इण्टरनेट

इन्टरनेट, कम्प्युटर विद्युतीय प्रबिधि अन्तर्गत विकास भएको एक बिश्वब्यापी संजाल वा कम्प्युटरहरूको समूह हो जसमा संसार भरिका कम्प्युटर र सो सँग सम्बन्धित उपकरणहरू एक अर्कासँग सम्पर्कमा रही डाटाहरूको आदान प्रदान गर्न सक्छन। सं २०००को दशक यता सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा बिश्वब्यापी रूपमा आएको क्रान्तिकारी परिवर्तनको पछाडि प्रमुख कारक तत्व इन्टरनेट नै रहेको छ। शुरुका दिनहरूमा पुरानो टेलिफोन र भू-उपग्रह प्रविधि मार्फत उपलब्ध एक बिशेष तर सानो आकारको सेवाको रूपमा शुरु भएको इन्टरनेट सेवाले हाल आएर संचार, मनोरंजन, शिक्षा आदि जीवनका अनेक अभिन्न पक्षहरूको लागि एक अपरिहार्य पूर्वाधारको रूप लिएको छ।

इतिहास

इण्टरनेटको इतिहास सन् १९५०को दसकतिर सुरु भयो जब कम्प्युटरको आविस्कार भयो । सन् १९८२मा TCP-IPको मापदण्ड तोकिए लगत्तै इण्टरनेटको जन्म भएको हो । बिगतमा इण्टरनेटलाई ARPANET भनिन्थ्यो जसको संजाल सुरुमा केवल चारवटा बिश्वबिध्यालयमा सिमित थियो : युसिलए, युसियसबि, स्ट्यान्फोर्ड् रिसर्च् इन्स्टिट्युट् र युनिभर्सिटि अफ् युताह । सित युद्धकालिन् परिस्थितिमा कुनै पनि स्थानमा भरपर्दो किसिमले सुचना आदान प्रदान गर्नको लागि इण्टरनेट संजालको परिकल्पना गारिएको थियो।

बिगतमा इण्टरनेट केवल साइन्टिस्ट, ईन्जिनियर, प्राध्यापकहरूमा मात्र सिमित थियो। इण्टरनेटको पुर्ण ब्यवसाईकरण सन् १९९५मा आएर मात्र भएको हो ।

प्रविधि

नेटवर्क के हो ?

संसार भरि छरिएर रहेका करोडोउ कम्प्युटरको संजाल लाई नेटवर्क भनिन्छ । यि कम्प्युटरहरू एक आपसमा बिभिन्न मेटालिक केबल एवम् वायरलेस बाट जोडिएका हुन्छन् । यि कम्प्युटरहरू बिच सुचना आदान् प्रदान् गर्न बिभिन्न प्रोटोकोलहरू प्रयोग भएका हुन्छन् । नेटवर्कहरू बिभिन्न प्रकारका हुन्छन् जस्तै लोकल एरिया नेटवर्क, वाइड एरिया नेटवर्क, मेत्रोपोलिटन एरिया नेटवर्क, स्टोरेज एरिया नेटवर्क इत्यादि । इण्टरनेटलाई सन्सारको सबै भन्दा ठुलो नेटवर्क भनिन्छ ।

नेटवर्क कसरि चल्छ ?

कुनै पनि नेटवर्क चल्नलाई त्यसमा भएका कम्प्युटरहरू कुनै माध्यमबाट एक आपसमा जोडिएको हुनुपर्छ । TCP-IP प्रोटोकोलको प्रयोगले कम्प्युटरहरू एक आपसमा सुचना आदान् प्रदान् गर्ने गर्छन् । नेटवर्क चलाउनलाई बिभिन्न बिध्युतिय उपकरणहरूको प्रयोग् हुन्छ जस्तै राउटर, स्यिच्, इथर्नेट कार्ड् इत्यादि ।

नेटवर्कमा एकले अर्को लाई कसरि चिन्छ वा छुट्टयाउछ?

नेटवर्कमा एकले अर्को लाई छुट्टयाउनलाई आइपी ठेगानाको प्रयोग् हुन्छ । नेटवर्कमा रहेका हरेक कम्प्युटरको आ-आफ्नो आइपि ठेगाना हुन्छ ।

ब्यबस्थापन र संचालन

स्व-बिकसित र बिस्तारित

कुनै एकको स्वामित्व वा संचालनको आधिपत्य नभएको

वास्तविक आकार र सहभागी संख्या थाहा नहुने

सेवा, सुबिधा

संचार मध्यम

जानकारीको श्रोत

सामाजिक संजाल

बिध्युतिय व्यापार, कारोबार

बिध्युतिय मुद्रा

बिज्ञापन, प्रचार प्रसार

जानकारी प्रकाशन/प्रशारण गर्ने मध्यम