रक्त समूह

रक्त प्रकार (या रक्त समूह) भागमा,निर्धारित हुन्छ, ABO रक्त समूह प्रतिजानोदेखि जो रातो रक्त कोशिकाहरुमा उपस्थित हुन्छ।

रक्त समूह वा रक्त प्रकार, रक्तको एक वर्गीकरण छ जो रक्तको लाल रक्त कोशिकाहरुको सतहमा पर पाइने पदार्थमा वंशानुगत प्रतिजनको उपस्थिति वा अनुपस्थितिमा आधारित हुन्छ। रक्त प्रणालीका अनुसार यो प्रतिजन प्रोटीन, कार्बोहाइड्रेट, ग्लाइकोप्रोटीन, वा ग्लाइकोलिपिड हुन सक्छन्, र इनमेदेखि केही प्रतिजन अन्य प्रकारहरु जस्तो कि ऊतकहरु र कोशिकाहरुको सतहमा पनि उपस्थित हुन सक्छन्। अनेक रातो रक्त कोशिका सतह प्रतिजन, जो कि एक नैं एलील वा धेरै नजदीकी रुपले जोड़िएका जीनदेखि उत्पन्न भए छन्, सामूहिक रुपले रक्त समूह प्रणालीको रचना गर्दछन्।

रक्त प्रकार वंशानुगत रुपले प्राप्त हुन्छन् र माता अनि पिता दुइटैका योगदानको प्रतिनिधित्व गर्दछन्। अन्तरराष्ट्रीय रक्ताधान संस्था(ISBT). द्वारा, अबसम्म ३० मानव रक्त समूह प्रणालिहरुको पहचान हो चुकी छ। अनेक गर्भवती महिलाहरुका भ्रू‍णको रक्त प्रकार माताका रक्त प्रकार भन्दा भिन्न हुन्छ, र यस अवस्थामा माता, भ्रूणको रातो रक्त कोशिकाहरुका विरुद्ध प्रतिपिण्डों (एंटीबडी)को निर्माण गर्न सक्छ। कहिले कहिले यो मातृ प्रतिपिण्ड इम्मयूनोग्लोबुलिन जी (IgG) हुन्छन्, यो लघु इम्मयूनोग्लोबुलिन आंवललाई पार गर्न भ्रूणको रातो रक्त कोशिकाहरुमा रक्त अपघटन (हीमोलाइसिस) गर्न सक्छौं जो नवजात शिशुमा हीमोलाइटिक ‍रोगको कारण बन्न सक्छ, यस रोगका कारण शिशुका रक्तमा लाल रक्त कोशिकाहरुको कमी हुन जान्छ जो सामान्यदेखि लिएर गंभीर हुन सक्छ।

सीरम विज्ञान

यदि व्यक्तिको सामना यस्ता प्रतिजनदेखि हो जसलाई वेह स्वयंको मान्यता ना दे, त प्रतिरक्षा प्रणाली (immune system) रोग-प्रतिकारक (antibodies)को उत्पादन गर्नेछ जो विशेषतम त्यस रक्त समूह प्रतिजनका साथ चिपक सक्छ र त्यस प्रतिजनका ख़िलाफ़ immunological स्मृतिको गठन गर्न सक्छ। व्यक्ति त्यस रक्त समूह प्रतिजनदेखि सुग्राही भइसकेको हुनेछ यो रोग-प्रतिकारक लाल रक्त कोशिका (red blood cell)s (या अन्य ऊतक कोशिकाहरु)को सतहदेखि चिपक सक्छौं, र प्राय कोशिकाहरुका विनाशका लागि अग्रणी हुन सक्छन् जब IgM (IgM) रोग-प्रतिकारक चढाये गई कोशिकाहरुदेखि चिपगर्छन्, चढाये गई कोशिकाहरु दलहरुमा परिवर्तित हुन सक्छन् यो धेरै आवश्यक छको रक्ताधान र अंग प्रत्यारोपण (organ transplant)का लागि संगत रक्त र ऊतकको चयन गरियोस् रक्ताधान प्रतिक्रियाहरु (Transfusion reactions) जो मामूली वा कमज़ोर रोग प्रतिकारक सामेल गर्दछ, मामूली समस्याहरुलाई जन्म दिन सक्छ हालाँकि, र अधिक गंभीर असामंजस्य भारी RBC विनाश (RBC destruction) भएका ज़ोरदार प्रतिरक्षा (immune), निम्न रक्त चाप (low blood pressure) र मृत्युको पनि नेतृत्व गर्न सक्छ

