चिठी

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

चिठी भनेको आफ्ना विचारहरू अरूसमक्ष पुर्याउनका लागि कुनै व्यक्ति वा संस्थाले तयार परेको लिखित सन्देश हो । चिठीको लेखन सूचना, मनको भावना, सन्देश, समाचार आदि पठाउनका लागि गरिन्छ । सबै किसिमका पत्रहरू निवेदन, निमन्त्रना, विज्ञापन आदि पनि एक प्रकारका चिठी नै हुन् । चिठी भनेको सम्बन्ध, व्यापार आदिलाई बलियो र विश्वसनीय पर्ने आधार हो भने यो सञ्चारको माध्यम पनि हो । चिठी सरल, स्पष्ट र प्रभावकारी हुनुपर्छ, जसले पठाउने व्यक्ति वा संस्थाको शिष्टता र हार्दिकतालाई सङ्केत गरेको हुन्छ । चिठी हुलाकबाट पठाउने भए खाममा टिकट सहित राखिएको हुन्छ तर हातबाट पठाउने भए टिकटको प्रयोग हुँदैन ।

चिठीका प्रकार[सम्पादन गर्ने]

चिठीमा रहने विषयवस्तुलाई हेरेर यसलाई तीन प्रकारमा बाँडिन्छ :

  • घरायसी वा व्यक्तिगत चिठी
  • व्यावसायिक (व्यापारसँग सम्बन्धित) चिठी
  • कार्यालयीय (निवेदन, सूचना वा कार्यालयसँग सम्बन्धित) चिठी

घरायसी वा व्यक्तिगत चिठी[सम्पादन गर्ने]

व्यक्तिले व्यक्तिलाई लेख्ने चिठी घरायसी हुन्छ । आफ्ना इष्टमित्र, नातेदार, साथीहरू आदि व्यक्तिगत सम्बन्ध भएकालाई यस्तो चिठी लेखिन्छ । आपसी सम्बन्ध कसिलो पार्न र खबरहरू आदान प्रदान गर्न नै यस्ता चिठीहरू लेखिन्छन् । व्यवहारमा यस्ता चिठीहरू अनौपचारिक हुन्छन् अर्थात् यिनमा नियमहरूमा खासै ख्याल राखिन्न र भाषा पनि बोलीचालीको जस्तै हुन सक्छ । परीक्षामा लेख्ता चाहिँ यस्ता चिठी पनि स्तरिय भाषामै लेख्नुपर्छ ।

घरायसी चिठी लेख्ने तरिका[सम्पादन गर्ने]

