स्कर्दु
स्कर्दु
| |
|---|---|
सहर | |
     माथिदेखि बायाँसम्म: साङ्ग्रिला रिसोर्ट, दिओसाई राष्ट्रिय निकुञ्ज, ट्राङ्गो टावर, सातपारा ताल, र मनतोखा झरना | |
 स्कर्दुको अन्तरक्रियात्मक नक्सा | |
 | |
| निर्देशाङ्क: ३५°१७′२५″उ ७५°३८′४०″पू / 35.29028°N 75.64444°E | |
| प्रशासकीय देश | पाकिस्तान |
| प्रशासनिक एकाइ | गिलगित बल्तिस्तान |
| जिल्ला | स्कर्दु |
| सरकार | |
| • प्रकार | विभागीय प्रशासन |
| • आयुक्त | सुजा आलम |
| • उपमहानिरीक्षक | लियाकत अली मलिक |
| क्षेत्रफल | |
| • जम्मा | ७७ किमी२ (३० वर्ग माइल) |
| उन्नतांश | २,२२८ मिटर (७३१० फिट) |
| जनसङ्ख्या (सन् २०२१)[२] | |
| • जम्मा | ११२,९९६ |
| समय क्षेत्र | युटिसी+५:०० (पाकिस्तान मानक समय) |
| वेबसाइट | gilgitbaltistan |
स्कर्दु (उर्दू: سکردو) ,तिब्बती:སྐར་མདོ) विवादित कश्मीर क्षेत्रमा पाकिस्तान प्रशासित गिलगित बल्तिस्तानमा अवस्थित एक सहर हो।[१] स्कर्दुले स्कर्दु जिल्ला र बल्तिस्तान विभागको राजधानीको रूपमा सेवा गर्दछ। यो सिन्धु र शिगर नदीहरूको सङ्गममा स्कर्दु उपत्यकामा समुद्र सतहबाट लगभग २,५०० मिटर (८,२०२ फिट)को औसत उचाइमा अवस्थित छ। यो नजिकैको काराकोरम हिमशृङ्खलाको आठ हजारीको एक महत्त्वपूर्ण प्रवेशद्वार हो।[३] यस क्षेत्रबाट बग्ने सिन्धु नदीले काराकोरमलाई लद्दाख हिमशृङ्खलाबाट अलग गर्दछ।[४][५]
शब्दको उत्पत्ति
[सम्पादन गर्नुहोस्]"स्कर्दु" नाम बाल्ती शब्दबाट आएको मानिन्छ जसको अर्थ "दुई उच्च स्थानहरू बीचको समथल भूभाग" हो। दुई उल्लेखित "उच्च स्थानहरू" शिगर सहर र उच्च-उचाइमा रहेको सतपारा ताल हुन्।[६]
अवस्थिति
[सम्पादन गर्नुहोस्]उपत्यका मुख्य काराकोरम राजमार्गबाट लगभग १८० किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। स्कर्दुलाई काराकोरम राजमार्गसँग जोड्ने सडक घुमाउरो र जोखिमपूर्ण छ, जसमा धेरै तीखा मोडहरू र ठाडो झरनाहरू छन्।
सिन्धु र शिगर नदीहरूको सङ्गममा, उपत्यका १० किलोमिटर (६ माइल) चौडा र ४० किलोमिटर (२५ माइल) लामो छ। नजिकैको काराकोरम हिमालमा सक्रिय अपरदनको परिणामस्वरूप स्कर्दु उपत्यकाभरि ठूलो मात्रामा पत्र जम्मा भएको छ।[७] वैज्ञानिकहरूको अनुमान अनुसार सिन्धु र शिगर उपत्यकाका हिमनदीहरूले करिब ३२ लाख वर्षदेखि नूतनतम युगमा लगभग ११,७०० वर्षअघिसम्म स्कर्दू उपत्यकालाई फराकिलो बनाएको थियो।[७]
प्रशासन
[सम्पादन गर्नुहोस्]स्कर्दु सहर स्कर्दु जिल्ला भित्रको एक तहसील हो। स्कर्दु जिल्ला आफैँमा ठूलो बल्तिस्तान विभागको एक भाग हो। स्कर्दु सहर तहसील/तालुका भएकोले पाकिस्तान प्रशासनिक सेवासँग सम्बन्धित सहायक आयुक्तद्वारा प्रशासित छ भने स्कर्दु जिल्ला पाकिस्तान प्रशासनिक सेवाका उपायुक्तद्वारा प्रशासित छ। हालको आयुक्त करिम दाद चुगताई हुन्।