ABO र Rh रक्त समूहीकरण

Anti-A र एंटी-B RBC ABO रक्त समूह प्रणाली (ABO blood group system)का सतहका प्रतिजन सामान्य IgM रोग-प्रतिकारक छन् जो कहिले कहिले "स्वाभाविक रूप से" हुनको रूपमा वर्णित गरिन्छन्, तथापि, यो एक मिथ्या छ किनभनें रोग प्रतिकारक अन्य रोग प्रतिकारिकहरुको भाँती बचपनमा संवेदीकरणका द्वारा विकसित हुन्छन् जो सिद्धान्त समझा्दछको यो रोग प्रतिकारक कसरी विकसित हुन्छन् भन्दछको A र B प्रतिजनहरु जस्तै प्रतिजन भोजन, बोटहरु र जीवाणुहरु सहित प्रकृतिमा पाइन्छन्,जन्म पश्चात शिशुको अन्तड़ीयान सामान्य वनस्पतिदेखि colonize हुन जान्छन् जो A र B जस्तै प्रतिकारकहरुलाई अभिव्यक्त गर्दछ, र परिणाम स्वरुप ती प्रतिजनहरुका ख़िलाफ़ रोग प्रतिकारक बनाउँछन् जो रातो कोशिकाहरुका नजिक हुँदैनं तो, जिन मानिसेको रक्त प्रकार A छ, तिनको नजिक Anti-बी हुनेछ, रक्त प्रकार Bका नजिक Anti-A हुनेछ, रक्त प्रकार Oका नजिक Anti-A र B दुइटै हुनेछन्, र रक्त प्रकार ABका नजिक एक पनि छैनगाइन तथा-कथित "स्वाभाविक रूप से" पाइने प्रत्याशित रोग प्रतिकारकका कारण, रोगीको रक्त प्रकार रक्तका कुनै पनि भागका आधानभन्दा पहिला ठीक ठीक निर्धारित गर्नु मेहेत्वपूर्ण हुन जान्छ यो स्वाभाविक रुपले पाइने रोग प्रतिकारक जसमा संयुक्त हुने (गठ्ठा बन्ने)को र रक्तका भित्र रातो कोशिकाहरुलाई हानि पुग्योने क्षम्दछ, र शायद मौतको पनि, वेह IgM श्रेणीका छन् कुनै पनि अन्य रक्त वर्गहरुको निर्धारण गर्ने आवश्यकता छैन किनभनें लगभग सबै रातो कोशिका रोग प्रतिकारक केवल सक्रीय टीकाकरण द्वारा विकसित हुन सक्छन् जो वा त पूर्वी रक्त आधान वा फेरि मातृत्वदेखि हुन सक्छ जिन रोगीहरुलाई रातो रक्त कोशिकाहरुका आधानको आवश्यकता हुन सक्छ, उनमा रोग-प्रतिकारक जांच नामक परीक्षण गरिन्छ, र यो परीक्षण निदानको सबैभन्दा महत्वपूर्ण रातो कोशिका रोग प्रतिकारकको थाहा लगानेछ

RhD प्रतिजन कुनै व्यक्तिको रक्त प्रकार थाहा लगाउनमा महत्वपूर्ण छ.शब्द "सकारात्मक" वा "" नकारात्मक" RhD प्रतिजनको उपस्थितगी वा कमीलाई संदर्भित गर्दछ चाहे Rhesus प्रणालीका अन्य प्रतिजन हो वा न होउन् रोग-प्रतिकारक RhD प्रतिजनको Cross-matching अति आवश्यक छ, किनभनें RhD प्रतिजन mmunogenic हुन्छ, अर्थात जो व्यक्ति RhD नकारात्मक हुन्छ, संभावना छको वेह RhD प्रतिजनको सामना भएमा Anti-RhD विकसित गरे (आधान वा फेरि मातृत्वका माध्यम से) जब कुनै व्यक्तिको RhD प्रतिजनका ख़िलाफ़ संवेदीकरण हो जाए, तिनको रक्तमा RhD IgG प्रतिजन हुनेछन् जो RhD सकारात्मक रातो रक्त कोशिकाहरुलाई बाँध द्नेछ र शायद आंवललाई लाँघ दे

रक्त समूह प्रणाली

अब २९ मानव रक्त समूह प्रणालिहरु (human blood group systems)लाई अन्तर्राष्ट्रिय रक्ताधन संप्रदाय (International Society of Blood Transfusion) (ISBT) का द्वारा मान्यता प्राप्त छन्एक पूर्ण रक्त प्रकार रातो रक्त कोशिकाहरुको सतहका पूरा २९ पदार्थहरुका जत्थेको वर्णन गर्नेछ र एक व्यक्तिको रक्त प्रकार रक्त समूह प्रतिजनहरुका धेरै सम्भव संयोजनहरु मध्येको एक छ२९ रक्त समूहहरुमा, ६०० भन्दा अधिक विभिन्न रक्त समूह प्रतिजन पाये गए छन्, तर इनमा देखि धेरै धेरै विरले छन् वा फेरि मुख्य रुपले केही जातीय समूहहरुमा पाइन्छन्

लगभग सधैं, एक व्यक्तिका जीवनका लागि एक नैं रक्त समूह छ, तर धेरै कम नैं कुनै व्यक्तिको रक्त प्रकार प्रतिजनको वृद्धि वा दमनदेखि व्यक्तिको रक्त प्रकार संक्रमण (infection), हानिकरता वा autoimmune रोग (autoimmune disease).मा परिवर्तित हुन सक्छ इस दुर्लभ घटना मामलेको एक अनूठा उदाहरण छ डेमी-ली Brennan (Demi-Lee Brennan), एक अस्ट्रेलियाई नागरिकको मामला जसलाई रक्त वर्ग जिगरप्रत्यारोपण (transplant).का पछि बदल गया रक्त प्रकार परिवर्तन गर्नमा एक अर्को अधिक सामान्य कारण अस्थि मज्जाको प्रतिस्थापन छ.अन्य बीमारिहरुमा सामेल, अधिश्वेत रक्तता र lymphomaका लागि अस्थि मज्जा प्रत्यारोपण गरिन्छ यदि कुनै व्यक्तिलाई अन्य ABO प्रकार भएकादेखि अस्थि मज्जा मिले (उदाहरणका तौरमा प्रकार A रोगिलोई प्रकार O अस्ति मज्जा मिले), रोगीको रक्त प्रकार अन्ततः दाताका प्रकारमा परिवर्तित हुनेछ