  • चिठी लेख्ने कागजको दायाँतिर सबैभन्दा माथि पठाउने (प्रेषक) व्यक्तिको ठेगाना लेख्ने र त्यसको मुनि चिठी लेखेको दिनको पूरा मिति लेख्ने ।
  • मिति लेखिएको दुई पङ्क्ति तल बायाँतिर पाउने व्यक्तिसँगको आफ्नो सम्बन्ध अनुसार सम्बोधन र त्यसमुनि अभिवादन वा शिष्टाचारको शब्द लेख्ने ।
  • अभिवादन लेखेको एक पङ्क्ति तलबाट सामान्य भलाकुसारी वा सन्चोबिसन्चोको कुरा र पहिले पाएको चिठीको सन्दर्भ लेख्ने ।
  • अर्को अनुच्छेदमा आफ्नो विषयसँग सम्बन्धित मूल कुरा, सन्देश, समाचार वा आफ्ना भावनाहरू लेख्ने ।
  • छुट्टै अनुच्छेदमा पत्र टुङ्गिएको जानकारी दिने किसिमका वाक्यहरू लेख्ने र फेरि पनि पत्राचारका लागि अनुरोध गर्ने ।
  • चिठीको अन्त्यमा दायाँतिर पाउने व्यक्तिसँगको आफ्नो सम्बन्ध जनाउने शब्दहरू (सम्बन्ध ज्ञापन) लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम लेख्ने ।
घरायसी चिठी लेख्ता नाता सम्बन्ध अनुसार सम्बोन्धन, अभिवादन र सम्बन्ध ज्ञापन गर्ने कुराको तालिका
नाता / सम्बन्ध सम्बोधन (सुरुमा) अभिवादन सम्बन्ध ज्ञापन (अन्त्यमा)
हजुरबुबा / हजुरआमा, बुबा / आमा, पति, ससुरा / सासू पूज्य, पूजनीय, श्रद्धेय साष्टाङ्ग दण्डवत्, दण्डवत्, प्रणाम, सेवा ढोग हजुरको / की, नाति / नातिनी, छोरा / छोरी, हजुरकी पत्नी, बुहारी
फुपू / फुफाजु, दाजु, दिदी, काका / काकी, गुरु, मामा, माइजू आदरणीय, श्रद्धेय प्रणाम, ढोग, दण्डवत्, नमस्कार हजुरको / की भदा, भाइ / बहिनी, भतिज / भतिजी, शिष्य / शिष्या, भान्जा / भान्जी
छोरा / छोरी, भाइ / बहिनी, भतिज / भतिजी, भान्जा / भान्जी, साला / साली, श्रीमती प्रिय / प्रिया, प्यारो / प्यारी, स्नेही, मायालु आशीर्वाद, शुभाशीर्वाद, आशिष, मिठो सम्झना, सुमधुर स्मृति भलो चिताउने, माया गर्ने, तिम्रो / तिम्री, बुबा / आमा, दाजु / दिदी, काका / काकी, मामा / माइजू
साथी, मित्र प्रिय, मित्र (नाम), प्यारो साथी, प्यारी मित्रवर नमस्कार, सम्झना, दिनदिनको सम्झना हितैषी, सुभेच्छुक, तपाईँको शुभचिन्तक, तिम्रो मित्र, उही साथी

खाम ठेगाना लेख्ने तरिका[सम्पादन गर्ने]

  • खामको बायाँतिर चिठी पठाउने व्यक्ति (प्रेषक) को नाम र त्यसमुनि पूरा ठेगाना लेख्ने (चिठी फिर्ता आएमा यसले गर्दा सजिलै प्राप्त हुन्छ ।)
  • खामको दायाँतिर चिठी पाउने व्यक्ति (प्रापक) को नाम र त्यसमुनि पूरा ठेगाना लेख्ने (ठेगाना पूरा नभए चिठी फिर्ता आउन सक्छ ।)
  • आवश्यकता अनुसारको टिकट दायाँतिर माथिल्लो कुनमा टाँस्ने ।

नमुना

टिकट




प्रेषक
प्रापक

नरेन्द्र सुवेदी
विनोद राई

प्याराडाइज स्कूल
श्री नमुना माध्यमिक विद्यालय

धोबिघाट, ललितपुर
धम्बोजी, नेपालगञ्ज

घरायसी चिठीको नमुना[सम्पादन गर्ने]

प्रौढ शिक्षामा भाग लिने सल्लाह दिँदै छोराले बुबालाई लेखेको चिठीको नमुना
जनकपुरधाम, धनुषा

