"विज्ञान" का संशोधनहरू बिचको अन्तर

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Content deleted Content added
सा →‎वाह्य सूत्र: Category Maintenance
सा maintenance, replaced: ड़ → ड (2), में → मा , इतिहास → ईतिहास, removed: ॉ (3)
पङ्क्ति ५: पङ्क्ति ५:


== सामाजिक विज्ञान ==
== सामाजिक विज्ञान ==
'''[[सामाजिक विज्ञान]]''' मानव समाजको बनावट र यसका सदस्यहरुका क्रियाकलापहरुसित सम्बन्धित अध्ययन हो । यसमा [[इतिहास]], [[अर्थशास्त्र]], [[समाजशास्त्र]], आदि शामेल छन् ।
'''[[सामाजिक विज्ञान]]''' मानव समाजको बनावट र यसका सदस्यहरुका क्रियाकलापहरुसित सम्बन्धित अध्ययन हो । यसमा [[ईतिहास]], [[अर्थशास्त्र]], [[समाजशास्त्र]], आदि शामेल छन् ।


== निगमनात्मक प्रणाली ==
== निगमनात्मक प्रणाली ==
पङ्क्ति ३५: पङ्क्ति ३५:
|align=right|८|| '''[[एनाटोमी]]''' || मानव-शरीरको संरचना
|align=right|८|| '''[[एनाटोमी]]''' || मानव-शरीरको संरचना
|-
|-
|align=right|९|| '''[[एयरोनटिक्स]]''' || विमानहरुको उड़ान
|align=right|९|| '''[[एयरोनटिक्स]]''' || विमानहरुको उडान
|-
|-
|align=right|१०|| '''[[एस्ट्रोनमी]]''' ||ताराहरु एवं ग्रहहरुसित संबंधित विषय तथा आकाशीय पिंडहरुको अध्ययन
|align=right|१०|| '''[[एस्ट्रोनमी]]''' ||ताराहरु एवं ग्रहहरुसित संबंधित विषय तथा आकाशीय पिंडहरुको अध्ययन
पङ्क्ति ५१: पङ्क्ति ५१:
|align=right|१६|| '''[[कस्मोलोजी]]'''|| ब्रम्हांडको अध्ययन
|align=right|१६|| '''[[कस्मोलोजी]]'''|| ब्रम्हांडको अध्ययन
|-
|-
|align=right|१७|| '''[[क्रिप्टोग्रॉफी]]'''|| गुप्त लेखन अथवा गूढ लिपि
|align=right|१७|| '''[[क्रिप्टोग्रफी]]'''|| गुप्त लेखन अथवा गूढ लिपि
|-
|-
|align=right|१८|| '''[[गायनोकोलोजी]]''' || स्त्रीजातिसित सम्बन्धित प्रजनन अंगहरुको अध्ययन
|align=right|१८|| '''[[गायनोकोलोजी]]''' || स्त्रीजातिसित सम्बन्धित प्रजनन अंगहरुको अध्ययन
पङ्क्ति ६९: पङ्क्ति ६९:
|align=right|२५|| '''[[डेक्टाइलोजी]]''' || अंकहरु (संख्याहरु)को अध्ययन
|align=right|२५|| '''[[डेक्टाइलोजी]]''' || अंकहरु (संख्याहरु)को अध्ययन
|-
|-
|align=right|२६|| '''[[न्यूरोलोजी]]''' || नाड़ी स्पंदन एवं संबंधित विषय
|align=right|२६|| '''[[न्यूरोलोजी]]''' || नाडी स्पंदन एवं संबंधित विषय
|-
|-
|align=right|२७|| '''[[न्यूमिसमेटिक्स]]''' ||मुद्रा – निर्माण एवं अंकन
|align=right|२७|| '''[[न्यूमिसमेटिक्स]]''' ||मुद्रा – निर्माण एवं अंकन
पङ्क्ति १२५: पङ्क्ति १२५:
* [http://books.google.co.in/books?id=9r7lo400ASsC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false आरम्भिक विज्ञान कोश] (गूगल पुस्तक ; लेखक - गोविन्द झा)
* [http://books.google.co.in/books?id=9r7lo400ASsC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false आरम्भिक विज्ञान कोश] (गूगल पुस्तक ; लेखक - गोविन्द झा)
* [http://books.google.co.in/books?id=LbCSMepACVkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false बाल ज्ञान-विज्ञान इन्साइक्लोपिडिया] (गूगल पुस्तक ; लेखक - राजेन्द्र कुमार राजीव)