केही रक्त प्रकार अन्य रोगहरुको विरासतका साथ जोड़िएका छन्, उदाहरणका लागि, Kell प्रतिजन (Kell antigen) कहिले कहिले McLeod सिंड्रोम (McLeod syndrome).का साथ जोड़िएको हुन्छकेही रक्त प्रकार संक्रमण ग्रहणलाई प्रभावित गर्न सक्छौं, उदाहरणका रुपमा, जस्तै डफी प्रतिजन (Duffy antigen).को कमी राख्ने भएका व्यक्तिहरुमा विशिष्ट मलेरिया प्रजातिहरुका ख़िलाफ़ प्रतिरोधसम्भवतः प्राकृतिक चयन (natural selection)का कारण मलेरियाका अधिक घटना क्षेत्रहरुमा पाइने जातीय समूहहरुमा डफी प्रतिजन कम पाइन्छ

ABO रक्त समूह प्रणाली

ABO रक्त समूह प्रणाली - आरेख जो ABO रक्त समूहलाई कार्बोहाइड्रेट जंजीरहरु निर्धारित देखिन्छ

ABO प्रणाली मानव रक्त आधानमा सबैभन्दा महत्वपूर्ण रक्त समूह प्रणाली छ.इसदेखि जोड़िएका anti-A र anti-B रोग प्रतिकारक (antibodies) सामान्य तौरमा "Immunoglobulin M (Immunoglobulin M)", संक्षिप्तमा IgM (IgM) रोग प्रतिकारक कहलाये जाने हुन्छन् ABO IgM रोग प्रतिकारक पर्यावरण तत्वहरु जस्तै मल्य पदार्थ, जीवाणु र विषाणुदेखि सुग्राही भए शुरूआती वर्षहरुमा पैदा हुन्छन् ABOमा "o" प्राय "0" अन्य भाषाहरुमा (शून्य / बातिल) भनिन्छ.

Phenotype (Phenotype)	Genotype (Genotype)
A	AA वा AO
B	BB अथवा BO
AB	AB
O	OO

Rhesus रक्त समूह प्रणाली

Rhesus प्रणाली मानव रक्त आधानमा अर्को सबैभन्दा महत्वपूर्ण रक्त समूह प्रणाली छ.सबैभन्दा महत्वपूर्ण Rhesus प्रतिजन RhD प्रतिजन छ किनभनें यो पाँच मुख्य Rhesus प्रतिजनहरुमा सबैभन्दा immunogenic छ.यो सामान्य छको RhD नकारात्मक व्यक्तिहरुमा anti-RhD IgG वा IgM रोग प्रतिकारक न होउन् किनभनें anti-RhD रोग प्रतिकारक पर्यावरण मादक द्रव्यहरुका खिलाफ संवेदीकरण द्वारा उत्पादित छैन्दै हलाँकि RhD नकारात्मक व्यक्ति IgG (IgG) anti-RhD रोग प्रतिकारकको उत्पाद गर्न सक्छौं यदि कुनै सुग्राही बनाउने घटना घटे: खूनको सम्भवतः एक fetomaternal आधान गर्भावस्थामा एक भ्रूण वा कहिले कहिले RhDका साथ एक रक्ताधान सकारात्मक RBC (RBC)

देसहरुमा ABO and Rh वितरण

देसहरुमा ABO and Rh वितरण (जनसङ्ख्या औसत)

देश	O+	A+	B+	AB+	nbsp;O−	nbsp;A−	nbsp;B−	AB−
अस्ट्रेलिया	40%	31%	8%	2%	9%	7%	2%	1 %
अस्ट्रिया	30%	33%	12%	6%	7%	8%	3%	1%
बेल्जियम	38.1%	34%	8.5%	4.1%	7%	6%	1.5%	0.8%
कनाडा	39 %	36%	7.6%	2.5%	7%	6%	1.4%	0.5%
डेनमार्क	35%	37%	8%	4%	6%	7%	2%	1%
फ़िनल्याण्ड	27 %	38%	15%	7%	4%	6%	2%	1%
फ़्रांस	36%	37%	9%	3%	6%	7%	1%	1%
जर्मनी	35%	37%	9%	4%	6%	6%	2%	1%
हाँगकांग, चीन	40%	26%	27%	7%	<0.3%	<0.3%	<0.3%	<0.3%
आयरलैण्ड	47%	26%	9%	2%	8%	5%	2%	1%
कोरिया, दक्षिण	35.2%	28.1%	26.1%	11.3%	0.1%	0.1%	0.1%	0.05%
नीदरल्याण्ड्स	39.5%	35%	6.7%	2.5%	7.5%	7%	1.3%	0.5%
न्यूजील्याण्ड	38%	32%	9%	3%	9%	6%	2%	1%
नॉर्वे	34%	42.5%	6.8%	3.4%	6%	7.5%	1.2%	0.6%
पोल्याण्ड	31%	32%	15%	7%	6%	6%	2%	1%
स्वीडन	32%	37%	10%	5%	6%	7%	2%	1%
तुर्की	29.8%	37.8%	14.2%	7.2%	3.9%	4.7%	1.6%	0.8%
ब्रिटेन	37%	35%	8%	3%	7%	7%	2%	1%
अमरीकाका संयुक्त राज्य	37.4%	35.7%	8.5%	3.4%	6.6%	6.3%	1.5%	0.6%

