हाइड्रोजन

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
हाइड्रोजन,  H
Hydrogen discharge tube.jpg
प्लाज्मा अवस्थामा प्याजी आभा
Hydrogen Spectra.jpg
हाइड्रोजनको वर्णक्रमी रेखाहरु
सामान्य गुणहरू
नाम, संकेत हाइड्रोजन, H
उच्चारण /ˈhdrəən/[१]
hy-drə-jən
उपस्थिति रङ छैन
पेरियोडिक टेबलमा हाइड्रोजन
Hydrogen (diatomic nonmetal)
Helium (noble gas)
Lithium (alkali metal)
Beryllium (alkaline earth metal)
Boron (metalloid)
Carbon (polyatomic nonmetal)
Nitrogen (diatomic nonmetal)
Oxygen (diatomic nonmetal)
Fluorine (diatomic nonmetal)
Neon (noble gas)
Sodium (alkali metal)
Magnesium (alkaline earth metal)
Aluminium (post-transition metal)
Silicon (metalloid)
Phosphorus (polyatomic nonmetal)
Sulfur (polyatomic nonmetal)
Chlorine (diatomic nonmetal)
Argon (noble gas)
Potassium (alkali metal)
Calcium (alkaline earth metal)
Scandium (transition metal)
Titanium (transition metal)
Vanadium (transition metal)
Chromium (transition metal)
Manganese (transition metal)
Iron (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (post-transition metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (polyatomic nonmetal)
Bromine (diatomic nonmetal)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (post-transition metal)
Tin (post-transition metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (diatomic nonmetal)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)

अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।

Lanthanum (lanthanide)
Cerium (lanthanide)
Praseodymium (lanthanide)
Neodymium (lanthanide)
Promethium (lanthanide)
Samarium (lanthanide)
Europium (lanthanide)
Gadolinium (lanthanide)
Terbium (lanthanide)
Dysprosium (lanthanide)
Holmium (lanthanide)
Erbium (lanthanide)
Thulium (lanthanide)
Ytterbium (lanthanide)
Lutetium (lanthanide)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (post-transition metal)
Lead (post-transition metal)
Bismuth (post-transition metal)
Polonium (post-transition metal)
Astatine (metalloid)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)

अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।

Actinium (actinide)
Thorium (actinide)
Protactinium (actinide)
Uranium (actinide)
Neptunium (actinide)
Plutonium (actinide)
Americium (actinide)
Curium (actinide)
Berkelium (actinide)
Californium (actinide)
Einsteinium (actinide)
Fermium (actinide)
Mendelevium (actinide)
Nobelium (actinide)
Lawrencium (actinide)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Darmstadtium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Roentgenium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Flerovium (post-transition metal)
Ununpentium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Livermorium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Ununseptium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)
Ununoctium (अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।)

अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।



H

Li
– ← हाइड्रोजनहेलियम
आणविक संख्या
मानक आणविक भार १.००८[२] (1.00784–1.00811)[३]
तत्वको श्रेणी diatomic nonmetal, could be considered metalloid
समुह, ब्लक group 1 (alkali metals), s-block
पेरियोड period 1
इलेक्ट्रोन वितरण १s
प्रति सेल
भौतिक गुणहरू
Color रङ छैन
अवस्था ग्यास
पग्लने विन्दु १३.९९ K ​(−२५९.१६ °C, ​−४३३.४९ °F)
उम्लने विन्दु २०.२७१ K ​(−२५२.८७९ °C, ​−४२३.१८२ °F)
घनत्व at stp (0 °C and 101.325 kPa) ०.०८९८८ g·L−1
liquid, at m.p. ०.०७ g·cm−3 (solid: 0.0763 g·cm−3)[४]
liquid, at b.p. ०.०७०९९ g·cm−3
ट्रिपल विन्दु १३.८०३३ K, ​७.०४१ kPa
क्रिटिकल विन्दु ३२.९३८ K, १.२८५८ MPa
फ्युजनको ताप (H) ०.११७ kJ·mol−1
Heat of vaporization (H) ०.९०४ kJ·mol−1
मोलार ताप क्षमता (H2) २८.८३६ J·mol−1·K−1
vapor pressure
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) १५ २०
आणविक गुणहरू
अक्सिडेसन अवस्थाहरू +१, −१ ​(उभयधर्मी अक्साइड)
इलेक्ट्रो निगेटिभिटी Pauling scale: २.२०
Ionization energies 1st: १३१२.० kJ·mol−1 अभिव्यक्ति त्रुटि: अज्ञात विराम चिन्ह चरित्र "�"।
कोभ्यालेन्ट अर्धव्यास ३१±५ pm
भ्यान डर वाल अर्धव्यास १२० pm
विविध
क्रिस्टल बनावट ​हेक्सागोनल
[[File:हेक्सागोनल|50px|alt=हेक्सागोनल crystal structure for हाइड्रोजन|हेक्सागोनल crystal structure for हाइड्रोजन]]
ध्वनीको गति 1310 m·s−1 (gas, 27 °C)
थर्मल कन्डक्टिभिटी ०.१८०५ W·m−1·K−1
Magnetic ordering diamagnetic[५]
CAS Registry Number 1333-74-0
इतिहास
खोज हेनरी काभेनडिश[६][७] (१७६६)
Named by Antoine Lavoisier[८] (१७८३)
Most stable isotopes
Main article: Isotopes of हाइड्रोजन
iso NA half-life DM DE (MeV) DP
1H ९९.९८८५% 1H is stable with 0 neutrons
2H ०.०११५% 2H is stable with 1 neutron