२०७४/०१/०८

पूज्य बुबा,
सदर दण्डवत् ।

आजसम्म म यहाँ सकुशल छु र त्यहाँ बुबाआमाका गाथमा पनि कुशलताको कामना गर्दछु ।

बुबा ! हजुरले घरबाट पठाएको चिठी आजै मात्र हातमा पर्यो । यसले त मलाई एकपटक घरमै बुबाआमाका साथमा बसेजस्तो अनुभव गरायो । मुख्य कुरा के भने बुबाले चिठीमा अब गाउँमै प्रौढ शिक्षा कार्यक्रम सुरु भएको कुरा लेख्नुभएको रहेछ । यसले बुबा र बुबाजस्ता बुढेसकालमै पनि केही गर्ने उत्साह भएकाहरूलाई निकै प्रेरणा दिएको हुनुपर्छ भन्ने मैले ठानेको छु । आफूले केही पढ्नलेख्न जानेदेखि गाउँमा कसैले हेप्न र ठग्न नसक्ने हुनाले यस्तो मौका बुबाले छाड्नुहुने छैन भन्ने कुरामा म विश्वस्त छु । मर्ने बेलामा पनि कापीकलम समातेर के पो हुन्छ र भन्ने भाव लिएर हिम्मत हार्नेहरूलाई पनि बुबाले सम्झाउनुपर्ने हुनाले मैले यो पत्र लेख्न हतार गरेको हुँ । शिक्षाले एकातिर ज्ञानको विशाल भण्डार नै आँखा अघिल्तिर नै भएको देखाइदिने छ भने अर्कातिर बुढेसकालमै पनि रमाइला र अरूलाई फाइदाजनक काम गरेर जीवनलाई हल्का बनाउन सकिने हुन्छ । बुबाले पढ्न सक्ने भएपछि म आउँदा हजुरलाई रोचक पुस्तक र पत्रिकाहरू ल्याइदिने छु ।

आमालाई मेरो प्रणाम छ र मेरो चिन्ता लिनुपर्दैन भनिदिनुहोला । हस् त, अहिलेलाई यत्तिकैमा चिठी बन्द गर्दछु, फेरि समाचार आदानप्रदान हुने नै छ ।

हजुरको आज्ञाकारी छोरो,

रविन यादव


टिकट




प्रेषक
प्रापक

रविन यादव
महेशप्रसाद यादव

जनकपुरधाम
माईस्थान रोड

वीरगञ्ज महानगरपालिका


व्यावसायिक चिठी[सम्पादन गर्ने]

कुनै व्यवसाय गर्ने संस्थाले व्यापारिक सम्बन्ध वा कारोबारका लागि माग र आपूर्तिसँग सम्बन्धित भई लेख्ने चिठी व्यावसायिक हुन्छ । यस्ता चिठीहरू सामान किनबेचका लागि व्यवहार गरिन्छन् र सामान्यतः संस्थाको नाममा छापिएको 'लेटरप्याड' मा लेखिन्छन् । यसको शैली औपचारिक हुन्छ ।

व्यावसायिक चिठी लेख्ने तरिका[सम्पादन गर्ने]

  • चिठी लेख्ने पृष्ठको माथिल्लो भागमा पहिले संस्थाको नाम र ठेगाना लेखि त्यसको मुनि दायाँतिर मिति लेख्ने ।
  • बायाँ किनारको माथितिर प.सं. (पत्र सङ्ख्या) लेख्ने ।
  • त्यसभन्दा मुनि विषयका रूपमा सम्बन्धित कुरा छोटो पारेर लेख्ने ।
  • विषयभन्दा मुनि एक पङ्क्ति छाडी पाउने संस्थाको प्रमुखलाई सम्बोधन गर्ने र त्यसमुनि संस्थाको पूरा ठेगाना लेख्ने ।
  • त्यसपछि एक पङ्क्ति छाडी सुरुमै 'महोदय' वा 'महाशय' लेख्ने ।
  • अन्त्यमा 'सहयोगका लागि धन्यवाद !' लेखी चिठी टुङ्ग्याउने ।
  • बायाँतिर 'भवदीय' वा 'यहाँको शुभेच्छुक' लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम र पद लेख्ने ।
  • आवश्यकता अनुसार खाम तयार गर्ने ।

द्रष्टव्य : 'श्रीमान्' लेखेर सम्बोधन गरेपछि नाम वा पदका अन्त्यमा 'ज्यू' लगाउनुपर्दैन ।

व्यावसायिक चिठीको नमुना[सम्पादन गर्ने]

माग गरिएका पुस्तक पठाइदिन अनुरोध गर्दै पुस्तक पसलले प्रकाशकलाई लेख्ने चिठीको नमुना
अभिनव पुस्तक सदन
भरतपुर, चितवन
प.सं. १२२/०७५/०७६
मिति : २०७६/०५/०५
विषय : पुस्तकहरू पठाइदिनेबारे ।