अन्य रक्त समूह प्रणालीयान

अब (ABO र Rh प्रणालिहरु सहित) २९ मानव रक्त समूह प्रणालिहरुलाई अन्तर्राष्ट्रिय रक्ताधन संप्रदाय (International Society of Blood Transfusion)का द्वारा मान्यता प्राप्त छन्इस प्रकार, ABO प्रतिजन र Rhesus प्रतिजनका अतिरिक्त, धेरै अन्य प्रतिजन RBC सतह झिल्लीमा व्यक्त गर्न हुन्छन्.उदाहरणका लागि, एक व्यक्ति AB RhD सकारात्मक, हुन सक्छ र साथै M र N सकारात्मक पनि (MNS प्रणाली (MNS system)), K सकारात्मक (Kell प्रणाली (Kell system)), Le^A वा Le^b नकारात्मक (लुईस प्रणाली (Lewis system)), र यस्ता ही, प्रत्येक रक्त समूह प्रणाली प्रतिजनका लागि सकारात्मकअनेक रक्त समूह प्रणालिहरुका नाम ती रोगिहरुमा रक्खे गए जसमा यो रोग प्रतिकारक शुरूमा पाये गए

नैदानिक महत्व

रक्ताधान

आधान चिकित्सा hematology (hematology)को एक विशेष शाखा छ जो रक्त कोष (blood bank)का साथ साथ, रक्त र अन्य रक्त उत्पादहरुको आधान (transfusion) सेवा प्रदान गर्नका लागि रक्त समूहका अध्ययनदेखि सम्बंधित छ संसार भरमा अन्य दवाईईहरुको भाँती रक्त उत्पाद मेडिकल डॉक्टर (लाइसहरुस भएका चिकित्सक वा सर्जन (surgeon)) द्वारा निर्धारित हुनु आवश्यक छ संयुक्त राज्य अमेरिकामा, रक्त उत्पाद खाद्य एवं दवाई प्रशासन (Food and Drug Administration) द्वारा कड़े रुपले विनियमित छन् .

रक्त कोष (blood bank)को नियमित कार्यमा सामेल छ दाताहरु र प्राप्तकर्ताहरु दुइटैको रक्तको परीक्षण ताकि प्रत्येक प्राप्तकर्तालाई वाही रक्त मिले जो उपयुक्त र यथासम्भव सुरक्षित हो यदि असंगत रक्तको एक एकाईको दाता (donor) र, प्राप्तकर्ताको बीच रूधिर-आधान (transfused) छ भनें एक गंभीर तीव्र immunological प्रतिक्रिया, hemolysis (hemolysis) (RBC विनाश), वृक्क विफलता (renal failure) र सदमा (shock) हुने संभावना छ र मृत्यु पनि परिनाम्वश एक संभावना छ.रोग प्रतिकारक अति सक्रिय हुन सक्छन् र RBCsमा हमला गर्न प्रणाली पूरक (complement system) घटकहरुलाई बाँध सक्छौं रुधिर आधानित रक्तमा भारी hemolysis पैदा गर्ने लागि

आधान प्रतिक्रिया (transfusion reaction)लाई कमभन्दा कम राख्ने लागि रोगिहरुलाई आदर्श रक्त वा प्रकार-विशिष्ट रक्त उत्पाद प्राप्त गर्नु पर्नेछ खतरेलाई रक्तको cross-matching (cross-matching)देखि र कम गर्न सकिन्छ, तर जब आपात स्तिथिका लागि रक्तको आवश्यकता छ भनें यसलाई ताला जा सक्छ Cross-matchingका लागि दाता र प्राप्तकर्ताको रक्तलाई मिल्योइन्छ, र जांचिन्छको वेह मिश्रण संलग्नित हुन्छ वा थक्के बनाउँछ यदि नग्न आंखहरुदेखि संलग्न (agglutination) स्पष्ट छैन, त तकनीकविद् सामान्य तौरमा त्यसलाई जांचने लागि खुर्दबीनको प्रयोग गर्दछन् यदि समूहन हुन्छ, त्यस दाताको रक्त प्राप्तकर्तालाई छैन चढ़ाया जा सकता रक्त कोषमा आवश्यक छको सबै रक्त नमूनहरुको सही पहचानको जा सके, यसै लागि बारकोड (barcode)को उपयोगदेखि ISBT 128 (ISBT 128) नामक नाम पत्रणको मानकीकरण गरिएको छ

रक्त समूह सैन्य गर्मिहरु द्वारा पहने गए पहचान टैग (identification tags) वा टटू (tattoo)मा अंकित गर्न सकिन्छ यदि आपातकालीन रक्त आधानको स्तिथिमा आवश्यकता हो द्वितीय विश्व युद्घ के बेला सीमावर्ती जर्मन Waffen-एस एस (Waffen-SS)को नजिक यो टटू थिए

दुर्लभ रक्त प्रकार रक्त बैंक (blood bank)s र अस्पतालहरुमा आपूर्तिको समस्याहरु पैदा गर्न सक्छ.उदाहरणका लागि डफी (Duffy)-नकारात्मक रक्त अधिकतम अफ्रीकी मूलका मानिसहरुमा हुन्छ र बाकी जनसङ्ख्यामा यस ब्लड ग्रुपको दुर्लभता अफ्रीकी जातीयता रोगिहरुका लागि डफी नकारात्मक रक्तको कमी पैदा गर्न सक्छ यसै प्रकार RhD नकारात्मक रक्त व्यक्तिहरुको संसारका अन्य भागहरुमा यात्रा सम्बंधित जोखिम छ, जहाँ RhD नकारात्मक रक्तको आपूर्ति दुर्लभ छन्, विशेष रुपले छ पूर्वी एशिया (East Asia)मा जहाँ रक्त सेवाहरु रक्त दानका लागि पश्चिमी देसहरुलाई प्रोत्साहित गर्नका लागि प्रयास गर्न सक्छौं.

