भारतीय प्रशासनिक सेवा

नेपाली विकिपीडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
भारतीय प्रशासनिक सेवा
Service Overview
छोटकरीमा I.A.S.
स्थापना 1946
देश  India
Training Ground Lal Bahadur Shastri National Academy of Administration, Mussoorie
Controlling Authority Ministry of Personnel, Public Grievances and Pension, Department of Personnel and Training
Legal personality Governmental: Government service
General nature Policy Formulation
Policy Implementation
Civil administration
Advisors to Ministers
Managing bureaucracy (Center and State)
Preceding service Imperial Civil Service (1893–1946)
Cadre Size 6077 posts (direct recruitment - 56%, promotion - 44%) (2011)[१]
निजामती सेवाको प्रमुख
मुख्य सचिव
Current: Ajit Seth

भारतीय प्रशासनिक सेवा (Indian Administrative Services) अखिल भारतीय सेवाहरूमा एक हो। यसका अधिकारी अखिल भारतीय प्रशासनिक सेवाका अधिकारी हुन। भारतीय प्रशासनिक सेवा (तथा भारतीय पुलिस सेवा)मा सीधा नियुक्ति संघ लोक सेवा आयोग (UPSC) द्वारा आयोजित निजामती सेवा परीक्षा का माध्यमबाट गरिन्छ तथा उनीहरूको बाडफाड भारत सरकारद्वारा राज्यहरूलाई गरिन्छ।

यी अधिकारिहरूको सेवा सम्बंधी नियमावली भारत सरकारद्वारा बनाइएको छ जसमा समय-समयमा संशोधन राज्य सरकारहरू का कार्मिक विभागबाट अनापत्ति लिए पछि गरिन्छ।

राज्य सरकार का कार्मिक विभागद्वारा उक्त नियमावली का अनुसार सेवा सम्बन्धी मामलाहरूको क्रियान्वयन गरिन्छ। पदोन्नति, अनुशासनिक कारवाही इत्यादि का सम्बन्धमा भारत सरकारद्वारा नैं दिशानिर्देश तयार गरिन्छ। यी मामलाहरूमा कार्मिक विभागद्वारा भारत सरकारलाई आख्या/रिपोर्ट पठाइन्छ। जसमा भारत सरकार विचार गरेर राज्य सरकार (कार्मिक विभाग)लाई मामलाहरूमा कारवाही गर्ने आदेश दिन्छ। तत्पश्चात् कार्मिक विभागद्वारा भारत सरकार का आदेशहरूलाई जारी गरेर कारवाही गरिन्छ।

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

ब्रिटिश कालमा भारतीय प्रशसनिक सेवाहरू , इंडियन निजामती सर्विस या संक्षिप्ति आई.सी.एस नाम भनिन्थ्यो थिइन्। यो ब्रिटिश भारत सरकारद्वारा दिईएको अभिजात वर्गीय नागरिक सेवाहरू यो, जुन अब बदलेर अल्पकालिक नागरिक सेवाहरू का रूपमा उपस्थित छन्, हुनत वर्तमानमा यिनीहरूको रूप एकदम भिन्न छ।

कोलोनियल निजामती सेवा[सम्पादन गर्ने]

ईस्ट इन्डिया कम्पनी का कालमा, यी सेवाहरूका प्रार्थी, एच.ई.आई.सी.एस (सम्मानित ईस्ट इन्डिया कम्पनी नागर सेवक) कहलाउँथे।

भारतमा यस ब्रिटिश स्थापना कालमा नागर सेवकहरू (सिविल सर्भेन्ट्स) का दुई समूह हुन्थे:

  • उच्च पदस्थ: जुन कम्पनी सहित कन्भेनेन्ट्समा आए, तिनलाई कन्भेनेन्टेड सेवक भन्थे।
  • 'अनकन्भेनेन्ट: जुन कुनै यस्तो अनुबंधमा बंधे थिएनन्। यो समूह प्रायः अपेक्षाकृत निम्नस्तरमा तैनात हुन्थ्यो।

यो अनुबंधित भएका कारण उत्पन्न हुने वाला भेदभाव, इम्पीरियल निजामती सर्विस अफ इंडिया का गठन, जुन लोक सेवा आयोग (पब्लिक सर्विस कमीशन)1886–८७को सिफारिशबाट गठित भएको थियो; पछि समाप्त भयो। हां कन्भेनेन्टेड शब्द लामो अवधिसम्म सेवा संलग्न पदको लागि प्रयोग छता रहा।

इम्पीरियल निजामती सर्विस नामलाई सिविल सर्विस अफ इण्डियावमा बदल दिइएको। किन्तु इंडियन निजामती सर्विस पद बनिरह्यो।

भारतीय आएको सी एस अधिकारी[सम्पादन गर्ने]

नाम परीक्षा वर्ष नियुक्ति वर्ष
सत्हरूद्र टैगोर १८६३ १८६४
रोमेश दत्त १८६९ १८७१
बिहारी लाल गुप्ता १८६९ १८७१
सुरेंद्रनथ बैनर्जी (त्यस पछि अयोग्य घोषित) १८६९ १८७१
श्रीपाद बाजी ठाकुर १८६९ १८७१
आनन्दराम बरुआ १८७० १८७२
कृष्ण गोविंद गुप्ता (त्यस पछि सर) १९७१ १८७३
बृजेंद्रनाथ डे १८७३ १८७५
ज्ञानेंद्रनाथ गुप्ता १८९० १८९२
सतीश चंद्र मुखर्जी १८९० १८९२
अकबर हैदरी (वरिष्ठ) (त्यस पछि सर)
राजकुमार बैनर्जी (त्यस पछि सर)
किरण चंद्र डे
शरत कुमार घोष (त्यस पछि सर) १९०० १९०२
गुरूसहाय दत्त (ranked ७th in Part I and १st in Part II) १९०३ १९०५
एम एस अकबर हैदरी (कनिष्ठ) (त्यस पछि सर) १९१७ १९१९
रामचंद टेकचंद शिवदासानी १९१९ १९२१
सुकुमार सेन १९१९ १९२१
सत्हरूद्रनाथ राय
सुभाष चंद्र बोस (resigned १९२१) (ranked ४th) १९२० १९२१
गिरिजा शंकर बाजपेयी (त्यस पछि सर)
ज्वाला प्रशाद श्रीवास्तव (त्यस पछि सर)
बद्रुद्दीन तैयबजी)
सुशील कुमार डे
सैबल गुप्ता
अशोक मित्रा
निर्मल कुमार मुखर्जी १९४१ १९४३
कुमुद कांत राय
देबेश दास

समकालीन निजामती सेवा[सम्पादन गर्ने]

अखिल भारतीय सेवाहरू

केन्द्रीय निजामती सेवाहरू - समूह "ए"

केन्द्रीय निजामती सेवाहरू - समूह "बी"

राज्य सेवाहरू

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

बाहिरी कडिहरू[सम्पादन गर्ने]