तारामण्डल

मृगशीर्ष वा ओरायन (शिकारी तारामण्डल) एक जाना-माना तारामण्डल छ - पीली धारीका अन्दरका क्षेत्रलाई ओरायन क्षेत्र भन्दछन्(बोल्दछन्) र त्यसको भित्र भएको हरियो आकृति ओरायनको आकृति छ

खगोलशास्त्रमा तारामण्डल आकाशमा देखिने वाले तारहरूका कुनै समूहलाई भन्दछन्। इतिहासमा विभिन्न सभ्यताहरू नहरू आकाशमा तारहरूका बीचमा कल्पित रेखाहरू खींचकर केही आकृतीहरू प्रतीतको छन् जिन्हहरू उनले नाम दे दिए। मसलन प्राचीन भारतमा एक मृगशीर्ष नामको तारामण्डल बताइएको छ, जसलाई यूनानी सभ्यतामा ओरायन भन्दछन्, जसको अर्थ "शिकारी" हो। प्राचीन भारतमा तारामण्डलहरूलाई नक्षत्र भनिन्थ्यो। आधुनिक कालका खगोलशास्त्रमा तारामण्डल उन्ही तारहरूका समूहहरूलाई भनिन्छ जिन समूहहरूमा अंतर्राष्ट्रीय स्तरमा अंतर्राष्ट्रीय खगोलीय संघमा सहमति हो।

आधुनिक युगमा कुनै तारहरूका तारामण्डलका इर्द-गिर्दका क्षेत्रलाई पनि त्यसी तारामण्डलको नाम दे दिइन्छ। यस प्रकार पूरे खगोलीय गोलेलाई अलग-अलग तारामण्डलहरूमा विभाजित गर दिइएको हो। यदि यो बताउन हो कि कुनै खगोलीय वस्तु रात्रीमा आकाशमा कहाँ मिल्नेछ त यो बताइन्छ कि उ कुन तारामण्डलमा स्थित हो। ध्यान रहहरू कि कुनै तारामण्डलमा देखिने वाले ताराहरू र अन्य वस्तुहरू पृथ्वीबाट हेर्नेमा चाहे एक-अर्कोका समीप लागहरू तर जरूरी छैन कि यस्तो वास्तवमा पनि हो। जस तरह दूर हेर्नेमा दुई पहाड एक-दूसरेका नज़दीक लग सक्दछन् तर समीप जानेमा ठेगाना चल्दछका उनमा धेरै फ़ासला छ र एक पहाड़ वास्तवमा दूसरे पहाड़बाट मीलहरू पीछे छ।

अन्य भाषाहरूमा

"तारामण्डल"लाई संस्कृतमा "नक्षत्र" भन्थे, र विभिन्न भारतीय भाषाहरूमा यसको लागि आज पनि यो शब्द प्रयोग हुन्छ। तारामण्डललाई अंग्रेजीमा "कन्स्टेलेशन" (constellation) र अरबीमा "मजमुआ-अल-नजूम" (مجمع النجوم) भन्दछन्।

तारागुच्छा र तारामण्डलमा अन्तर

तारामण्डल ती ताराहरू र खगोलीय वस्तुहरू हुन्छन् जुन पृथ्वीको सतहबाट हेर्दा स्थाई रूपमा आकाशमा एकै क्षेत्रमा जम्मा भएको देखिन्छ। यसको मतलब यो हैन कि यिनीहरू वास्तवमा एक-अर्काका नजीक छन् वा इनका नजीकमा कुनै महत्वपूर्ण गुरुत्वाकर्षक बन्धन होस्। यसका विपरीत तारागुच्छा ("स्टार क्लस्टर")का ताराहरू वास्तवमा एक गुच्छामा हुन्छन् र इनका आपसमा गुरुत्वाकर्षक बन्धन हुन्छ।

यी पनि हेर्नुहोस्

• शिकारी तारामण्डल
• हंस तारामण्डल
• सर्प तारामण्डल
• खगोलशास्त्र
• नक्षत्र