हृदयवाहिका रोग

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्


Cardiovascular disease
वर्गीकरण एवं बाह्य साधन
आईसीडी-१० I51.6
डिजीज-डीबी 28808
एम.ईएसएच D002318

हृदय रोग या हृदयनलिका रोग यस्तो रोगहरूको एक समूह हो, जुन हृदय या रक्त नलिकाहरू (धमनिहरूशिराहरू)लाई ग्रस्त पार्छन्।[१] हुनत यस शब्दको सम्बन्ध यस्ता सबै रोग सैग छ जुन हृदयनलिका तन्त्र (MeSH C14मा प्रयोग)लाई प्रभावित गर्छन्, सामान्यतः यसको प्रयोग मेदकाठिन्य या एथेरोस्क्लेरोसिस (धमनीको रोग) सँग संबंधित रोगहरूको लागि गरिन्छ। यिनी तन्त्र र उपचार शर्तहरूको समान हुन्छ।

व्यवहार मा, हृदयनलिका रोगको उपचार हृदयरोगतज्ञहरू, वक्ष का शल्यचिकित्सकहरू, रक्तनलिकाहरू का शल्यचिकित्सकहरू, नाडीरोगतज्ञों, र व्यवधानी रेडियोलजिस्टहरू द्धारा गरिन्छ, जसको कार्यक्षेत्र उपचाराधीन अवयव तन्त्रमा निर्भर गर्छ। विभिन्न विशेषज्ञताहरूको बीच एकदम आपसी आच्छादन हुन्छ, र यो साधारण कुरा हो कि एउटै अस्पतालमा कतिपय प्रक्रियाहरू भिन्न प्रकार का विशेषज्ञहरू द्धारा गरिन्छ।

अधिकांश देश हृदयनलिका रोगको उच्च र बढ्दो दरलाई सामना गर्दै छन्. प्रति वर्ष क्यान्सरको अपेक्षा हृदय रोग बाट धेरै अधिक अमेरिकिहरूको मृत्यु हुन्छ। पछिल्लो केही वर्षहरूमा स्त्रिहरूमा हृदयनलिका रोगको जोखम बढन लागेको छ र स्तन क्यान्सरको अपेक्षा अधिक स्त्रिहरूको मृत्यु यसबाट भएको छ।[२] एक ठूलो ऊतकवैज्ञानिक अध्ययन (पीडीएवाई)मा देखाइएको छ कि रक्तनलिकीय विक्षति किशोरवयबाट जम्मा भइ रहन्छ, जसबाट प्राथमिक रोकथामको प्रयास बाल्यावस्था देखि नै गरिनु आवश्यकत भएको छ।[३][४]

जुन समय सम्म हृदयको समस्याहरूको थाहा हुन्छ, यसको मूल कारण (मेदकाठिन्य) सामान्यतः एकदम बढिसकेको हुनेछ, किन भनें त्यो धेरै दशक देखि बढ्दै गइ राखेको हुन्छ। यसैले, मेदकाठिन्यको रोकथामको लागि जोखम कारकहरूमा फेर-बदल ल्याउनमा जोड दिइदैछ, जस्तै, स्वस्थ भोजन र व्यायाम गरेर तथा धूम्रपानको त्याग गरेर।

रोग-शरीरक्रियाविज्ञान[सम्पादन गर्ने]

युवा जनसमुदायमा आधारित अध्ययनहरूमा पाइएको छ कि, हृदय रोगको पूर्वगामी किशोरावस्थामा प्रारम्भ हुन्छन्. मेदकाठिन्यको प्रक्रिया धेरै दशकहरूमा विकसित हुन्छ र बाल्यकालमा नै शुरू हुन्छ। युवाहरूमा मेदकाठिन्यको रोगजीववैज्ञानिक नियामकहरूको अध्ययनमा देखाइयो कि 7-9 वर्षहरूको युवाहरूलाई सबै महाधमनिहरू र आधा भन्दा अधिक दायाँ करोनरी धमनिहरूमा अंतःस्तरको विक्षतियहरू प्रकट हुन थाल्छ। फेरि पनि अधिकांश किशोर अन्य जोखिमहरू जस्तै, एचआईभि, दुर्घटनाहरू, र क्यान्सरको बारेमा हृदयनलिका रोगको अपेक्षा अधिक चिंतित रहछन।[५]

