सुष्मा स्वराज

सुष्मा स्वराज
आधिकारिक तस्वीर, सन् २०१७
भारतको २९औँ विदेश मन्त्री
पदमा २६ मे २०१४ – ३० मे २०१९
प्रधानमन्त्री	नरेन्द्र मोदी
पूर्वाधिकारी	सलमान खुर्सिद
उतराधिकारी	एस. जयशङ्कर
भारतको ४औँ प्रवासी भारतीय मामिला मन्त्री
पदमा २६ मे २०१४ – ७ जनवरी २०१६
प्रधानमन्त्री	नरेन्द्र मोदी
पूर्वाधिकारी	वायलार रवि
उतराधिकारी	पद खारेज
लोक सभामा ११औँ प्रतिपक्षको नेता
पदमा २१ डिसेम्बर २००९ – १९ मे २०१४
सहायक	गोपीनाथ मुन्डे
सभामुख	मीरा कुमार
पूर्वाधिकारी	लालकृष्ण आडवाणी
उतराधिकारी	राहुल गान्धी (सन् २०२४)
भारतको १९औँ संसदीय मामिला मन्त्री
पदमा २९ जनवरी २००३ – २२ मे २००४
प्रधानमन्त्री	अटल बिहारी वाजपेयी
पूर्वाधिकारी	प्रमोद महाजन
उतराधिकारी	गुलाम नबी आजाद
भारतको २९औँ स्वास्थ्य तथा परिवार कल्याण मन्त्री
पदमा २९ जनवरी २००३ – २२ मे २००४
प्रधानमन्त्री	अटल बिहारी वाजपेयी
पूर्वाधिकारी	सि. पि. ठाकुर
उतराधिकारी	अन्बुमणी रामदोस
भारतको २१औँ सूचना तथा प्रसारण मन्त्री
पदमा ३० सेप्टेम्बर २००० – २९ जनवरी २००३
प्रधानमन्त्री	अटल बिहारी वाजपेयी
पूर्वाधिकारी	अरुण जेटली
उतराधिकारी	रविशङ्कर प्रसाद
पदमा १९ मार्च १९९८ – ११ अक्टोबर १९९८
प्रधानमन्त्री	अटल बिहारी वाजपेयी
पूर्वाधिकारी	एस. जयपाल रेड्डी
उतराधिकारी	प्रमोद महाजन
पदमा १६ मे १९९६ – १ जुन १९९६
प्रधानमन्त्री	अटल बिहारी वाजपेयी
पूर्वाधिकारी	पि. ए. सङ्मा
उतराधिकारी	सि. एम. इब्राहिम
सांसद, राज्य सभा
पदमा १० अप्रिल १९९० – ९ अप्रिल १९९६
निर्वाचन क्षेत्र	हरियाणा
पदमा ३ अप्रिल २००० – ८ नोभेम्बर २०००
निर्वाचन क्षेत्र	उत्तर प्रदेश
पदमा ९ नोभेम्बर २००० – २ अप्रिल २००६
उतराधिकारी	सत्यव्रत चतुर्वेदी
निर्वाचन क्षेत्र	उत्तराखण्ड
पदमा ३ अप्रिल २००६ – ३० मे २००९
निर्वाचन क्षेत्र	मध्य प्रदेश
दिल्लीकी ५औँ मुख्यमन्त्री
पदमा १३ अक्टोबर १९९८ – ३ डिसेम्बर १९९८
लप्टन प्रमुख	विजई कपुर
पूर्वाधिकारी	साहिब सिंह वर्मा
उतराधिकारी	शीला दीक्षित
सांसद, लोक सभा
पदमा ३१ मे २००९ – २४ मे २०१९
पूर्वाधिकारी	रामपाल सिंह
उतराधिकारी	रमाकान्त भार्गव
निर्वाचन क्षेत्र	विदिशा, मध्य प्रदेश
पदमा ७ मे १९९६ – ३ अक्टोबर १९९९
पूर्वाधिकारी	मदनलाल खुराना
उतराधिकारी	विजयकुमार मल्होत्रा
निर्वाचन क्षेत्र	दक्षिण दिल्ली, दिल्ली
श्रम तथा रोजगार मन्त्री, हरियाणा सरकार
पदमा जुन १९७७ – जुन १९७९
मुख्यमन्त्री	देवी लाल
शिक्षा मन्त्री, हरियाणा सरकार
पदमा जुलाई १९८७ – डिसेम्बर १९८९
मुख्यमन्त्री	देवी लाल
व्यक्तिगत विवरण
जन्म	सुष्मा शर्मा (१९५२-०२-१४)१४ फेब्रुअरी १९५२ अम्बाला छाउनी, पञ्जाब, भारत (हाल हरियाणा)
निधन	६ अगस्ट २०१९(2019-08-06) (उमेर ६७) नवी दिल्ली, दिल्ली, भारत
मृत्युको कारण	हृदयघात
दल	भारतीय जनता पार्टी
अन्य राजनीतिक आबद्धता	जनता पार्टी
दम्पती	स्वराज कौशल ( वि १९७५)
सन्तान	बाँसुरी स्वराज (छोरी)
शिक्षा	सनातन धर्म कलेज (बिए) पञ्जाब विश्वविद्यालय (एलएलबी)
व्यवसाय	वकील राजनीतिज्ञ कूटनीतिज्ञ
पुरस्कार तथा सम्मान	पद्मविभूषण (सन् २०२०)