नवजात शिशुको Hemolytic रोग (HDN)

एक गर्भवती महिला IgG (IgG) रक्त समूह रोग प्रतिकारक पैदा गर्न सक्छ यदि त्यसको भूँड़ीको शिशुमा एक रक्त समूह प्रतिजन छ जो त्यसको नजिक छैन यस को संभावना छ यदि भूँड़ीको शिशुको रक्त कोशिकाहरु माताको रक्त परिसंचरणमा पारित हो जाए (उदाहरंवश चिकित्सकीय प्रसव वा प्रसूति हस्तक्षेपका समय एक सानो fetomaternal शोणितस्त्राव (hemorrhage) वा कहिले कहिले चिकित्सा सम्बन्धी रक्ताधान (blood transfusion)को माथिान्त यस को परिणाम Rh रोग (Rh disease) वा अन्य रूपहरुको नवजात शिशुका hemolytic रोग (hemolytic disease of the newborn) (HDN) चालू गर्भावस्थामा र / वा पछिका गर्भधारण हुन सक्छ यदि गर्भवती महिलामा anti-RhD रोग प्रतिकारक होउन्, गर्भको शिशुका RhD रक्त प्रकारको मातृ प्लाज्माका भ्रूण डीएनए द्वारा विश्लेषण गर्न सकिन्छ शिशुमा Rh रोगका जोखिमको मूल्यांकन गर्नका लागिबीसौं शताव्दी दवाईको प्रमुख प्रगति थियो RhD नकारात्मक माताहरुमा Anti-RhD रोग प्रतिकारकहरुका गठनलाई Rho(D) immune globulin (Rho(D) immune globulin). नामक अन्तः क्षेपनीय दवाईका द्बारा रोक, यस रोगको रोकथाम गर्नु। केही रक्त समूहहरुदेखि जोड़िएका रोग प्रतिकारक गंभीर HDN पैदा गर्न सक्छौं, जबकि अर्का केवल मामूली हदन पैदा गर्न सक्छौं, र अन्य HDN पैदा गर्ने क्षमता छैन रख्दै

संगतता

रक्त उत्पाद

रक्तदान भन्दा अधिकतम लाभ प्रदान गर्नका लागि र भण्डारण अवधि बढ़ानका लागि, रक्त कोष (blood bank) खूनलाई अनेकहरु उत्पादनहरुमा विभाजित (fractionate) गर्न दिन्छन् यी उत्पादनहरुमा सबैभन्दा सामान्य छन् पैकको भएको रातो रक्त कोशिकाहरु, प्लाज्मा (plasma), प्लेटलेट्स (platelets), cryoprecipitate (cryoprecipitate), र ताजा जमे भए प्लाज्मा (fresh frozen plasma) (FFP).FFPका labile थक्का बनाउनुनेका गुण (clotting factor) ५ (V) र ८ (VIII)लाई कायम रखनका लागि त्यसलाई जल्द जमाइन्छ, र ती मरीजहरुलाई जसमा घातक थका रोग जस्तै उन्नत जिगरको बीमारी, anticoagulant (anticoagulant)को अत्याधिक मात्रा, वा या फैलाया intravascular जमावट (disseminated intravascular coagulation) (DIC) हो, तिनलाई दिइन्छ।

रक्त इकाइहरुदेखि जति हो सके उति प्लाज्मा हटाका बंधी भएको रातो कोशिकाहरुको इकाइयां बन्दछन्

कारकहरुका थक्के (Clotting factors) द्वारा संश्लेषित आधुनिक पुनः संयोजक (recombinant) तरिकाहरु अब नियमित नैदानिक प्रयोगमा छन् hemophilia (hemophilia) किनभनें सहभाजी रक्त उत्पादहरुदेखि संक्रमण संचरणका जोखिम अब टाड़ा भए छन्