भूगोल
[सम्पादन गर्नुहोस्]भू-बनोट
[सम्पादन गर्नुहोस्]स्कर्दुको विमानस्थल समुद्र सतहबाट २,२३० मिटर (७,३२० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ, यद्यपि स्कर्दु वरपरका पहाडी चुचुराहरू ४,५००–५,८०० मिटर (१४,८००–१९,००० फिट) को उचाइमा पुग्छन्।[७] स्कर्दुबाट माथितिर विश्वका केही ठुला हिमनदीहरू छन्, जसमा बाल्तोरो हिमनदी, बियाफो हिमनदी र चोगो लुङ्मा हिमनदी समावेश छन्। वरपरका केही हिमनदीहरू विश्वका केही अग्ला हिमालहरूले घेरिएका छन्, जसमा ८,६११ मिटर (२८,२५१ फिट) मा विश्वको दोस्रो अग्लो हिमाल केटु, ८,०६८ मिटर (२६,४७० फिट) मा ग्यासरब्रम र ७,८२१ मिटर (२५,६५९ फिट) मा माशेरब्रम समावेश छन्।[७] यी विश्वका केही अग्ला हिमालहरू हुन्।
विश्वको दोस्रो अग्लो अल्पाइन मैदान, देओसाई राष्ट्रिय निकुञ्ज, स्कर्दुको माथिल्लो भागमा पनि अवस्थित छ। स्कर्दुबाट तलतिर ८,१२६ मिटर (२६,६६० फिट) मा नाङ्गा पर्वत अवस्थित छ।[७]
जलवायु
[सम्पादन गर्नुहोस्]
स्कर्दुमा चिसो अर्ध-सुक्खा हावापानी (कोपेन जलवायु वर्गीकरण) रहेको छ। गर्मीको समयमा स्कर्दुको हावापानी यसको पहाडी बनोटले मध्यम हुन्छ; पाकिस्तानको तल्लो भूभागको तीव्र गर्मी त्यहाँ पुग्न सक्दैन। पहाडहरूले गर्मीको मनसुनलाई रोक्छ, र गर्मीको वर्षा धेरै कम हुन्छ। यद्यपि, यी पहाडहरूले धेरै गम्भीर जाडो मौसम निम्त्याउँछन्। अप्रिल-अक्टोबर पर्यटक मौसममा, तापमान अधिकतम २७ °से (८१ °फ) र न्यूनतम (अक्टोबरमा) ८ °से (४६ °फ) बीच भिन्न हुन्छ।
डिसेम्बर-जनवरी-मध्य जाडो अवधिमा तापक्रम -१० °से (१४ °फ) भन्दा तल झर्न सक्छ। ७ जनवरी १९९५ मा सबैभन्दा कम रेकर्ड गरिएको तापक्रम -२४.१ °से (−११ °फ) थियो।[८]
| स्कर्दुको मौसम जानकारी | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| महिना | जनवरी | फेब्रुअरी | मार्च | अप्रिल | मे | जुन | जुलाई | अगस्ट | सेप्टेम्बर | अक्टोबर | नोभेम्बर | डिसेम्बर | वर्ष |
| उच्चतम रेकर्ड °से (°फे) | १३.९ (५७.०) |
१६.७ (६२.१) |
२४.० (७५.२) |
२९.६ (८५.३) |
३४.४ (९३.९) |
४०.० (१०४.०) |
४१.० (१०५.८) |
४१.० (१०५.८) |
३८.२ (१००.८) |
३१.२ (८८.२) |
२२.९ (७३.२) |
१६.२ (६१.२) |
४१.० (१०५.८) |
| उच्चतम औसत °से (°फे) | ३.२ (३७.८) |
६.१ (४३.०) |
१२.४ (५४.३) |
१८.८ (६५.८) |
२३.४ (७४.१) |
२८.७ (८३.७) |
३१.६ (८८.९) |
३१.२ (८८.२) |
२७.२ (८१.०) |
२०.४ (६८.७) |
१३.२ (५५.८) |
६.५ (४३.७) |
१४.९ (५८.८) |
| न्युनतम औसत °से (°फे) | −८.० (१७.६) |
−४.४ (२४.१) |
१.५ (३४.७) |
६.६ (४३.९) |
९.७ (४९.५) |
१३.४ (५६.१) |
१६.४ (६१.५) |