श्रीमान् व्यवस्थापक,
तलेजु प्रकाशन,
भोटाहिटी, काठमाडौँ ।

महाशय,

हाम्रो पुस्तक भण्डारले चितवनमा नयाँ र महत्त्वपूर्ण पुस्तकहरूमाझ छिटो, छरितो र सुलभ तरिकाले पाँच वर्षदेखि उपलब्ध गराउँदै आएको कुरा यहाँलाई अवगत नै छ । त्यस प्रकाशनबाट प्रकाशित पुस्तकहरूको माग चितवनमा बढिरहेको हुँदा तपसिलमा माग गरिएका पुस्तकहरू कञ्चन यातायात सेवाबाट तुरुन्त पठाइदिन अनुरोध गर्दछु । त्यसको मूल्यबापत तलेजु प्रकाशनको नाममा रु. १,००,०००/- (रु. एक लाख मात्र) को ड्राफ्ट चेक पठाएको छु । बाँकी हिसाब अर्कोपल्ट चुक्ता हुने नै छ ।

सहयोगका लागि धन्यवाद !

भवदीय,

_____________

(अनल दनुवार)

सञ्चालक
तपसिल :
क्र.सं. पुस्तक लेख थान
नेपाली गीतिनाटक : स्वरूप र प्रवृत्ति डा. बिन्दु शर्मा २०० थान
अन्तर्विषयक नेपाली समालोचना डा. नेत्र एटम १५० थान
मुनामदन लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा ३०० थान
सम र समका कृति तारानाथ शर्मा ५० थान
कथा-सिद्धान्त डा. कृष्णहरि बराल १०० थान
टिकट




प्रेषक
प्रापक

अनल दनुवार
श्रीमान् व्यवस्थापक

सञ्चालक
तलेजु प्रकाशन

हाम्रो पुस्तक भण्डार, चितवन
भोटाहिटी, काठमाडौँ


कार्यालयीय चिठी[सम्पादन गर्ने]

एउटा कार्यालयले अर्को कार्यालय वा व्यक्तिलाई लेख्ने चिठीलाई कार्यालयीय चिठी भनिन्छ । यसका साथै कुनै व्यक्तिले कुनै काम गरिदिने अनुरोधका साथ कार्यालयसमक्ष प्रस्तुत गरेको निवेदनलाई पनि कार्यालयीय चिठी अन्तर्गत नै राखिन्छ । औपचारिक प्रकारको हुने भएकाले यसमा विशेष शिष्टता र सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ ।

निवेदन लेख्ने तरिका[सम्पादन गर्ने]

  • कागजको माथि दायाँतिर निवेदन लेख्ने दिनको मिति लेख्ने ।
  • त्यसका मुनि एक पङ्क्ति छाडी बायाँतिर सम्मान जनाउने शब्दका साथ कार्यालयक प्रमुखलाई समोधन गर्ने र त्यसमुनि कार्यालयको नाम तथा पूरा ठेगाना लेख्ने ।
  • ठेगानाभन्दा मुनि एक पङ्क्ति छाडी 'विषय' लेख्ने अनि विषयका रूपमा आफूले अनुरोध गरेको मूल कुरालाई छोटो वाक्यांशका रूपमा प्रस्तुत गर्ने ।
  • विषयका मुनि एक पङ्क्ति छाडी बायाँतिर 'महोदय' शब्दले सम्बोधन गर्ने ।
  • त्यसभन्दा मुनि नयाँ अनुच्छेदका रूपमा आफ्नो विषयलाई कारण, समस्या आदि खुलाई काम गरिदिन विनम्रतासाथ अनुरोध गर्ने ।
  • अर्को अनुच्छेदमा 'सहयोगका लागि धन्यवाद !' लेख्ने ।
  • अन्त्यमा दायाँतिर 'निवेदक' वा 'भवदीय' लेखी त्यसमुनि आफ्नो नाम र ठेगाना लेख्ने र हस्ताक्षर गर्ने भए त्यसभन्दा ठिक माथि गर्ने ।
  • औपचारिक हुने हुनाले निवेदनमा शिष्ट र नम्रतापूर्ण तरिकाले आवश्यक कुरा मात्र आउने गरी स्तरीय भाषा प्रयोग गर्ने ।

