पण्डित
पण्डितको अर्थ विद्वान वा शिक्षक हो, विशेष गरी संस्कृत र हिन्दू विधि, धर्म, संगीत, वा दर्शनमा दक्ष व्यक्ति हो। यसको मूल अर्थमा, 'पण्डित' शब्दले सधैं हिन्दूलाई जनाउँछ जसले वेदहरूको एक प्रमुख भाग, उच्चारण र गायनको लय र ताल सहित कण्ठ गरेको हुन्छ।
संस्कृतमा, पंडितले सामान्यतया कुनै पनि "विद्वान, शिक्षित वा विद्वान व्यक्ति" लाई विशेष ज्ञान भएको जनाउँछ।[१] यो शब्द (पण्ड्) बाट आएको हो जसको अर्थ "सकल्नु, थुप्रो, थुप्रो" हो, र यो मूल ज्ञानको अर्थमा प्रयोग गरिन्छ।[२] नारी पण्डितलाई पण्डिता भनिन्छ, र सबैभन्दा प्रसिद्ध नारी उदाहरण पण्डिता रमाबाई हो।
धर्म
[सम्पादन गर्नुहोस्]पण्डित वा पुजारीहरूलाई निजी र सार्वजनिक यज्ञ र अन्य अनुष्ठानहरूमा वैदिक मन्त्रहरू उच्चारण गर्न बोलाइन्छ र बदलामा उनीहरूलाई दान-दक्षिणा दिएर बिदा गरिन्छ।
यस प्रकारको मन्त्रोच्चार को उद्देश्य कार्यको वातावरणलाई जीवन्त बनाउनु हो, साथै श्रोताको आध्यात्मिक उन्नतिलाई बढाउँदै शान्त मनले सुन्नु हो। धेरैजसो पण्डितहरू आध्यात्मिक कारणले शाकाहारी हुन्छन्, किनकि उनीहरूबाट सामान्यतया शरीर र मनमा शुद्धता कायम राख्ने अपेक्षा गरिन्छ। पण्डित कुनै जात होइनन्।
'पण्डित' उपनाम
[सम्पादन गर्नुहोस्]पण्डित उपनाम प्रायः ब्राह्मणहरूमा पाइन्छ। यद्यपि यो उपनाम प्रायः (९९%) हिन्दूहरूमा पाइन्छ। यो नेपाल र भारतका राज्यहरू कश्मीर, महाराष्ट्र, दिल्ली, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश र बिहारमा पनि प्रयोग गरिन्छ। हिन्दीमा, तिनीहरूलाई भट्ट, पुरोहित, उपरोहित, राजपुरोहित र रावल पनि भनिन्छ।
पण्डित थर मात्र होईन होइन तर नामको ठीक अगाडि थपिएको सम्बोधन पनि हो। पण्डित उपसर्ग ब्राह्मण र गैर-ब्राह्मण दुवैले प्रयोग गर्छन्, अर्थात्, ती सबै व्यक्तिहरूले जो कुनै विशेष क्षेत्रमा उच्च ज्ञान राख्छन्। पण्डित शब्दले विद्वतालाई जनाउँछ। जस्तै पण्डित विजयराज, पण्डित जवाहरलाल नेहारु
संगीत
[सम्पादन गर्नुहोस्]अन्य
[सम्पादन गर्नुहोस्]भारतको सर्वोच्च अदालतमा पण्डितको रूपमा एक कानून अधिकारी नियुक्त गरिन्थ्यो जसले हिन्दू विधिका बुँदाहरूमा ब्रिटिश न्यायाधीशहरूलाई सल्लाह दिन्थे। न्यायाधीशहरूले हिन्दू कानूनसँग व्यवहार गर्ने केही अनुभव हासिल गरेका थिए र विकसित भएको 'केस ल' प्रयोग गर्न थालेका थिए, त्यसैले १८६४ मा यो अभ्यास बन्द गरियो। दुई वर्ष अगाडि, १८६२ मा, उच्च अदालतले पनि यसको आधिकारिक प्रयोग घटाएको थियो।
पश्चिममा पण्डित
[सम्पादन गर्नुहोस्]पश्चिममा, पण्डित शब्द कुनै क्षेत्रमा कुशल, विशेषज्ञ व्यक्तिलाई जनाउन पनि प्रयोग गरिन्छ। उदाहरणका लागि, प्रोग्रामिङ पण्डित, मार्केटिङ पण्डित, फुटबल पण्डित आदि।
यो पनि हेर्नुहोस्
[सम्पादन गर्नुहोस्]- मंत्र
- विक्रम पण्डित
- एन आर नारायण मूर्ति
- ↑ Monier Monier-Williams (१८७२), A Sanskrit-English Dictionary, Oxford University Press, पृ: ५२७, मूलबाट २०२३-११-१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१६-१०-२३।
- ↑ Monier Monier-Williams (१८७२), A Sanskrit-English Dictionary, Oxford University Press, पृ: 526–527, मूलबाट २०२३-११-१७-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१६-१०-२३।