यो कुरा अत्यन्त महत्वपूर्ण यसैले छ कि हरेक 3 मध्ये 1 मान्छे मेदकाठिन्यबाट उत्पन्न समस्याहरू द्धारा मर्छन्। हृदयनलिका रोगको लहरको रोकनको लागि, प्राथमिक रोकथामको आवश्यकता छ। प्राथमिक रोकथाम यस कुराको शिक्षा र जागृति बाट शुरू हुन्छ कि हृदयनलिका रोग सबै भन्दा ठूलो खतरा हो र यस रोगको रोकथामको उपाय गरिनु पर्छ।

निदान[सम्पादन गर्ने]

संबंधित नैदानिक मार्कर[सम्पादन गर्ने]

  • कम-घनत्व वाला लाइपोप्रोटीन
  • लाइपोप्रोटीन (ए)
  • एपोलाइपोप्रोटीन ए1
  • एपोलाइपोप्रोटीन बीएचओ (Bho)

जांच[सम्पादन गर्ने]

कुनै बायोमार्कर हृदयनलिका रोगको अधिक विस्तृत जोखम प्रस्तुत गरिएको मानिन्छन्। फेरि पनि, यिनी बायोमार्करहरूको नैदानिक मूल्य संदेहास्पद छ। [६] हाललाइ, हृदयनलिका रोगको अधिक जोखमको बारेमा सूचित गर्न वाला बायोमार्करहरूमा शामिल छन्:

  • फाइब्रिनोजन र पीएआई-1को रक्तमा उच्च स्तर
  • होमोसिस्टीनको बढेको या सामान्यको माथि आधा भन्दा पनि अधिक स्तर
  • असमरूपी डाईमिथाइलआर्जीनीनको बढेको रक्त स्तर
  • सी-रिएक्टिव प्रोटीनले नापिएको उच्च शोथ
  • ब्रेन नैट्रियूरेटिक पेप्टाइडको बढेको रक्त स्तर (बी-टाइपको नामले पनि चिनिन्छ) (बीएनपी (BNP))[७]

रोकथाम[सम्पादन गर्ने]

सबूतहरूबाछ थाहा भएको छ कि भूमध्यसागरीय आहार हृदयनलिका रोगहरूको परिणामहरूलाई राम्रो बनाउँछ।[८] 2010 सम्मको स्थितिमा विटामिनोंको कुनै पनि तरिकाले हृदयनलिका रोगको रोकथाममा प्रभावकारी पाइएको छैन।[९]

मेदकाठिन्यलाई ठीक गर्न या उसकी रोकथाम गर्नको लागि फेर-बदल गर्न योग्य जोखम कारकहरूमा शामिल छन् – सब्जिहरू सँग प्राप्त रेशों बाट भरिएका तर सन्तृप्त वासि र कलेस्ट्रालको कम मात्रा वाला आहार, तमाखूको सेवनबाट परहेज र अप्रत्यक्ष धूम्रपानबाट बचाउ, रक्तचाप बढेमा उच्चरक्तचाप विरोधी औषधिहरूले त्यसलाई कम गर्ने, मधुमेहको कडा नियन्त्रण, यदि वजन अधिक छ या मोटोपन छ भने त बीएमआईमा कमी ल्याउनु, दैनिक गतिविधिलाई 30 मिनेटको मध्यमबाट प्रबल व्यायाम सम्म बढाउनु, र दिन प्रति दिनको जीवनमा भावनात्मक दबावको कम गर्नु। (स्रोत: www.americanheart.org, www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/)

उपचार[सम्पादन गर्ने]

हृदयनलिका रोगको उपचार सम्भव छ र प्रारम्भिक उपचार प्राथमिक रूपले आहार र जीवनशैलीमा व्यवधानहरूमा केन्द्रित हुन्छ। [१०] [११] [१२] रोकथाममा दवाइयां पनि उपयोगी हुन सक्छं.