रातो रक्त कोशिका अनुकूलता

• रक्त समूह AB भएका व्यक्तिहरुको रातो रक्त कोशिकाहरुको सतहमा दुइटै A र B प्रतिजन हुन्छन् र तिनको रक्त सीरम (blood serum)मा A र B प्रतिजनका ख़िलाफ़ कुनै प्रतिजन हुँदैन यस कारण रक्त प्रकार AB भएका व्यक्ति कुनै पनि समूहदेखि रक्त प्राप्त गर्न सक्छौं (AB अधिमान्य हुनेछ), तर केवल AB प्रकार भएका व्यक्तिलाई नैं रक्त दान गर्न सक्छौं
• रक्त समूह A भएका व्यक्तिहरुको रातो रक्त कोशिकाहरुको सतहमा A प्रतिजन हुन्छ, र रक्त सीरममा B प्रतिजनका ख़िलाफ़ IgM (IgM) रोग प्रतिकारक हुन्छन् यस कारण रक्त प्रकार A भएका व्यक्ति केवल रक्त समूह A वा O राख्ने भएका व्यक्तिहरुदेखि रक्त प्राप्त गर्न सक्छौं (A अधिमान्य हुनेछ), र केवल A वा AB प्रकार भएका व्यक्तिलाई नैं रक्त दान गर्न सक्छौं
• रक्त समूह B भएका व्यक्तिहरुको रातो रक्त कोशिकाहरुको सतहमा B प्रतिजन हुन्छ, र रक्त सीरममा A प्रतिजनका ख़िलाफ़ IgM रोग प्रतिकारक हुन्छन् यस कारण रक्त प्रकार B भएका व्यक्ति केवल रक्त समूह B वा O राख्ने भएका व्यक्तिहरुदेखि रक्त प्राप्त गर्न सक्छौं (B अधिमान्य हुनेछ), र केवल B वा AB प्रकार भएका व्यक्तिलाई नैं रक्त दान गर्न सक्छौं
• रक्त समूह O (या केही देसहरुमा शून्य कहलाने वाला) भएका व्यक्तिहरुको रातो रक्त कोशिकाहरुको सतहमा दुइटै A र B प्रतिजन छैन हुन्छन् तर तिनको {2}रक्त सीरम{/2}मा A र B प्रतिजनका ख़िलाफ़ A र B प्रतिजन हुन्छन् यस कारण रक्त प्रकार O भएका व्यक्ति केवल रक्त समूह B वा O राख्ने भएका व्यक्तिहरुदेखि रक्त प्राप्त गर्न सक्छौं तर कुनै पनि ABO प्रकार भएका व्यक्तिलाई रक्त दान गर्न सक्छौं (यानि A, B, O वा AB) यदि कुनैलाई भयानक आपात स्थितिमा एक रक्ताधानको जरूरत छ, र प्राप्तकर्ताका रकतलाई दान योग्य बनाउनमा यदि एक हानिकारक देरी हुन सक्छ, त O नकारात्मक रकत दिए जा सक्छ

RBC संगतता चार्ट
एक नैं रक्त समूहलाई दान गर्नका अतिरिक्त; प्रकार O रक्तका दाता, A, B र ABलाई रकत दिन सक्नुहुन्छ, र A aur B ABलाई रक्त दिन सक्नुहुन्छ

लाल रक्त कोशिका अनुकूलता सारणी

प्राप्तकर्ता[1]	दाता[1]
	O−	O+	A−	A+	B−	B+	AB−	AB+
O−
O+
A−
A+
B−
B+
AB−
AB+

सारणी चिटठा
१.असामान्य रोग प्रतिकारकहरुका आभावको दावा जो दाता र प्राप्तकर्ता रक्तका बीच असामंजस्य पैदा गर्न सक्छ, जो cross matchingका माथिान्त चुने गए रक्तका लागि सामान्य छ

एक RhD नकारात्मक रोगी जस मा कुनै anti-RhD प्रतिजन छैनन् (पहिला कहिले RhD सकारात्मक रातो रक्त कोशिकाहरुदेखि सुग्राही न बनाएको हो), त्यो एक पल्ट RhD नकारात्मकका रक्ताधन प्राप्त गर्न सक्छ, तर, यस का कारण त्यो RhD प्रतिजनका ख़िलाफ़ सुग्राही बनिनुछ र त्यसका नवजात शिशुमा hemolytic रोग (hemolytic disease of the newborn)को खतरा बढ़ जानेछ यदि एक RhD नकारात्मक रोगी anti-RhD रोग प्रतिकारक विकसित गर्न ले, RhD सकारात्मक रक्तदेखि संभावित खतरनाक आधान प्रतिक्रियाको जोखिम हुन सक्छ RhD नकारात्मक रक्त कहिले पनि प्रसूतिको उम्रको RhD नकारात्मक स्त्रीलाई वा RhD रोग प्रतिकारक भएका रोगिलोई छैन चढाया जाना चाहिन्छ, यस कारण रक्त कोसहरुलाई Rhesus नकारात्मक रक्तको संरक्षण गर्नु पर्नेछ चरम परिस्थितिहरुमा जस्तैको गंभीर रक्तस्त्राव जब रक्त कोषमा RhD नकारात्मक रक्त इकाइयां कम होउन्, त रक्त कोषमा RhD रोग प्रतिकारकहरुको संरक्षण गर्नका लागि प्रसूति उम्रदेखि माथिको महिलाहरु को, र RhD नकारात्मक पुरषहरुलाई RhD सकारात्मक रक्त चढाया जा सक्छ, यदि उनमा anti-RhD रोग प्रतिकारक छैनं। यस को उलट सही छैन RhD सकारात्मक रोगिहरुमा RhD नकारात्मक रक्त कुनै प्रतिक्रिया गर्दैन

प्लाज्मा अनुकूलता

प्लाज्मा अनुकूलता चार्ट
एक नैं रक्त समूहलाई दान गर्नका अतिरिक्त; AB प्रकार प्लाज्मा दाता, A, B र Oलाई प्लाज्मा दिन सक्नुहुन्छ, र A aur Bदेखि O प्रकार प्लाज्मा प्राप्त गर्न सक्छौं

