धोक्रे फूल
धोक्रे फूल नेपालमा पाइने एक जङ्गली वनस्पति हो। धतुरोको फूलजस्तै देखिने भए पनि यो प्राय: पहेँलो वा कतैकतै सेतोमा हल्का रातो मिसिएको हुन्छ। बोट धतुरोभन्दा अग्लो हुन्छ र सोली आकारका फूलहरू तलतिर फर्केका हुन्छन्। यो आलु (Solanaceae) परिवारको वनस्पति हो । धतुरो (Datura) यसको नातेदार हो। धेरैतिर यसलाई धतुरो भनेर झुकिन्छन् तर यसको वैज्ञानिक नाम Brugmansia हो। बान्तवा भाषामा यसलाई उताङ्बुङ्ना भनिन्छ। फूलबाट राति मिठो बास्ना फैलिन्छ। कसैकसैलाई यो बास्नाले वाक्वाक् लाग्ने हुन्छ।
विषालु हुने हुँदा गाईवस्तुले यो वनस्पति खाँदैनन्।
विवरण
[सम्पादन गर्नुहोस्]
ब्रुगमेन्सिया भनेको ठूला झाडी वा साना रूखहरू हुन्, जसका हाँगाहरू अर्ध-काठदार, प्रायः धेरै हाँगाहरू हुन्छन्।तिनीहरू ३–११ मी (१०–३६ फिट) को उचाइमा पुग्न सक्छन्। पातहरू डाँठको छेउमा वैकल्पिक रूपमा व्यवस्थित हुन्छन्, सामान्यतया ठूला, १०–३० सेमी (४–१२ इन्च) लामो र ४–१८ सेमी (२–७ इन्च) चौडा, पूरै वा खस्रो दाँत भएको किनारा सहित, र प्रायः मसिना रौंले ढाकिएका हुन्छन्। "एन्जिलको ट्रम्पेट" नामले ठूला, लटकन, ट्रम्पेट आकारका फूलहरूलाई जनाउँछ, १४–५० सेमी (६–२० इन्च) लामो र १०–३५ सेमी (४–१४ इन्च) खोल्ने ठाउँमा। तिनीहरू सेतो, पहेंलो, गुलाबी, सुन्तला, हरियो, वा रातो रंगमा आउँछन्। धेरैजसोमा बलियो, मनमोहक सुगन्ध हुन्छ जुन साँझमा सबैभन्दा बढी देखिन्छ। फूलहरू एकल, दोहोरो वा बढी हुन सक्छन्।
वर्गीकरण
[सम्पादन गर्नुहोस्]Linnaeus ले पहिलो पटक यी बिरुवाहरूलाई Datura को भागको रूपमा वर्गीकृत गरे जसमा उनले १७५३ मा "Datura arborea" को वर्णन गरेका थिए। त्यसपछि १८०५ मा, C. H. Persoon ले तिनीहरूलाई डच प्रकृतिविद् Sebald Justinus Brugmans को नामबाट नामकरण गरिएको छुट्टै जीनस, Brugmansia मा स्थानान्तरण गरे।[१] अर्को १६८ वर्षसम्म, विभिन्न लेखकहरूले तिनीहरूलाई "ब्रुग्मान्सिया" र "डातुरा" को पुस्ताको बीचमा अगाडि पछाडि राखे, जबसम्म १९७३ मा, टी.ई. लकवुडले आफ्नो रूपात्मक भिन्नताहरूको विस्तृत तुलनाको साथ तिनीहरूलाई छुट्टै पुस्ताको रूपमा स्थापित गरे, जहाँदेखि तिनीहरू चुनौतीरहित रहेका छन्।[२] हाल, सात मान्यता प्राप्त प्रजातिहरू छन्:[३]
| खण्ड | छवि | वैज्ञानिक नाम | वितरण |
|---|---|---|---|
| ब्रुगमेन्सिया |  |
ब्रुग्मान्सिया अरिया लागेर | एन्डिज - भेनेजुएला देखि इक्वेडर सम्म |
_(15608067765).jpg) |
ब्रुग्मान्सिया इन्सिग्निस (बार्ब.रोडर) लकवुड पूर्व आर.ई. आर.ई.शुल्ट. | पूर्वी एन्डिजको फेदमा - कोलम्बियादेखि बोलिभिया र कहिलेकाहीं ब्राजिल | |
 |
ब्रुग्मान्सिया सुभेओलेन्स (विल्ड) मीठो | दक्षिणपूर्वी ब्राजिल | |
 |
ब्रुग्मान्सिया भर्सिकलर लागेर | इक्वेडर | |
| स्फेरोकार्पियम |  |
ब्रुग्मान्सिया अर्बोरिया (L.) मीठो | एन्डिज - इक्वेडरदेखि उत्तरी चिलीसम्म |
 |
ब्रुगमान्सिया साङ्गुइनिया (रुइज र पाभ.) डी.डन | एन्डिज - कोलम्बिया देखि उत्तरी चिली सम्म | |
 |
ब्रुगमेन्सिया भल्कानिकोला (ए.एस. बार्क्ले) आर.ई.शुल्ट | एन्डिज - कोलम्बिया देखि इक्वेडर | |