१६.० (६०.८) |
११.४ (५२.५) |
४.३ (३९.७) |
−१.९ (२८.६) |
−५.६ (२१.९) |
४.१ (३९.४) |
| न्युनतम रेकर्ड °से (°फे) | −२४.१ (−११.४) |
−२०.० (−४.०) |
−१३.५ (७.७) |
−१.१ (३०.०) |
०.४ (३२.७) |
४.० (३९.२) |
७.५ (४५.५) |
७.० (४४.६) |
२.६ (३६.७) |
−४.२ (२४.४) |
−९.५ (१४.९) |
−१७.२ (१.०) |
−२४.१ (−११.४) |
| औसत वर्षा मिमी (इन्च) | २७.५ (१.०८) |
२५.९ (१.०२) |
३६.९ (१.४५) |
३१.३ (१.२३) |
२५.३ (१.००) |
९.० (०.३५) |
९.८ (०.३९) |
१२.२ (०.४८) |
९.३ (०.३७) |
७.३ (०.२९) |
५.६ (०.२२) |
१६.३ (०.६४) |
१७२.७ (६.८०) |
| औसत सापेक्ष आर्द्रता (%) (17:00 पाकिस्तान मानक समय) | ६४.३ | ५२.० | ३४.९ | २५.६ | २४.६ | २२.३ | २७.३ | ३०.७ | २९.९ | ३१.२ | ३६.६ | ५६.२ | २९.६ |
| स्रोत: पाकिस्तान मौसम विज्ञान विभाग[८] | |||||||||||||
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- 1 2 कश्मीरका विभिन्न क्षेत्रहरूमा "प्रशासित" शब्दको प्रयोग र कश्मीर विवादको उल्लेखलाई तेस्रो श्रेणीका स्रोतहरू (क) देखि (घ) सम्म समर्थन गरिएको छ, जसले तटस्थ दृष्टिकोणलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यद्यपि "नियन्त्रित" र "आश्रित"लाई विवादितहरूको नाम वा तिनीहरूद्वारा प्रशासित क्षेत्रहरूमा पनि तटस्थ रूपमा लागू गरिन्छ, जस्तै तलका स्रोतहरू (च) देखि (ज) मा प्रमाणित गरिएको छ, "आश्रित"लाई पनि राजनीतिक प्रयोग मानिन्छ, जस्तै "कब्जा गरिएको" शब्दलाई (तल (झ) हेर्नुहोस्)।
(क) Kashmir, region Indian subcontinent, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका, अन्तिम पहुँच १५ अगस्ट २०१९। कथन:"भारतको उत्तरपश्चिमी उपमहाद्वीपको क्षेत्र, कश्मीर ... १९४७ मा भारतीय उपमहाद्वीपको विभाजनदेखि नै भारत र पाकिस्तान बीच विवादको विषय बनेको छ। उत्तरी र पश्चिमी भागहरू पाकिस्तानद्वारा प्रशासित छन् र तीन क्षेत्रहरू समावेश छन्: आजाद कश्मीर, गिलगित र बाल्तिस्तान, अन्तिम दुई उत्तरी क्षेत्र भनिने क्षेत्रको भाग हुन्। भारतद्वारा प्रशासित दक्षिणी र दक्षिणपूर्वी भागहरू छन्, जसले जम्मू र कश्मीर राज्य गठन गर्दछ तर दुई केन्द्र शासित प्रदेशहरूमा विभाजित हुने अपेक्षा गरिएको छ।";
(ख) Pletcher, Kenneth, Aksai Chin, Plateau Region, Asia, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका, अन्तिम पहुँच १६ अगस्ट २०१९। कथन:"अक्साई चीन, चिनियाँ (फिनयिन) अक्साइकिन, कश्मीर क्षेत्रको भाग, दक्षिण-मध्य एसियामा भारतीय उपमहाद्वीपको सबैभन्दा उत्तरी हद सम्म फैलिएको छ। यसले कश्मीरको चिनियाँ-प्रशासित क्षेत्रको लगभग सम्पूर्ण क्षेत्र ओगटेको छ जुन भारतले जम्मू र कश्मीर राज्यको लद्दाख क्षेत्रको भाग भएको दाबी गरेको छ।";
