नागपुरी भाषा

नागपुरी
सादरी
मूलभाषी	भारत
क्षेत्र	पश्चिम मध्य छोटा नागपुर पठार (झारखण्ड, छत्तीसगढ, ओडिशा र बिहार)
रैथाने(हरू)	नागपुरिया जाति
मातृभाषी वक्ता	५० लाख
भाषा परिवार	भारोपेली भाषा परिवार आर्य इरानेली आर्य पूर्वी आर्य बिहारी सादरी नागपुरी
लिपि	देवनागरी लिपि
सरकारी दर्जा
आधिकारिक भाषा	भारत झारखण्ड (अतिरिक्त)
भाषा सङ्केतहरू
आइएसओ ६३९-३	कुनै: sck – सादरी sdr – ओराओन सादरी
ग्लोटोलग	sada1242
भारतको नागपुरी भाषा बोल्ने क्षेत्र

नागपुरी (सादरी भनेर पनि चिनिन्छ) भारतीय राज्य झारखण्ड, छत्तीसगढ, ओडिशा र बिहारमा बोलिने आर्य भाषा हो। यो मुख्यतया पश्चिम र मध्य छोटा नागपुर पठार क्षेत्रमा बोलिन्छ। यसलाई कहिलेकाहीँ भोजपुरीको बोली मानिन्छ। यो असम, पश्चिम बङ्गाल र बङ्गलादेशका चिया बारी समुदायहरूमा पनि भाषाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ जसलाई ब्रिटिस कालमा चिया बारीमा काम गर्न मजदुरको रूपमा लगिएको थियो।

यसलाई असमको चिया बारी क्षेत्रमा बगनिया भासा भनिन्छ जुन असमिया भाषाबाट प्रभावित छ। सन् २०११ को जनगणना अनुसार, यो ५.१ मिलियन मानिसहरूले पहिलो भाषाको रूपमा बोल्छन्। सन् २००७ मा गरिएको अध्ययनको आधारमा लगभग ७ मिलियनले यसलाई दोस्रो भाषाको रूपमा बोल्छन्।

नाम

भाषालाई नागपुरी, नागपुरिया, सदानी, सदरी आदि जस्ता धेरै नामले चिनिन्छ। भाषालाई सदानी, सदानको मूल भाषा, छोटानागपुरको आर्य जातीय भाषिक समूह भनिन्छ। साहित्यिक परम्परामा, भाषालाई नागपुरी भनेर चिनिन्छ, जुन विशेष गरी हिन्दुहरू र सहरहरूमा प्रयोग हुने पालिश र साहित्यिक भाषा हो। सदरीले भाषाको बोलिने र गैर-साहित्यिक रूपलाई जनाउँछ, विशेष गरी ग्रामीण इलाकामा आदिवासीहरूद्वारा बोलिने।

इतिहास

नागपुरी भाषाको उत्पत्तिबारे भाषाविद्हरूका बीचमा विभिन्न मतहरू छन्। पिटर शान्ति नवरंगीका अनुसार नागपुरिया सदानी वा नागपुरीको उत्पत्ति प्राचीन प्राकृतबाट भएको हो। प्रोफेसर केशरी कुमार सिंहका अनुसार नागपुरी अपभ्रंश र मगधी प्राकृतको वंशज हो भने उनको पुस्तक "नागपुरी भाषा इबम साहित्य" मा उल्लेख छ। डा. श्रवणकुमार गोस्वामीका अनुसार नागपुरी अर्धमागढी प्राकृतबाट विकसित भएको हो।