प्राप्तकर्ता एक जस्तै रक्त समूहको प्लाज्मा प्राप्त गर्न सक्छौं, तर यस का अतिरिक्त दाता-प्राप्तकर्ता रक्त प्लाज्मा (blood plasma) अनुकूलता रातो रक्त कोशिकाहरुका विपरीत छ AB रक्त प्रकारदेखि निचोडिएको प्लाज्मा कुन पनि रक्त समूहका व्यक्तिलाई चढाया जा सक्छ; रक्त समूह Oका व्यक्ति कुनै पनि रक्त समूहदेखि प्लाज्मा प्राप्त गर्न सक्छौं: र O प्रकार प्लाज्मा केवल O प्रकार प्राप्तकर्ताका लागि उपयोग गर्न सकिन्छ

प्लाज्मा अनुकूलता सारणी

प्राप्तकर्ता	दाता[1]
	O	A	B	AB
O
A
B
AB

सारणी चिटठा
१.दाता प्लाज्मा असामान्य शक्तिशाली रोग प्रतिकारकका आभावको दावा गर्दछ

Rhesus D रोग प्रतिकारक असामान्य छन्, यसै लागि सामान्य रुपमामा RhD सकारात्मक र नकारात्मक रक्तमा anti-RhD रोग प्रतिकारक छैन hote यदि रक्त कोष छटनी गर्दै दातामा संभावित anti-RhD रोग-प्रतिकारक याँ असामान्य शक्तिशाली रक्त समूह रोग प्रतिकारक पाये, त त्यसलाई दाताका रूपमा स्वीकार छैन गरिनेछ (या फेरि त्यसै रक्त कोषमा अन्य रक्त उत्पाद निचोड जानेछ्न् र उचित प्रकारदेखि अंकित गरिनेछ); यसै लागि रक्त कोषदेखि जारी गरियो रक्तको चयन RhD रोग प्रतिकारक र अन्य असामान्य रोग प्रतिकारक हीन हुन सक्छ, र रक्त कोषदेखि प्राप्त गरिएको यस्तो दाता प्लाज्मा, RhD सकारात्मक वा नकारात्मक रोगीका लागि उपयुक्त हुन सक्छ जबसम्म रक्त प्लाज्मा र प्राप्तकर्ता ABO अनुकूल होउन्

सार्वभौमिक दाता र प्राप्तकर्ता

पूरा वा पैक गरिएको रातो रक्त कोशिकाहरुका सन्दर्भमा, O नकारात्मक प्रकारका व्यक्ति प्राय सर्वव्यापी दाता कहल्याइन्छ, र वेह जसलाई प्रकार AB सकारात्मक रक्त हो, सर्वव्यापी प्राप्तकर्ता कहल्याइन्छ (कड़े शब्दहरुमा भन्नु हो भनें यो ती व्यक्तिहरु जसमा Hh प्रतिजन प्रणाली (Hh antigen system) हो सही छैन (बम्बे रक्त समूह पनि कहलाया जाने वाला) सर्वव्यापी दाता हुन्छन् ) रोग-प्रतिकारक यद्यपि विशेष शक्तिशाली anti-A, anti-B वा अन्य असामान्य रक्त समूह प्रतिकारक रक्त दानदेखि बाहिर छन्, शब्द सर्वव्यापी दाता र सर्वव्यापी प्राप्तकर्ता सरलीकरण छन् क्योकि त्यो केवल प्राप्तकर्ताका anti-A and anti-B रोग प्रतिकारकको आधानित रातो रक्त कोशिकाहरुमा सम्भव प्रतिक्रियाहरुको र सम्भव RhD प्रतिजनहरुका सुग्राहिकरणको ध्यान गर्न रहेका हुन् प्राप्तकर्ताको रातो रक्त कोशिकाहरुमा आधानित रक्तका anti-A र anti-B रोग प्रतिकारकहरुका बीच संभावित प्रतिक्रियाको ध्यानमा छैन लिइएको किनभनें रोग प्रतिकारक भएका प्लाज्माको एक सानो सा नैं अंश आधानित गरिएको छ

उदाहरंवश: यो सोच्दैको रक्त समूह A र्द सकारात्मक प्राप्तकर्तामा RhD नकारात्मक रक्त (सार्वभौमिक दाता रक्त)को आधान, प्राप्तकर्ताका anti-B रोग प्रतिकारक र आधानित रातो रक्त कोशिकाहरुमा प्रतिरक्षा प्रतिक्रियाको आशा छैन हाँलांकि चढाए गए रक्तमा प्लाज्मामा anti-A रोग प्रतिकारकको अपेक्षाकृत सानो राशि हुन्छ जो प्राप्तकर्ताको रातो रक्त कोशिकाको सतहका A प्रतिजनहरुका साथ प्रतिक्रिया गर्न सक्छ, तनुकरण गुणकका कारण कुनै महत्वपूर्ण प्रतिक्रियाको आशा छैन Rhesus D संवेदीकरण प्रत्याशित छैन.

