हरियाणवी जाती
 हरियाणवी जातीका महिलाहरू लोक पोशाकमा | |
| जम्मा जनसङ्ख्या | |
|---|---|
| २ करोड ६० लाख | |
| उल्लेखीय जनसङ्ख्या भएका क्षेत्रहरू | |
| भारत (हरियाणा, दिल्ली) | |
| भाषाहरू | |
| Haryanvi, Hindi | |
| धर्महरू | |
मुख्य रूपलेः हिन्दू धर्मअल्पसङ्ख्यक:  इस्लाम,  सिख धर्म,  जैन धर्म | |
| सम्बन्धित जातीय समूह | |
| इन्डो-आर्यन जनजाति |
हरियाणवी जाती उत्तरी भारत हरियाणा मूल निवासी भारतीय-आर्य जातीय भाषिक समूह हुन्। तिनीहरू हरियाणवी जाती र अहिरवती, मेवाती र बागरी जस्ता केही राजस्थानी भाषाहरू बोल्छन्। हरियाणवी जाती शब्द जातीय भाषिक अर्थमा र हरियाणाका कसैका लागि प्रयोग गरिएको छ।[१][२][३][४]
वितरण
[सम्पादन गर्नुहोस्]हरियाणवी प्रवासी विदेशमा
[सम्पादन गर्नुहोस्]सन् १९४७ मा विभाजनपछि पाकिस्तान, अस्ट्रेलिया, क्यानडा, सिङ्गापुर, न्युजिल्यान्ड, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, बेलायत, अमेरिका आदिमा बसाइँ सरेका हरियाणवी जातीहरूको ठुलो प्रवासी पाकिस्तानमा बढ्दै गएको छ।
अस्ट्रेलियामा, समुदाय मुख्यतया सिड्नी र मेलबर्नमा बस्छन्, अस्ट्रेलियामा हरियाणवी जातीको एसोसिएसन (एएएचए) स्थापना गरिएको छ जसले कार्यक्रमहरू आयोजना गर्दछ।[५]
सिङ्गापुरमा यस समुदायले सन् २०१२ मा सिङ्गापुर हरियाणवी जाती कुम्बा सङ्गठन स्थापना गरेको छ जसको त्यही नामको फेसबुक पनि समूह छ।
संस्कृति
[सम्पादन गर्नुहोस्]हरियाणा संस्कृति पन्जाब लगायत छिमेकी क्षेत्रहरूको समान छ।[६]
भाषा
[सम्पादन गर्नुहोस्]हरियाणवी पश्चिमी हिन्दी बोलीको एउटा शाखा हो, र यो देवनागरी लिपिको परिमार्जित रूपमा लेखिएको छ।
लोक संगीत र नृत्य
[सम्पादन गर्नुहोस्]लोक सङ्गीत हरियाणवी संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हो। बाल जन्म, विवाह, चाडपर्व र सत्साङ (धार्मिक गीत गाउँदै) को अवसरमा लोकगीत गाइन्छ।[२][७] केही नृत्यहरू खोरिया, चौपैया, लूर, बीन, घूमर, धमाल, फाग, सावन र गुग्गा हुन्।[७]
खाना
[सम्पादन गर्नुहोस्]हरियाणा गहुँ, जौ, मोती बाजरा, मकै, चामल र उच्च गुणस्तरको दुग्ध उत्पादन गर्ने कृषि राज्य हो। हरियाणाको दैनिक गाउँको खानामा रोटीको साधारण थाली हुन्छ, जसलाई पातको स्ट्राइ-फ्राइ (गजर मेथी वा आलु पालक जस्ता व्यंजनहरूमा साग), चास, चटनी, अचार जस्ता मसलाहरू हुन्छन्। केही ज्ञात हरियाणवी परिकारहरू हरियो चोलिया (हरियो चना), बाथुआ दही, बाजराको रोटी, सांगरी को सब्जी (बिनस), कचरी की चटनी (जङ्गली काकरा) र बाजराको खिचडी हुन्। केही मिठाईहरू पन्जिरी र पिन्नी हुन् जुन अपरिष्कृत चिनी जस्तै बुरा र सक्कर र डायरीद्वारा बनाइन्छ। पर्वहरूमा मालपुवा लोकप्रिय हुन्छन्। [८]
कपडा
[सम्पादन गर्नुहोस्]पुरुषहरूका लागि परम्परागत पहिरन पगडी, सर्ट, धोती, जुट्टी र कपास वा ऊनी शाल हो। महिलाका लागि परम्परागत पोशाक सामान्यतया ओर्ह्ना (वेइल) सर्ट वा एन्जिया (छोटो ब्लाउज) घागरी (भारी लामो स्कर्ट) र जिट्टी हो। साडी पनि लगाइन्छ। परम्परागत रूपमा खद्दर (मोटा कपास बुनाई कपडा) कपडाको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