* [http://books.google.co.in/books?id=LbCSMepACVkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false बाल ज्ञान-विज्ञान इन्साइक्लोपिडिया] (गूगल पुस्तक ; लेखक - राजेन्द्र कुमार राजीव)
* [http://www.vigyanprasar.gov.in/sitenew/indexh.aspx विज्ञान प्रसार] - भारत सरकार के विज्ञान तथा प्रौद्योगिकी विभाग द्वारा 1989 में स्थापित एक स्वायत्तशासी संस्था '''विज्ञान प्रसार ''' का जालघर
* [http://www.vigyanprasar.gov.in/sitenew/indexh.aspx विज्ञान प्रसार] - भारत सरकार के विज्ञान तथा प्रौद्योगिकी विभाग द्वारा 1989 मा स्थापित एक स्वायत्तशासी संस्था '''विज्ञान प्रसार ''' का जालघर
* [http://vigyan.wordpress.com/ विज्ञान विश्व] विज्ञानको जानकारी अन्तरजालमा उपलब्ध)
* [http://vigyan.wordpress.com/ विज्ञान विश्व] विज्ञानको जानकारी अन्तरजालमा उपलब्ध)
* [http://books.google.co.in/books?id=-Z9rq1CWj-cC&pg=PT104&lpg=PT104&dq=%22%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%22&source=bl&ots=NpMxEyuB2g&sig=1ohfvmvAwq6_89O76kS-S6bBAl0&hl=en&ei=xueYSvGEL5iQ6AOYnsHiBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=%22%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%22&f=false उपकार सामान्य ज्ञान] (गूगल पुस्तक; हिन्दीमा)
* [http://books.google.co.in/books?id=-Z9rq1CWj-cC&pg=PT104&lpg=PT104&dq=%22%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%22&source=bl&ots=NpMxEyuB2g&sig=1ohfvmvAwq6_89O76kS-S6bBAl0&hl=en&ei=xueYSvGEL5iQ6AOYnsHiBA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1#v=onepage&q=%22%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%22&f=false उपकार सामान्य ज्ञान] (गूगल पुस्तक; हिन्दीमा)
पङ्क्ति १३३: पङ्क्ति १३३:
* [http://hi.wiktionary.org/wiki/viGYaan_shabdaawalee विज्ञान शब्दावली]
* [http://hi.wiktionary.org/wiki/viGYaan_shabdaawalee विज्ञान शब्दावली]
* [http://books.google.co.in/books?id=riH8gEqDzqMC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false विज्ञानको आनन्द] (गूगल पुस्तक ; लेखक - विश्वनाथ तिवारी)
* [http://books.google.co.in/books?id=riH8gEqDzqMC&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false विज्ञानको आनन्द] (गूगल पुस्तक ; लेखक - विश्वनाथ तिवारी)
* [http://lowcostlens-darshanbaweja.blogspot.com/ विज्ञान गतिविधिहरु] (हिन्दी ब्लॉग)
* [http://lowcostlens-darshanbaweja.blogspot.com/ विज्ञान गतिविधिहरु] (हिन्दी ब्लग)
* [http://vaigyanik-bharat.blogspot.com/ भारतको वैज्ञानिक चिन्तन] (प्राचीन एवं मध्यकालीन भारतमा वैज्ञानिक चिन्तनको गौरवशाली परम्परा )
* [http://vaigyanik-bharat.blogspot.com/ भारतको वैज्ञानिक चिन्तन] (प्राचीन एवं मध्यकालीन भारतमा वैज्ञानिक चिन्तनको गौरवशाली परम्परा )
* [http://books.google.com/books?id=L_Osx2-BOEMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false विज्ञान शिक्षण] (गूगल पुस्तक ; लेखिका - डॉ शशिकिरण पाण्डेय)
* [http://books.google.com/books?id=L_Osx2-BOEMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false विज्ञान शिक्षण] (गूगल पुस्तक ; लेखिका - शशिकिरण पाण्डेय)