यी प्रजातिहरूलाई त्यसपछि दुई प्राकृतिक, आनुवंशिक रूपमा पृथक समूहहरूमा विभाजन गरिन्छ।[४] ब्रुगमेन्सिया खण्ड ब्रुगमेन्सिया (तातो-बढ्ने समूह) मा औरिया, इन्सिग्निस, साउभियोलेन्स, र भर्सिकलर प्रजातिहरू समावेश छन्। ब्रुगमेन्सिया खण्ड स्फेरोकार्पियम (चिसो समूह) मा आर्बोरिया, साङ्गुइनिया, र भल्कानिकोला प्रजातिहरू समावेश छन्।[३] यी मध्ये दुई प्रजातिहरूलाई लकवुडले आफ्नो १९७३ को डॉक्टरेट थेसिसमा चुनौती दिएका थिए।[५] पहिले, ब्रुग्मान्सिया भल्कानिकोला लाई बी. साङ्गुइनिया को उप-प्रजाति भनिएको थियो, तर यसलाई १९७७ मा लकवुडका पूर्व गुरु, आर. ई. शुल्टेस ले अस्वीकार गरेका थिए।[६] दोस्रो, लकवुडले प्रस्ताव गरे कि "B. insignis" प्रजातिको सट्टा संयोजन ("B. suaveolens" × "B. versicolor") × "B. suaveolens" को हाइब्रिड थियो। यो पछि १९९७ मा प्रकाशित प्रिसेल्स द्वारा गरिएको क्रस ब्रीडिंग प्रयोगहरू द्वारा अस्वीकृत भयो।[१]
वितरण र बासस्थान
[सम्पादन गर्नुहोस्]ब्रुग्मेन्सिया दक्षिण अमेरिकाको उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा, भेनेजुएलादेखि उत्तरी चिलीसम्म एन्डिज पर्वतमालाको किनारमा, र दक्षिण-पूर्वी ब्राजिलमा पनि पाइन्छ।[१] तिनीहरू विश्वव्यापी रूपमा सजावटी कन्टेनर बिरुवाको रूपमा उब्जाउ गरिन्छन्, र उत्तर अमेरिका, अफ्रिका, अष्ट्रेलिया र एशिया सहित विश्वभरका पृथक उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा प्राकृतिकीकरण भएका छन्।[७][८][९][१०]
पारिस्थितिकी
[सम्पादन गर्नुहोस्]
परागकण गर्ने पुतलीहरूलाई आकर्षित गर्न धेरैजसो 'ब्रुगमेन्सिया' साँझमा सुगन्धित हुन्छन्।[११]सुगन्ध नभएको एउटा प्रजाति, रातो फूल भएको "ब्रुगमेन्सिया साङ्गुइनिया", विशेष रूपमा तरवार-बिल भएको हमिङबर्ड द्वारा परागसेचन गरिन्छ।[१][१२][१३] ब्रुगमेन्सिया को जीवनचक्रमा दुई मुख्य चरणहरू हुन्छन्। प्रारम्भिक वनस्पति चरणमा जवान बिरुवा सामान्यतया एउटै डाँठमा सिधा बढ्छ, जबसम्म यो ८०–१५० सेमी (२.६–४.९ फिट) उचाइमा यसको पहिलो मुख्य काँटामा पुग्दैन। यो काँटामा पुगेपछि मात्र फूल फुल्छ, र त्यसपछि काँटा माथि नयाँ वृद्धिमा मात्र। तल्लो वनस्पति क्षेत्रबाट लिइएका काँटाहरू पनि फूल फुल्नु अघि समान उचाइमा बढ्नु पर्छ, तर माथिल्लो फूल फुल्ने क्षेत्रबाट काँटाहरू प्रायः धेरै कम उचाइमा फूल फुल्छन्।[१] बोटबिरुवा/जनावरको अन्तरक्रियाको एउटा उदाहरण पुतली "Placidula euryanassa" हो, जसले "Brugmansia suaveolens" लाई यसको मुख्य लार्भा खानाको रूपमा प्रयोग गर्दछ। यो देखाइएको छ कि यिनीहरूले बोटबिरुवाको ट्रोपेन एल्कालोइडहरूलाई अलग गर्न सक्छन् र pupal चरण मार्फत वयस्क पुतलीमा भण्डारण गर्न सक्छन्, जहाँ तिनीहरूलाई त्यसपछि प्रतिरक्षा संयन्त्रको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, जसले गर्दा कशेरुका शिकारीहरूलाई कम स्वादिष्ट बनाउँछ।[१४]ब्रुगमेन्सिया बीउ फैलावट सम्भवतः पहिले स्तनधारी मेगाफौना द्वारा सम्पन्न गरिएको थियो, जुन प्लेइस्टोसिन देखि लोप भइसकेको थियो। ब्रुगमेन्सिया लामो समयदेखि जंगलमा लोप भइसकेको छ किनकि तिनीहरूका फलहरू अब सन्तान बिना बोटबिरुवाहरूमा खुम्चिएका छन्।[१५] मानिसहरूले आफ्नो विकासवादी बीउ फैलाउने साझेदार गुमाएपछि, तिनीहरूलाई मनोउपचारिक औषधिहरूको स्रोतको रूपमा खेतीमा राखिएको छ, साथै सजावटी उद्देश्यका लागि पनि।[१६]
सन्दर्भ सामग्री
[सम्पादन गर्नुहोस्]- 1 2 3 4 5 उद्दरण त्रुटी: अवैध