A, B and Rh Dका अतिरिक्त रातो रक्त कोशिका सतह प्रतिजन सुग्राहिपन र प्रतिकूल प्रतिक्रिया उत्पन्न गर्न सक्छौं यदि वेह प्रतिरक्षी अनुक्रिया पैदा गर्नका लागि अनुरूपी रोग प्रतिकारकहरुदेखि चिपक सके आधान अघि र पेचीदा हुन्छन् किनभनें प्लेटलेट (platelet)s र सेतो रक्त कोशिकाहरु (white blood cell) (WBCs)को सतह प्रतिजनहरुको आफ्नो प्रणालीहरु हुन्छन्, र प्लेटलेट वा WBC प्रतिजनहरुका लागि सुग्राहिनी आधानका परिनाम्वश हुन सक्छ

प्लाज्मा (plasma)का आधानका सन्दर्भमा यो स्तिथि उल्ट हुन जान्छ O प्रकारको प्लाज्मा केवल O प्राप्तकर्तालाई दिए जा सक्छ, जबकि AB प्लाज्मा (जिसमा anti-A वा anti-B रोगप्रतिकारक हुँदैनन्) ABO रक्त वर्गका कुनै पनि रोगिलोई दिए जा सक्छ

रूपान्तरण

अप्रैल 2007मा एक पद्धतिको खोज भएको जो एंजाइमहरुको उपयोग गरेर्दै रक्त प्रकार A, B, र ABलाई Oमा परिवर्तित गर्न सक्छ .इस पद्धति अहिले पनि प्रायोगिक छ र परिणामस्वरूप रक्तलाई मानवीय परीक्षणहरुदेखि गुजरना पर्नेछछयो विधि रातो रक्त कोशिकाहरुका रोग प्रतिकारकहरुलाई हटा दिन्छ वा बदल दिन्छ ताकि अन्य प्रतिजन र रोग प्रतिकारक बनेका रहहरु यो प्लाज्मा अनुकूलतामा मदद छैन देती, तर किनभनें प्लाज्माको आधानमा धेरै सीमित नैदानिक उपयोगि्दछ, र यसलाई सुरक्षित रखना धेरै सजिलो छ, यो चिंताजनक कुरा छैन

इतिहास

दो सबैभन्दा महत्वपूर्ण रक्त समूह प्रणालिहरुको खोज रक्ताधानका साथ शुरुआती प्रयोगहरुका बेला गरिएका हुन्: ABO समूह (ABO group)सं १९०१ मा र Rhesus समूह (Rhesus group) १९३७ मा.Development of the Coombs test (Coombs test) in 1945, the advent of transfusion medicine (transfusion medicine), and the understanding of hemolytic disease of the newborn (hemolytic disease of the newborn) led to discovery of more blood groups, and now 29 human blood group systems (human blood group systems) are recognized by the International Society of Blood Transfusion (International Society of Blood Transfusion) (ISBT), and across the 29 blood groups, over 600 different blood group antigens have been found, but many of these are very rare or are mainly found in certain ethnic groups। रक्त प्रकार न्यायालयिक विज्ञान (forensic science) र पितृत्व परीक्षण (paternity testing)मा प्रयोग गरिन्थ्यो, तर अनुवांशिक अंगुली छपाई (genetic fingerprinting) जो अधिक विश्वसनीय छले ती दुइटैलाई नैं प्रतिस्थापित गरिदिएका छन्

रक्त प्रकार सम्बंधित सांस्कृतिक मान्यताहरु

जापानी रक्त प्रकार व्यक्तित्व सिद्धान्त (Japanese blood type theory of personality) एक प्रचलित विश्वास (belief) छ कि व्यक्तिको ABO रक्त प्रकार त्यसका व्यक्तित्व (personality), चरित्र (character), र अर्काका साथ सुसंगति (compatibility) भविष्यवाणी गर्दछ यो एक एक गंभीर वैज्ञानिक परिकल्पना थियो जो शुरूआती २० वि शताव्दीमा प्रस्तावित गरिएको र जापानी जनतामा धेरै लोकप्रिय भयो यस सिद्धान्तलाई कबदेखि वैज्ञानिक समुदाय द्वारा अस्वीकार गरिएकोछ.(प्रस्तावकका लागि, हेर्नुहोस् Masahiko Nomi (Masahiko Nomi)).केही हद्दसम्म यो विशवास पूर्वी एशिया, र दक्षिण कोरियाका अन्य भागहरुसम्म पुग्यो छ जापानमा कुनैदेखि उनको रक्त प्रकार पूछना उति नैं सामान्य मानिन्छ जस्तै उनदेखि उनको राशि पूछछैनता जापानमा बनेका वीडियो खेल (video game)s (विशेष गरी भूमिका-खेल खेल (role-playing game)) र manga (manga) श्रृंखलामा रक्त प्रकारका साथ चरित्र वर्णनको हुनु एक सामान्य कुरा छ

यो रक्त प्रकार आहार (blood type diet) एक अमरीकी प्रणाली छ जहाँ मानिस आफ्नो ABO रक्त समूह र शरीरदेखि मलको निकासीको स्थितिका अनुसार आफ्नो भोजनको सेवन र जीवन शैली संशोधित गरेर स्वास्थ्यमा सुधारको चेष्टा गर्दछन्.यो तन्त्र व्यक्तित्वमा अन्तर गर्नका लागि केही सन्दर्भ सामेल गर्दछ, तर जापानी सिद्धान्तको जति हदसम्म नही

अघि पढ़ाई

• मोल्लिसहरु प ल , न्गेल्फ़्रिएत क प र कोन्त्रेरस म । "चिकित्सामा रक्ताधान नैदानिक1997। 10 औं संस्करण.ब्ल्याकवेल विज्ञान, अक्सफोर्ड, इंग्ल्याण्ड । ISBN 0-86542-881-6

बाह्य लिङ्क्स

• BGMUT रक्त समूह प्रतिजन जीन परिवर्तन डेटाबेसमा NCBI (NCBI), NIH (NIH) , जीन र प्रोटीन र त्यसका र अलग अलग रूपहरुको विवरण छ , जो कि रक्त प्रकारका लागि जिम्मेदार छन्
• (ABO)
• (Rhesus D)