(ग) "Kashmir", इन्साइक्लोपिडिया अमेरिकाना, Scholastic Library Publishing, २००६, पृ: ३२८, आइएसबिएन 978-0-7172-0139-6। C. E Bosworth, University of Manchester कथन:"कश्मीर, भारतीय उपमहाद्वीपको सबैभन्दा उत्तरी क्षेत्र, आंशिक रूपमा भारतद्वारा, आंशिक रूपमा पाकिस्तानद्वारा र आंशिक रूपमा चीनद्वारा प्रशासित छ। यो क्षेत्र सन् १९४७ मा स्वतन्त्र भएदेखि नै भारत र पाकिस्तान बीचको विवादको विषय रहेको छ";
(घ) Osmańczyk, Edmund Jan (२००३), Encyclopedia of the United Nations and International Agreements: G to M, Taylor & Francis, पृ: 1191–, आइएसबिएन 978-0-415-93922-5। कथन: "जम्मु र कश्मीर: उत्तरपश्चिम भारतमा रहेको भूभाग, भारत र पाकिस्तान बीच विवादको विषय हो। यसको पाकिस्तान र चीनसँग सिमाना जोडिएको छ।"
(ङ) Talbot, Ian (२०१६), A History of Modern South Asia: Politics, States, Diasporas, Yale University Press, पृ: 28–29, आइएसबिएन 978-0-300-19694-8। कथन:"हामी विवादित अन्तर्राष्ट्रिय सीमाबाट नक्सामा रहेको एउटा थोप्ला रेखामा सर्छौँ जसले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनमा मान्यता नभएको सैन्य सीमालाई प्रतिनिधित्व गर्दछ। नियन्त्रण रेखाले जम्मु र कश्मीरको पूर्व रियासतको भारतीय र पाकिस्तानी प्रशासित क्षेत्रहरूलाई अलग गर्दछ।";
(च) Kashmir, region Indian subcontinent, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका, अन्तिम पहुँच १५ अगस्ट २०१९। कथन: "... चीन सन् १९५० को दशकमा कश्मीरको पूर्वी क्षेत्रमा सक्रिय भएको थियो र सन् १९६२ देखि लद्दाखको उत्तरपूर्वी भाग (यस क्षेत्रको सबैभन्दा पूर्वी भाग) नियन्त्रण गर्दै आएको छ।";
(छ) Bose, Sumantra (२००९), Kashmir: Roots of Conflict, Paths to Peace, Harvard University Press, पृ: 294, 291, 293, आइएसबिएन 978-0-674-02855-5। कथन: "जम्मु र कश्मीर: कश्मीर विवादको विषय बनेको पूर्व रियासत हो। यो भारत-नियन्त्रित जम्मू र कश्मीर पूर्व रियासतको ठुलो र बढी जनसङ्ख्या भएको भाग हो। यसको जनसङ्ख्या १ करोडभन्दा अलि बढी छ, र यसमा तीन क्षेत्रहरू छन्: कश्मीर उपत्यका, जम्मु र लद्दाख।) र आजाद कश्मीर पाकिस्तान-नियन्त्रित जम्मू र कश्मीरको बढी जनसङ्ख्या भएको भाग हो। यहाँ लगभग २५ लाख जनसङ्ख्या भएको रहेको छ। आजाद कश्मीरमा मुजफ्फराबाद, मिरपुर, बाग, कोडी, रावलकोट र पुँछ गरि ६ वटा जिल्लाहरू छन्। यसको राजधानी मुजफ्फराबाद सहर हो। आजाद कश्मीरका आफ्नै संस्थाहरू छन्, तर यसको राजनीति पाकिस्तानी अधिकारीहरू, विशेष गरी सेनाद्वारा भारी रूपमा नियन्त्रित छ), यसमा गिलगित र बल्तिस्तानको थोरै जनसङ्ख्या भएको "उत्तरी क्षेत्रहरू", दुर्गम पहाडी क्षेत्रहरू जुन आजाद कश्मीर भन्दा फरक छ। पाकिस्तानी केन्द्रीय अधिकारीहरूद्वारा प्रत्यक्ष रूपमा प्रशासित छन्, र चिनियाँ नियन्त्रणमा रहेका केही उच्च-उचाइका बसोबासयोग्य क्षेत्रहरू समावेश छन्।"