[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:विज्ञान]]

२०:५४, २ जुलाई २०११ जस्तै गरी पुनरावलोकन

विज्ञान त्यो व्यवस्थित ज्ञान अथवा विद्या हो जो विचार, अवलोकन, अध्ययन, र प्रयोगले प्राप्त गर्न सकिन्छ, जो कि कुनै अध्ययनको विषयको प्रकृति वा सिद्धान्तहरु जानका लागि गरिन्छ। विज्ञान शब्दको प्रयोग ज्ञानको यस्तो शाखाको निम्ति पनि गरिन्छ, जो तथ्य, सिद्धान्त र तरीकाहरुलाई प्रयोग र परिकल्पनाद्वारा स्थापित अनि व्यवस्थित गरिन्छ । यस प्रकार ब्कह्हान्न सकिन्छ कि कुनै पनि विषयको क्रमबद्ध ज्ञानलाई विज्ञान भनिन्छ। यस्तो पनि भनिन्छ कि विज्ञानको 'ज्ञान-भण्डार'को अतिरिक्त वैज्ञानिक विधि विज्ञानको असली कसौटी हो।

प्राकृतिक विज्ञान

प्राकृतिक विज्ञान प्रकृति र भौतिक संसारको व्यवस्थित ज्ञान हुन्छ, अथवा यसको अध्ययन गर्ने यसको कुनै शाखा । वास्तवामा विज्ञान शब्दको उपयोग प्रायः सधैं प्राकृतिक विज्ञानहरुको निम्ति गरिन्छ । यसका तीन मुख्य शाखाहरु छन्: भौतिकी, रसायन शास्त्रजीव विज्ञान

सामाजिक विज्ञान

सामाजिक विज्ञान मानव समाजको बनावट र यसका सदस्यहरुका क्रियाकलापहरुसित सम्बन्धित अध्ययन हो । यसमा ईतिहास, अर्थशास्त्र, समाजशास्त्र, आदि शामेल छन् ।

निगमनात्मक प्रणाली

निगमनात्मक प्रणाली यो यस्ता विद्याहरुको समूह हो जो दर्शन र विज्ञानका विषयहरुमाथि तर्क र गणनाको सिद्धान्तको अनुप्रयोग गर्दछन्। यसमा गणिततर्क सामेल छन् ।