सिनेमा
[सम्पादन गर्नुहोस्]हरियाणवी सिनेमाको पहिलो चलचित्र धरती हो जुन सन् १९६८ मा पहिलो प्रदर्शनी भएको थियो। आर्थिक रूपमा सफल पहिलो हरियाणवी चलचित्र चन्द्रवाल (१९८४) थियो जसले हरियाणवी चलचित्रहरू निरन्तर निर्माणलाई प्रोत्साहित गऱ्यो, यद्यपि कुनै पनि सफल भएन। फुल बदन र चोरा हरियाने का जस्ता अन्य चलचित्रहरूले बक्स अफिसमा १२ मध्ये एउटा मात्र लाभदायक भएका थिए। सन् २००० मा, अश्विनी चौधरीले हरियाणवी चलचित्रलड्डोका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारमा निर्देशकको सर्वश्रेष्ठ डेब्यू चलचित्रको लागि इन्दिरा गान्धी पुरस्कार जितेकी थिइन्। सन् २०१० मा हरियाणा सरकारले हरियाणवी जाती भाषाका चलचित्रहरूको प्रवर्द्धन गर्न चलचित्र बोर्ड स्थापना गर्ने विचार गरिरहेको घोषणा गरेको थियो।[९]
उल्लेखनीय व्यक्तिहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]सन्दर्भहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- ↑ "The way tough Haryanvis speak", tribuneindia, २८ डिसेम्बर २०१९, मूलबाट २८ मार्च २०२०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २८ मार्च २०२०। अभिलेखिकरण २८ मार्च २०२० वेब्याक मेसिन
- 1 2 "Social Status of a Haryanvi Rural Woman: A Reflective Study through Folk Songs", iitd.ac.com, अन्तिम पहुँच २८ मार्च २०२०।
- ↑ "No takers in their own land"।
- ↑ "Establishing the continuity of our local languages within the region", Hindustan Times, २४ डिसेम्बर २०१८, अन्तिम पहुँच १२ नोभेम्बर २०२३ – Press Readerद्वारा।
- ↑ "Australian Haryanvi community celebrates Teej Mela in style", nriaffairs, २४ जुलाई २०२२, अन्तिम पहुँच २७ अगस्ट २०२२।
- ↑ "Haryana | History, Capital, Population, Map, & Government | Britannica"।
- 1 2 Manorama Sharma (२००७), Musical Heritage of India, APH Publishing corporation, पृ: ६५, आइएसबिएन 978-8131300466।
- ↑ "Haryanvi thali: Not just 'dhaba' fare", livemint, ४ मे २०१८, अन्तिम पहुँच २८ मार्च २०२०।
- ↑ "Haryana may set up board to promote Haryanvi films", The Hindu (Chennai, India), ३ अक्टोबर २०१०, मूलबाट ८ अक्टोबर २०१०-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ मार्च २०११। अभिलेखिकरण ८ अक्टोबर २०१० वेब्याक मेसिन
उद्धृत कार्यहरू
[सम्पादन गर्नुहोस्]- The World of the Skandapurāṇa, डिओआई:Hans T. Bakker
|doi=मान जाँच (सहायता)। - Pletcher, Kenneth (२०१०), The History of India, The Rosen Publishing Group, आइएसबिएन 9781615301225।
- Military History of India, डिओआई:Jadunath Sarkar
|doi=मान जाँच (सहायता)। - A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century।
- Witzel, Michael (१९९५), "Early Sanskritization: Origin and Development of the Kuru state", EJVS 1 (4), मूलबाट ११ जुन २००७-मा सङ्ग्रहित। अभिलेखिकरण ११ जुन २००७ वेब्याक मेसिन