<ref>चिनो;Preisselनामको सन्दर्भका लागि कुनै पाठ प्रदान गरिएको छैन - ↑ Lockwood, T. E. (१९७३), "Generic Recognition of Brugmansia", Botanical Museum Leaflets 23 (6): 273–283, डिओआई:10.5962/p.168561, मूलबाट २०१८-१२-१४-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१८-१२-११।
- 1 2 Hay, A.; Gottschalk, M.; Holguín, A. (२०१२), Huanduj: Brugmansia, Royal Botanic Gardens Kew, आइएसबिएन 978-1-84246-477-9।
- ↑ Shaw, J. M. H. (१९९९), "Nomenclature Notes on Brugmansia", The New Plantsman (Royal Horticultural Society) 6 (3): 148–151।
- ↑ Lockwood, T. E. (१९७३), A taxonomic revision of Brugmansia (Solanaceae), ओसिएलसी 38575671।
- ↑ Schultes, R. E.; Bright, A. (१९७७), "A Native Drawing of an Hallucinogenic Plant From Colombia", Botanical Museum Leaflets (Cambridge, MA: Harvard University) 25 (6), मूलबाट २०१२-०४-२६-मा सङ्ग्रहित।
- ↑ Newmark, W. D. (२००२), Conserving biodiversity in East African forests: A study of the Eastern Arc Mountains, Springer, पृ: १०७, आइएसबिएन 978-3-540-42429-1, मूलबाट २०१४-०६-०२-मा सङ्ग्रहित।
- ↑ D'Arcy, W. G. (१९८६), Solanaceae Biology and Systematics, Columbia University Press, पृ: २४, आइएसबिएन 978-0-231-05780-6, मूलबाट २०१४-०५-२३-मा सङ्ग्रहित।
- ↑ Kurniati, H. (नोभेम्बर २०१०), "Ecology, Distribution and Bio-acoustic of Amphibians in Degraded Habitat", मूलबाट २०१२-०४-२६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच डिसेम्बर ५, २०११।
- ↑ Lua error in मोड्युल:Citation/CS1 at line 705: Unrecognized manual ID mode.
- ↑ Barwick, M. (२००४), Tropical and Subtropical Trees: An Encyclopedia, Timber Press, आइएसबिएन 978-0-88192-661-3।
- ↑ Reid, Martin; Vickers, Randy; Marks, Jeff (२०२३-०८-२८), "First Report of Nectar Robbing by Sword-Billed Hummingbirds Ensifera Ensifera", Ornitología Neotropical 34 (2), आइएसएसएन 1075-4377, डिओआई:10.58843/ornneo.v34i2.1197।
- ↑ Soteras, Florencia; Moré, Marcela; Ibañez, Ana C.; Iglesias, María del Rosario; Cocucci, Andrea A. (२०१८-१२-२६), "Range overlap between the sword-billed hummingbird and its guild of long-flowered species: An approach to the study of a coevolutionary mosaic", PLOS ONE (अङ्ग्रेजीमा) 13 (12): e0209742, आइएसएसएन 1932-6203, डिओआई:10.1371/journal.pone.0209742, पिएमआइडी 30586466, पिएमसी 6306261, बिबकोड:2018PLoSO..1309742S।
- ↑ Eich, E. (२००८), Solanaceae and Convolvulaceae - Secondary Metabolites, Springer, पृ: 157–158, आइएसबिएन 978-3-540-74540-2, मूलबाट २०१८-०२-१७-मा सङ्ग्रहित।
- ↑ "Extinct in the Wild but Still Around: 5 Plants and Animals Kept Alive by Humans | Britannica", मूलबाट २०२०-०७-१८-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०२०-०७-०१।
- ↑ Hirtz, Alexander. "The Latest Explosion in Orchid Evolution." Selbyana 26, no. 1/2 (2005): 277-87. Accessed July 1, 2020. www.jstor.org/stable/41760201.