प्रायः सामाजिक विज्ञान र निगमनात्मक प्रणालीहरुलाई विज्ञान मानिंदैन।

विज्ञानका प्रमुख शाखाहरु एवं अध्ययन–विषय

भारतका राज्यहरु
क्र०सं० शाखाहरु अध्ययनको विषय
अन्तरिक्ष विज्ञान अन्तरिक्ष यात्रा एवं संबंधित विषय
अक्थायोलोजी माछाहरु एवं संबंधित विषय
अस्टियोलोजी (हड्डीहरुको अध्ययन
अर्निन्थोलोजी पक्षीहरुसित संबंधित विषय
अप्टिक्स प्रकाशको गुण एवं त्यसको संरचना
इकोलोजी परिस्थितिकीको अध्ययन
इक्क्राइनोलोजी गुप्त सूचनाहरु एवं संबंधित विषय
एनाटोमी मानव-शरीरको संरचना
एयरोनटिक्स विमानहरुको उडान
१० एस्ट्रोनमी ताराहरु एवं ग्रहहरुसित संबंधित विषय तथा आकाशीय पिंडहरुको अध्ययन
११ एग्रोलोजी भूमि (माटो)को अध्ययन
१२ एंटोमोलोजी कीट एवं संबंधित विषय
१३ एरेक्नोलोजी माकुरा आदिको एवं संबंधित विषय
१४ एम्ब्रायोलोजी भ्रूण एवं संबंधित विषय
१५ ओशनोग्राफी समुद्रसित संबंधित विषय
१६ कस्मोलोजी ब्रम्हांडको अध्ययन
१७ क्रिप्टोग्रफी गुप्त लेखन अथवा गूढ लिपि
१८ गायनोकोलोजी स्त्रीजातिसित सम्बन्धित प्रजनन अंगहरुको अध्ययन
१९ जियोलोजी पृथ्वीको आंतरिक्ष संरचना
२० जेम्मोलोजी रत्नहरुको अध्ययन
२१ टेराटोलोजी ट्‌यूमरको अध्ययन
२२ टैक्टोलोजी पशु – शरीरको रचनात्मक संघटन
२३ डर्मेटोलोजी त्वचा एवं संबंधित रोगहरुको अध्ययन
२४ डेन्ड्रोलोजी वृक्षहरुको अध्ययन
२५ डेक्टाइलोजी अंकहरु (संख्याहरु)को अध्ययन
२६ न्यूरोलोजी नाडी स्पंदन एवं संबंधित विषय
२७ न्यूमिसमेटिक्स मुद्रा – निर्माण एवं अंकन
२८ पैथोलोजी रोगहरुको कारण एवं संबंधित विषय
२९ पैलिओंटोलोजी जीवाश्म एवं संबंधित विषय
३० पैरासाइटोलोजी परजीवी वनस्पतिहरु एवं जीवाणु
३१ फायनोलोजी जीव-जन्तुहरुको जातीय विकास
३२ ब्रायोलोजी दलदल एवं हिलोको अध्ययन
३३ बैलनियोलोजी खनिज निष्कासन एवं संबंधित विषय
३४ बायलोजी जीवधारीहरुको शारीरिक अध्ययन
३५ बोटनी बिरुवाहरुको अध्ययन
३६ बैक्टीरियोलोजी जीवाणुसित संबंधित विषय
३७ मिनेरालोजी खनिजहरुको अध्ययन
३८ मेटेरोलोजी वातावरण एवं संबंधित विषय
३९ माइक्रोलोजी झ्याउ एव संबंधित विषय
४० मायोलोजी मांस-पेशीहरुको अध्ययन
४१ रेडियो बायोलोजी जीव-जंतुहरुमाथि सौर विकिरणको प्रभाव
४२ लिथोलोजी चट्‌टान एवं ढुङ्गाहरुसित संबंधित विषय
४३ लिम्नोलोजी झीलहरु एवं स्थलीय जल भागहरुको अध्ययन
४४ सीरोलोजी रक्त सीरम एवं रक्त आधानसित संबंधित
४५ स्पलैक्नोलोजी शरीरका आंतरिक अंग एवं संबंधित
४६ स्पेस बायलोजी पृथ्वी बाहिरका आंतरिक जीवनको सम्भावनाको अध्ययन
४७ हीमेटोलोजी रक्त एवं संबंधित विषयहरुको अध्ययन
४८ हेलियोलोजी सूर्यको अध्ययन
४९ हरपेटोलोजी सरीसृपहरु (साँप आदि)को अध्ययन
५० हिस्टोलोजी शरीरका ऊतक एवं संबंधित विषय
५१ हिप्नोलोजी निद्रा एवं संबंधित विषयहरुको अध्ययन

वाह्य सूत्र

ढाँचा:Link FA ढाँचा:Link FA