कार्यालयीय चिठीको नमुना[सम्पादन गर्ने]

विद्यालयमा नेपाली शिक्षकको जागिर पाउनका लागि लेखिने निवेदनको नमुना
२०७४/०२/०५

श्रीमान् प्रधानाध्यापक,
जीवन माध्यमिक विद्यालय,
बुटवल, रुपन्देही ।

विषय : नेपाली शिक्षकमा नियुक्ति दिनेबारे ।

महोदय,

उपर्युक्त सम्बन्धमा मिति २०७४/०२/०३ गतेको 'लुम्बिनी' दैनिक पत्रिकामा प्रकाशित विज्ञापन अनुसार त्यस विद्यालयमा खाली रहेको मा.वि. स्तरको नेपाली शिक्षक पदका लागि आफू योग्य भएकाले मैले यो निवेदन पेस गरेकी छु ।

म २५ वर्ष पुगेकी स्वस्थ, कर्तव्यनिष्ठ एवं मिलनसार युवति हुँ । मैले पद्मोदय मा.वि., भरतपुरबाट एसएलसी तथा महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस, दाङबाट मुख्य विषय नेपाली लिई आइए र बिए उत्तीर्ण गरेकी छु । यसका साथै जनता विद्यापीठ, बिजौरीबाट नेपाली विषयमा एकबर्से बिएड उत्तीर्ण गरी हाल बबई विद्या सदन, तुलसीपुरमा अध्यापन कार्य गरिरहेकी छु । नेपालमै ख्यातिप्राप्त त्यस विद्यालयमा रही शिक्षाक्षेत्रमा योगदान गर्ने प्रतिबद्धता भएकाले र पेसागत रूपमै शिक्षणकार्यमा सहभागी हुनाले म विद्यालयमा काम गर्न उत्सुक भएकी हुँ । यदि मैले त्यस विद्यालयमा काम गर्ने अवसर पाएँ भने लगनशीलताका साथ आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्ने विश्वास दिलाउँछु । मेरो शैक्षिक योग्यता र अनुभवका प्रमाणपत्रका प्रतिलिपिहरू यसै निवेदनका साथ संलग्न गरेकी छु र अन्तर्वार्ताका समयमा तिनका सक्कल प्रतिहरू लिएर उपस्थित हुने छु ।

यहाँबाट पूर्ण सहयोगको अपेक्षा गरेकी छु । धन्यवाद !

भवदीय,

_____________

(प्रनिता विश्वास)

हापुर गा.वि.स. - ३, दाङ


टिकट




प्रेषक
प्रापक

प्रनिता विश्वास
श्रीमान् प्रधानाध्यापक

हापुर गा.वि.स. - ३
जीवन माध्यमिक विद्यालय

दाङ
बुटवल, रुपन्देही


सन्दर्भ सामग्री[सम्पादन गर्ने]

  • बराल, प्रा. डा. कृष्णहरि; एटम, प्रा. डा. नेत्र, सरल माध्यमिक व्याकरण (अभिव्यक्ति र अभ्यास) (नेपालीमा), स्वयम्भू, काठमाडौँ: तलेजु प्रकाशन, आइएसबिएन 978-9937-535-46-5 
  • बराल, प्रा. डा. कृष्णहरि; एटम, प्रा. डा. नेत्र, तलेजु नेपाली व्याकरण (अभिव्यक्ति र अभ्यास) (नेपालीमा), स्वयम्भू, काठमाडौँ: तलेजु प्रकाशन, आइएसबिएन 978-99933-45-46-6 

बाह्य कडी[सम्पादन गर्ने]