सुष्मा स्वराज (जन्म शर्मा; १४ फेब्रुअरी १९५२ – ६ अगस्ट २०१९) एक भारतीय अधिवक्ता, राजनीतिज्ञ तथा कूटनीतिज्ञ थिइन्। उनले दिल्लीकी ५औँ मुख्यमन्त्री तथा पहिलो मोदी मन्त्रिपरिषद्मा सन् २०१४ देखि २०१९ सम्म भारतको विदेश मन्त्रीको रूपमा सेवा गरेकी थिइन्। जवाहरलाल नेहरूपछि ५ वर्षको कार्यकाल पूरा गर्ने उनी दोस्रो व्यक्ति थिइन्। भारतीय जनता पार्टीकी एक वरिष्ठ नेत्री, स्वराज इन्दिरा गान्धीपछि विदेश मन्त्रीको पद सम्हाल्ने दोस्रो महिला थिइन्। उनी सात पटक सांसद र तीन पटक विधानसभा सदस्यको रूपमा निर्वाचित भएकी थिइन्। सन् १९७७ मा २५ वर्षको उमेरमा उनी भारतको हरियाणा राज्यको सबैभन्दा कान्छी मन्त्रिपरिषद् मन्त्री बनेकी थिइन्। उनले सन् १९९८ मा छोटो अवधिका लागि दिल्लीकी मुख्यमन्त्रीका रूपमा पनि सेवा गरेकी थिइन् र दिल्लीकी पहिलो महिला मुख्यमन्त्री बनेकी थिइन्।

२०१४ को भारतीय आम निर्वाचनमा स्वराजले मध्य प्रदेशको विदिशा निर्वाचन क्षेत्रबाट दोस्रो कार्यकालका लागि ४ लाखभन्दा बढी मतान्तरले विजयी भएकी थिइन्। उनी २६ मे २०१४ मा केन्द्रीय मन्त्रिपरिषद्मा विदेश मन्त्री बनेकी थिइन्। अमेरिकी दैनिक पत्रिका द वाल स्ट्रिट जर्नलले स्वराजलाई भारतको "सबैभन्दा लोकप्रिय राजनीतिज्ञ" भनेको थियो। मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि स्वास्थ्यमा सुधार भइरहेकाले र सङ्क्रमणबाट जोगिनुपर्ने भएकाले उनले सन् २०१९ को आम निर्वाचन नलड्ने निर्णय गरेकी थिइन् र सन् २०१९ को दोस्रो मोदी मन्त्रिपरिषद्मा सहभागी भइनन्।

एम्स, नयाँ दिल्लीका चिकित्सकहरूका अनुसार ६ अगस्ट २०१९ को रात हृदयघातका कारण स्वराजको मृत्यु भएको थियो। उनलाई सार्वजनिक मामिलाको क्षेत्रमा सन् २०२० मा मरणोपरान्त भारतको दोस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान पद्मविभूषण प्रदान गरिएको थियो।

प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा

सुष्मा स्वराज (जन्म शर्मा) को जन्म १४ फेब्रुअरी १९५२ मा पञ्जाब (हाल हरियाणा) को अम्बाला छाउनीमा एक ब्राह्मण परिवारमा हरदेव शर्मा र श्रीमती लक्ष्मी देवीको छोरीको रूपमा भएको थियो। उनका पिता राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घका एक प्रमुख सदस्य थिए। उनका आमाबाबु पाकिस्तानको लाहोरस्थित धर्मपुरा क्षेत्रका निवासी थिए। उनले अम्बाला छाउनीको सनातन धर्म कलेजबाट शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र संस्कृत तथा राजनीति शास्त्र मुख्य विषय लिई स्नातक (बिए) को डिग्री हासिल गरेकी थिइन्। उनले पञ्जाब विश्वविद्यालय, चण्डीगढबाट कानुन (एलएलबी) को अध्ययन गरेकी थिइन्। हरियाणा भाषा विभागद्वारा आयोजित राज्यस्तरीय प्रतियोगितामा उनले लगातार तीन वर्ष उत्कृष्ट हिन्दी वक्ताको पुरस्कार जितेकी थिइन्। सुष्मा स्वराज शाकाहारी थिइन्।

अभिवक्ताको रूपमा

सन् १९७३ मा स्वराजले भारतको सर्वोच्च अदालतमा अधिवक्ताको रूपमा वकालत सुरु गरेकी थिइन्। उनले १९७० को दशकमा अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदबाट आफ्नो राजनीतिक जीवनको सुरुवात गरेकी थिइन्। उनका पति स्वराज कौशल समाजवादी नेता जर्ज फर्नान्डिससँग नजिकबाट जोडिएका थिए र सुष्मा स्वराज सन् १९७५ मा जर्ज फर्नान्डिसको कानुनी प्रतिरक्षा टोलीको हिस्सा बनेकी थिइन्। उनले जयप्रकाश नारायणको सम्पूर्ण क्रान्ति आन्दोलनमा सक्रिय रूपमा भाग लिएकी थिइन्। सङ्कटकाल पछि उनी भारतीय जनता पार्टीमा आबद्ध भएकी थियइन्। पछि उनी भारतीय जनता पार्टीकी राष्ट्रिय नेता बनेकी थिइन्।

निधन

६ अगस्ट २०१९ का दिन बेलुकी सुष्मा स्वराजलाई हृदयघात भएको रिपोर्ट आएपछि उनलाई एम्स नवी दिल्ली लगिएको थियो, जहाँ पछि हृदयघातकै कारण उनको मृत्यु भएको थियो। भोलिपल्ट दिल्लीको लोधी श्मशान घाटमा पूर्ण राजकीय सम्मानका साथ उनको अन्त्येष्टि गरिएको थियो।