नाभिकीय संलयन

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
ड्यूटेरियमको ट्राइटियमदेखि संलयन- जसका परिणामस्वरूप हीलियम-४ बन्दछ अनि एउटा मुक्त न्यूट्रोन निस्कन्छ। यस प्रतिक्रियामा १७.५९ मेगा इलेक्ट्रोन वोल्ट ऊर्जा निस्कन्छ।[१]

जब दुइ हल्का नाभिक परस्पर संयुक्त भएर एउटा भारी तत्वका नाभिकको रचना गर्दछन् त यस प्रक्रियालाई नाभिकीय संलयन भन्दछन्। नाभिकीय संलयनका फलस्वरूप जस नाभिकको निर्माण हुन्छ त्यसका द्रव्यमान संलयनमा भाग लिने दुइटै नाभिकहरूका सम्मिलित द्रव्यमानदेखि कम हुन्छ। द्रव्यमानमा यो कमी ऊर्जामा रूपान्तरित हुन जान्छ। जसलाई अल्बर्ट आइन्स्टाइनका समीकरण E = mcदेखि ज्ञात गर्दछन्। ताराहरूका भित्र यो क्रिया निरन्तर जारी छ। सबैभन्दा सरल संयोजनको प्रक्रिया हो चार हाइड्रोजन परमाणुहरूका संयोजन द्वारा एउटा हिलियम परमाणुको निर्माण।
H → २He + २ पोजिट्रान + ऊर्जा[२]
H + H → २He + २३.६ MeV
H + H → २He + ०n१ + १७.६ MeV[३]
H +H +H +H = २He + २β + २V + २६.७ MeV[४]
यसै नाभिकीय संलयनका सिद्धान्तमा हाइड्रोजन बमको निर्माण गरिन्छ। नाभिकीय संलयन उच्च ताप (१०देखि १० सेण्टीग्रेड) एवं उच्च दाबमा सम्पन्न हुन्छ जिसकी प्राप्ति केवल नाभिकीय विखण्डनदेखि नैं सम्भव हुन्छ। सूर्यदेखि निरन्तर प्राप्त हुने ऊर्जाको स्रोत वास्तवमा सूर्यका भित्र भइरहेको नाभिकीय संलयन प्रक्रियाको परिमाण हो। सर्वप्रथम मार्क ओलिफहरूट निरन्तर परिश्रम गरेर ताराहरूमा हुने यस प्रक्रियालाई १९३२मा पृथ्वीमा दोहोर्‍याउनमा सफल भए, परन्तु आजसम्म कुनै पनि वैज्ञानिकले यसलाई नियन्त्रित गर्न सकेकोछैन। यसलाई यदि नियन्त्रित गर्न सकियो भनें यो ऊर्जा प्राप्तिको एउटा अति महत्त्वपूर्ण स्रोत हुनेछ। पूरा विश्वमा नाभिकीय संलयनको क्रियालाई नियन्त्रित रूपले सम्पन्न गर्ने दिशामा शोध कार्य हुँदैछ।

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. J. Kenneth Shultis, Richard E. Faw (2002), Fundamentals of nuclear science and engineering, CRC Press, p. 151, ISBN 0824708342, <http://books.google.com/books?id=SO4Lmw8XoEMC&pg=PA151> 
  2. गुप्त, तारकनाथ (नवंबर २००४), भौतिकी एवं रसायन शास्त्र, कोलकाता: भारती पुस्तक मन्दिर,, p. २२४ 
  3. सिंह, उमाशंकर (नवंबर २००५), आधुनिक भौतिकी विज्ञान, कोलकाता: आधुनिक ग्रन्थागार,, p. २३३ 
  4. प्रसाद, चन्द्रमोहन (जुलाई २००४), भौतिक एवं रसायन विज्ञान, कोलकाता: भारती सदन, p. २०७ 

बाह्य सूत्र[सम्पादन गर्ने]