जानपदिकरोगविज्ञान[सम्पादन गर्ने]

2004मा हृदय रोगहरूको लागि डिसैब्लिटी-एड्जस्टेड जीवन वर्ष प्रति 100.000 निवासी.[१३][28][29][30][31][32][33][34][35][36][37][38][39][40]

शोध[सम्पादन गर्ने]

हृदयनलिका स्वास्थ्यमा पहिले अध्ययन 1949मा जेरी मरिस द्धारा व्यावसायिक स्वास्थ्यको जानकारीको प्रयोग गरेर गरिएको(थियो) र 1958मा प्रकाशित भए.[१४] सबै प्रकारको हृदयनलिका रोगहरूको कारण, रोकथाम, र या उपचार जैवचिकित्सा शोधको सक्रिय क्षेत्र रहे हुन्, र सैकडों वैज्ञानिक अध्ययनहरूको प्रकाशन हरेक सप्ताह गरे जा रहेको छ . विशेषगरेर 2000को दशकमा एक प्रवृति उभरी छ, जसमा असंख्य अध्ययनहरूमा फास्ट फुड र हृदय रोगमा वृद्धिको बीच सम्बन्ध दर्शाया गएको छ। यिनी अध्ययनहरूमा रयान मैकी मेमोरियल रिसर्च इंस्टीट्यूट, हार्वर्ड युनिवर्सिटी र सिडनी सेंटर फर कार्डियोवैस्कुलार हैल्थ द्धारा गरिएको(थियो) अध्ययन शामिल हुन्. अनेक प्रमुख फास्ट फुड श्रंखलाओं ने, खासकर मैकडोनाल्ड्सले यिनी विधिहरूको विरोध गरेको छ र अधिक स्वास्थ्यकर मीनू विकल्प पेश गरेर आफ्नो प्रतिक्रिया जताई (है).

हाल नैमा मेदकाठिन्यमा होने वाला कम-दर्जेको शोथ र यसको संभावित व्यवधानोंको बीच सम्बन्धमा जोर दिए गएको छ। सी-रिएक्टिव प्रोटीन (सीआरपी (CRP)) एक साधारण शोथजन्य मार्कर छ जसको बढएको स्तर हृदयनलिका रोगको जोखम से ग्रस्त रोगिहरूमा पाए गए हुन्.[१५] साथ नै आस्टियोप्रोटेजेरिन पनि एक मार्कर छ, जुन 20447527</ref> नामक एक मुख्य शोथकारक ट्रांसक्रिप्शन कारकको नियमनमा भाग लिइन्छ।

वर्तमानमा शोध किये जाने वाला केही क्षेत्रहरूमा क्लेमाइडोफाइला निमोनिये से संक्रमण र करोनरी धमनी रोगको बीच संभावित कडिहरू शामिल हुन्. क्लेमाइडिया कडीको संभावना एंटीबायोटिक प्रयोग पछि सुधार न होने से कम भयो (है).[१६]

यिनलाई पनि हेर्नुहोस[सम्पादन गर्ने]

  • रक्सी र हृदय रोग
  • ब्रिटिश हार्ट फाउण्डेशन
  • कार्डीओवैस्क्यलर सेल थेरेपी अनुसंधान नेटवर्क (सीसीटीआरएन (CCTRN))
  • स्वास्थ्य क्यानाडा सोडियम कार्यकारी समूह
  • दिलको विफलता
  • हार्टस्कोर