(ज) Fisher, Michael H. (२०१८), An Environmental History of India: From Earliest Times to the Twenty-First Century, Cambridge University Press, पृ: १६६, आइएसबिएन 978-1-107-11162-2। Quote: "Kashmir’s identity remains hotly disputed with a UN-supervised “Line of Control” still separating Pakistani-held Azad (“Free”) Kashmir from Indian-held Kashmir.";
(झ) Snedden, Christopher (२०१५), Understanding Kashmir and Kashmiris, Oxford University Press, पृ: १०, आइएसबिएन 978-1-84904-621-3। कथन:"जम्मु र कश्मीरका भागहरूलाई वर्णन गर्न केही राजनीतिकरण गरिएका शब्दहरू पनि प्रयोग गरिन्छ। यी शब्दहरूमा 'कब्जा गरिएको' र 'कब्जा' शब्दहरू समावेश छन्।" - ↑ Hussain, Imran; Khan, Kacho Muhammad Imran; Ali, Salar; Ayub, Muhammad; Fehmi, Atia; Hussain, Zakir (२०२३-०९-०४), "Municipal Solid Waste Management in Skardu: Current Status, and Corrective Measures", Proceedings of the Pakistan Academy of Sciences: B. Life and Environmental Sciences (अङ्ग्रेजीमा) 60 (3): 455–562, आइएसएसएन 2518-427X, डिओआई:10.53560/PPASB(60-3)844। अभिलेखिकरण २०२५-१२-०३ वेब्याक मेसिन
- ↑ Pirumshoev & Dani, The Pamirs, Badakhshan and the Trans-Pamir States 2003, पृष्ठ 245.
- ↑ Skardu, District, "Skardu District", www.skardu.pk, Skardu.pk, मूलबाट २४ नोभेम्बर २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २३ नोभेम्बर २०१६।
- ↑ "Gilgit-Baltistan: Districts & Places – Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information"।
- ↑ Dani, The Western Himalayan States 1998, p. 220
- 1 2 3 4 5 Schroder Jr, John F. (२००२), Himalaya to the Sea: Geology, Geomorphology and the Quaternary, Routledge, आइएसबिएन 9781134919772।
- 1 2 "Skardu Climate Data, Mean for the Period 1961 - 2009", Climate Data Processing Centre (CDPC), पाकिस्तान मौसम विज्ञान विभाग, कराची, २०१०, मूलबाट १३ जुन २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ अक्टोबर २०१९। अभिलेखिकरण १३ जुन २०१० वेब्याक मेसिन
बाह्य कडीहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]
- स्कर्दु अभिलेखिकरण २२ जनवरी २०२० वेब्याक मेसिन
स्कर्दु विकियात्रामा यात्रा सहयोगी
