in pro-government rallies across Iran (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६ – Youtubeद्वारा।
- ↑ "Iranian protests escalate as authorities cut internet and crackdown intensifies", Euronews, अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ "Protests in Iran sparked by economic woes now nationwide, activists say", ABC News, ८ जनवरी २०२६।
- ↑ Dehghanpisheh, Babak; Austin, Henry (८ जनवरी २०२६), "Video shows security forces firing tear gas at protesters as Iran crackdown kills dozens", NBC News।
- ↑ "In Iran, no internet and surging protests urged on by an exiled prince", Global News, ८ जनवरी २०२६।
- ↑ "استقبال گسترده از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی برای قیام ملی", ایندیپندنت فارسی (फारसीमा), ८ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ "Internet and phones cut in Iran as protesters heed exiled prince's call for mass demonstration", Politico, ८ जनवरी २०२६।
- ↑ "Millions of Iranians take to the streets as protest death toll hits 42", Iran International, ९ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ Christou, William; Parent, Deepa (१२ जनवरी २०२६), "Iran holds pro-government rally as regime seeks to downplay protests", The Guardian (अङ्ग्रेजीमा), आइएसएसएन 0261-3077, अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६।
- ↑ ३५.० ३५.१ ३५.२ "Over 12,000 feared dead after Iran protests, as video shows bodies lined up at morgue", CBS News, १३ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १३ जनवरी २०२६।
- ↑ ३६.० ३६.१ "Day 20 of Protests: Continued Internet Blackout and Human Rights Groups Focus on Documenting the Crackdown", HRANA, १६ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १६ जनवरी २०२६।
- ↑ "About 2,000 killed in Iran protests, official says", Reuters, १३ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १३ जनवरी २०२६।
- ↑ "'Shoot to Kill': Accounts of Brutal Crackdown Emerge From Iran", The New York Times, १३ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १३ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran Says It's Quelled Protests After Hundreds Reported Killed", Bloomberg News, १२ जनवरी २०२६।
- ↑ "Protests erupt in Iran over currency's plunge to record low", AP News (अङ्ग्रेजीमा), २९ डिसेम्बर २०२५, अन्तिम पहुँच ३० डिसेम्बर २०२५।
- ↑ Salem, Mostafa (३० डिसेम्बर २०२५), "Iran's ailing supreme leader resorts to his only playbook as crises mount and protests erupt", CNN (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच ३१ डिसेम्बर २०२५।
- ↑ Barin, Mohsen (३१ डिसेम्बर २०२५), "Iran's economic crisis, political discontent threaten regime", डोयचे भेले, अन्तिम पहुँच ३१ डिसेम्बर २०२५।
- ↑ "Iran Nationwide Protests Challenge Regime Amid Economic Crisis", mezha (अङ्ग्रेजीमा), ८ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ८ जनवरी २०२६।
- ↑ Sparks, John (९ जनवरी २०२६), "Iran's leaders facing most serious threat since 1979 revolution", Sky News (अङ्ग्रेजीमा), अन्तिम पहुँच ९ जनवरी २०२६।
- ↑ "گزارشگر منوتو از خرمآباد ویدیویی از سردادن شعار«این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده»" (फारसीमा), Manoto, डिसेम्बर २०२५, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २०२६।
- ↑ "Protesters in Isfahan chant 'death to the dictator'", Iran International, ३० डिसेम्बर २०२५, अन्तिम पहुँच १ जनवरी २०२६।
- ↑ उद्दरण त्रुटी: अवैध
<ref>चिनो;Iran International-2025dनामको सन्दर्भका लागि कुनै पाठ प्रदान गरिएको छैन - ↑ Chouire, Tarek (९ जनवरी २०२६), "Iran downplays risk of military escalation, accuses US, Israel of fueling unrest", Anadolu Agency, अन्तिम पहुँच ११ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iran's top judge warns protesters of 'no leniency' as unrest persists", Reuters, ७ जनवरी २०२६, मूलबाट ७ जनवरी २०२६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ७ जनवरी २०२६।
- ↑ उद्दरण त्रुटी: अवैध
<ref>चिनो;Iran International-2026jनामको सन्दर्भका लागि कुनै पाठ प्रदान गरिएको छैन - ↑ "Khamenei ordered killings with approval of top state bodies, sources say", www.iranintl.com (अङ्ग्रेजीमा), १३ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १४ जनवरी २०२६।
- ↑ "Iranians protest for 12th day as Kurdish opposition calls for general strike", France 24 (अङ्ग्रेजीमा), ८ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच ११ जनवरी २०२६।
- ↑ Parent, Deepa; Christou, William (७ जनवरी २०२६), "'They are killing us': authorities use force against protesters in Kurdish regions of Iran", The Guardian (अङ्ग्रेजीमा), आइएसएसएन 0261-3077, अन्तिम पहुँच ११ जनवरी २०२६।
- ↑ Gritten, David (९ जनवरी २०२६), "Huge anti-government protests in Tehran and other Iranian cities, videos show", BBC News (London), अन्तिम पहुँच १० जनवरी २०२६।
- ↑ "Mass killings reported as security forces use live fire on Iran protesters", Iran International, १० जनवरी २०२६, मूलबाट ११ जनवरी २०२६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १० जनवरी २०२६।
- ↑ "سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی «شلیک مستقیم» به شهروندان معترض را تایید کرد", Iran International (फारसीमा), १२ जनवरी २०२६, अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६।
- ↑ Christou, William; Parent, Deepa (१० जनवरी २०२६), "New protests erupt in Iran as supreme leader signals upcoming crackdown", The Guardian (अङ्ग्रेजीमा), आइएसएसएन 0261-3077, अन्तिम पहुँच १० जनवरी २०२६।
- ↑ Vick, Karl; Serjoie, Kay Armin (११ जनवरी २०२६), "Death Toll in Iran May Already Be in the Thousands", Time (magazine), अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०२६।