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. Maton, Anthea (1993), Human Biology and Health, Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-981176-1 
  2. United States (1999), "Chronic Disease Overview" 
  3. Rainwater DL, McMahan CA, Malcom GT, et al. (Mar 1999), "Lipid and apolipoprotein predictors of atherosclerosis in youth: apolipoprotein concentrations do not materially improve prediction of arterial lesions in PDAY subjects. The PDAY Research Group", Arterioscler Thromb Vasc Biol. 19(3): 753–61, PMID 10073983, <http://atvb.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10073983> 
  4. McGill HC, McMahan CA, Zieske AW, et al. (Aug 2000), "Associations of coronary heart disease risk factors with the intermediate lesion of atherosclerosis in youth. The Pathobiological Determinants of Atherosclerosis in Youth (PDAY) Research Group", Arterioscler Thromb Vasc Biol. 20(8): 1998–2004, PMID 10938023, <http://atvb.ahajournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10938023> 
  5. Vanhecke TE, Miller WM, Franklin BA, Weber JE, McCullough PA (Oct 2006), "Awareness, knowledge, and perception of heart disease among adolescents", Eur J Cardiovasc Prev Rehabil. 13(5): 718–23, PMID 17001210, doi 10.1097/01.hjr.0000214611.91490.5e 
  6. Wang TJ, Gona P, Larson MG, Tofler GH, Levy D, Newton-Cheh C, Jacques PF, Rifai N, Selhub J, Robins SJ, Benjamin EJ, D'Agostino RB, Vasan RS (2006), "Multiple biomarkers for the prediction of first major cardiovascular events and death", N. Engl. J. Med. 355(25): 2631–billy bob joe9, PMID 17182988, doi 10.1056/NEJMoa055373 
  7. Wang TJ, Larson MG, Levy D, et al. (Feb 2004), "Plasma natriuretic peptide levels and the risk of cardiovascular events and death", N Engl J Med. 350(7): 655–63, PMID 14960742, doi 10.1056/NEJMoa031994 
  8. Walker C, Reamy BV (April 2009), "Diets for cardiovascular disease prevention: what is the evidence?", Am Fam Physician 79(7): 571–8, PMID 19378874 
  9. "Vitamins and minerals: not for cancer or cardiovascular prevention", Prescrire Int 19(108): 182, August 2010, PMID 20939459 
  10. Ornish, Dean, "et al." (Jul 1990), "'Can lifestyle changes reverse coronary heart disease?' The Lifestyle Heart Trial.", Lancet 336(8708): 129–33, PMID 1973470, doi 10.1016/0140-6736(90)91656-U 
  11. Ornish, D., Scherwitz, L. W., Doody, R. S., Kesten, D., McLanahan, S. M., Brown, S. E. "et al." (1983), "Effects of stress management training and dietary changes in treating ischemic heart disease", JAMA 249(54): 54, doi 10.1001/jama.249.1.54 
  12. Ornish, D., Scherwitz, L. W., Billings, J. H., Brown, S. E., Gould, K. L., Merritt, T. A. "et al." (1998), "Intensive lifestyle changes for reversal of coronary heart disease", JAMA 280(280): 2001, PMID 9863851, doi 10.1001/jama.280.23.2001 
  13. [27]
  14. जे.एन. मरिस र मार्गरेट डी. करौफोर्ड द्धारा कोरोनरी हृदय रोग र फिजिकल एक्टिविटी अफ वर्क , ब्रिटिश मेडिकल जर्नल 1958 ; 2(5111): 1485–1496 [१]
  15. PMID 20024640
  16. Andraws R, Berger JS, Brown DL (Jun 2005), "Effects of antibiotic therapy on outcomes of patients with coronary artery disease: a meta-analysis of randomized controlled trials", JAMA 293(21): 2641–7, PMID 15928286, doi 10.1001/jama.293.21.2641 

बाहिरी लिंक्स[सम्पादन गर्ने]

सूचनात्मक

सार्वजनिक सूचना

This article has been translated possibly either from English Wikipedia or from Hindi Wikipedia using Google Translation and then by using Nepali Wikipedia Translator or Online Nepali Wikipedia Translator The translated text might have some typos and erros. You can edit to fix this by clicking here नेपालीमा अनुबाद गर्नुहोस:यो पृष्ठ हृदयवाहिका रोग बाट नेपाली विकीपिडियामा उल्था गरिएको हो । यसमा व्याकरणहरु को शुद्धता लाइ सच्याउन पर्ने हुन सक्छ । त्यसको लागि यस पृष्ठलाइ सम्पादन गर्न सक्नुहुन्छ।