ढाँचा:Infobox element/isotopes decay

· सन्दर्भ सामाग्रीहरू

हाइड्रोजन, जसको मुल नाम उदजन थियो, एउटा रसायनिक तत्व हो । उदजन आवर्त सारणीको सबैभन्दा पहिलो तत्व हो जो सबैभन्दा हल्का पनि हुन्छ। ब्रह्माण्डमा (पृथ्वीमा होइन) यो सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। ताराहरू तथा सूर्यको अधिकांश द्रव्यमान हाइड्रोजनले बनाएको छ। यसको एउटा परमाणुमा एउटा प्राणु (प्रोटोन), एउटा विद्युदणु हुन्छ। यस प्रकार यो सबैभन्दा सरल परमाणु पनि हो। प्रकृतिमा यो द्विआणविक ग्यासका रूपमा पाइन्छ जो वायुमण्डलका बाह्य परतको मुख्य संघटक हो। हालमा यसलाई वाहनहरूका ईंधनका रूपमा प्रयोग गर्नका लागि शोध कार्य भइरहेकाछ्न्।

प्रयोगशालामा हाइड्रोजन बनाउने तरिका[सम्पादन गर्ने]

प्रयोगशालामा हाइड्रोजन ग्यास केहि धातुहरु जस्तै जस्ता/जिङ्क, म्याग्नेसियम, फलाम आदि सँग फिक्का सल्फ्युरिक अम्ल प्रतिक्रिया गराई तयार पारिन्छ ।

प्रतिक्रियाहरूको सूची[सम्पादन गर्ने]

H+Cl → २HCl
२H+O → २HO

संश्लेषण[सम्पादन गर्ने]

मिथेन र पानीको वाष्प तताउँदा कार्बन मोनोअक्साईडर हाइड्रोजनको मिश्रण मिल्दछ
CH+HO → CO + ३H

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  1. Simpson, J.A.; Weiner, E.S.C. (1989). "Hydrogen". Oxford English Dictionary. 7 (2nd संस्करण). Clarendon Press. ISBN 0-19-861219-2 . 
  2. Conventional Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  3. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  4. Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; Holleman, Arnold Frederick (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. p. 240. ISBN 0123526515 . http://books.google.com/books?id=vEwj1WZKThEC&pg=PA240. 
  5. "Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds". CRC Handbook of Chemistry and Physics (81st संस्करण). CRC Press. http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  6. "Hydrogen". Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry. Wylie-Interscience. 2005. pp. 797–799. ISBN 0-471-61525-0 . 
  7. Emsley, John (2001). Nature's Building Blocks. Oxford: Oxford University Press. pp. 183–191. ISBN 0-19-850341-5 . 
  8. Stwertka, Albert (1996). A Guide to the Elements. Oxford University Press. pp. 16–21. ISBN 0-19-508083-1 . 

रसायनिक गुणहरू[सम्पादन गर्ने]

भौतिक गुणहरू[सम्पादन गर्ने]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]