हाइपरथाइरोडिजम

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
हाइपरथाइरोडिजम
Triiodothyronine.svg
Triiodothyronine (T3, pictured) and thyroxine (T4) are both forms of thyroid hormone.
वर्गीकरण तथा बाह्य सामग्रीहरू
विभाग ग्रन्थिशास्त्र[*]
आइसिडी-१० E05.
आइसिडी-९ सिएम 242.9
डिजिज-डिबी 6348
मेडलाइन प्लस 000356
इ-मेडिसिन med/1109
प्यासेन्ट युके हाइपरथाइरोडिजम
एमई-एसएच D006980

हाइपरथाइरोडिजम थाइरोइड ग्रन्थीले उत्पादन गर्ने हर्मोनहरूकोमात्रामा आएको गडबडीले गर्दा हुने रोग हो। रक्तपरिक्षण गर्दा यदि रगतमा टीफोरटीथ्री हर्मोन बढी देखिने र टीएसएच हर्मोन घटेको देखिएमा हाइपरथाइरोडिजम भएको बुझिन्छ । रगतमा थाइरोइडको मात्रा बढी हुने रोगलाई नै हाइपरथारोडिजम भनिन्छ ।

कारणहरु[सम्पादन गर्ने]

१.घाँटीमा भाइरसको कारणले संक्रमण भएमा थाइरोइड ग्रन्थीको नियमित कार्य विथोलिन सक्छ र सो ग्रन्थी सुन्निएर तातो र रातो हुन्छ । यस्तो अवस्थामा पहिले बनिसकेका हर्मोन निस्किन्छ र हाइपरथाइरोडिजमको लक्षण देखिन्छ ।
२.थाइरोइड ग्रन्थीमा एक वा बढी गिर्खा भएको कारणले गर्दा धेरै हर्मोन उत्पादन गरिरहेको हुन सक्छ जसले गर्दा हाइपरथाइरोडिजमको लक्षण देखिन्छ ।
३.थाइरोइड बनाउन निर्देशन दिने हर्मोन टीएसएच जस्तै खालका एन्टिवडिजले थाइरोइड ग्रन्थीलाई हर्मोन बनाइरहन निर्देशन गरिरहन्छ, यस्तो अवस्थालाई ग्रेभस् रोग भनिन्छ । यसबाट थाइरोइड हर्मोन उत्पादन बढिरहेको हुन्छ र हाइपरथाइरोडिजमको लक्षण देखिन्छ ।

लक्षणहरु[सम्पादन गर्ने]

१.मुटु ढुकढुक गर्ने, हात काम्ने, पसिना खलखली आउने,झाडापखाला हुने, वजन घट्ने, थकान महसुस हुने, जीउ गल्ने, हातखुटा दुख्ने आदि समस्या देखिन्छ ।
२.कसैकसैमा आँखा अलि अगाडी बढ्ने समस्या देखिन्छ ।
३.महिलाको महिनावारी गडबढ हुन्छ।
४.गर्भ नरहने समस्या हुनसक्छ वा रहेपनि खस्ने समस्या आउन सक्छ ।
५.गर्भवती अवस्थामा विभिन्न जटिलताहरु आउन सक्छ।

निदानका विधिहरु[सम्पादन गर्ने]

१.थाइरोइड ग्रन्थी भाइरसको संक्रमणको कारणले बिथोलिएर हाइपरथाइरोडिजम भएको अवस्थामा व्यक्तिको अनुगमन गर्न जरुरी हुन्छ । यो आफै निको हुन सक्छ । यस्तो खालको हाइपरथाइरोडिजममा थाइरोइड घटाउने औषधीको खासै आवश्यकता पर्दैन। यसमा विरामीलाई धैर्य गर्न र औषधीको जरुरी नभएको जानकारी दिनुपर्छ । यो आत्तिनुपर्ने रोग होइन भनेर विरामीलाई सम्झाउनु पर्छ ।

२.थाइरोइड ग्रन्थीमा एक वा बढी गिर्खा भएर र ग्रेभस् रोग भएर हाइपरथाइरोडिजम देखिएको अवस्थामा निम्न ३ उपायहरुबाट निदान गर्न सकिन्छ:

  • क. औषधीको प्रयोग गरेरः

थाइरोइड बढ्ने(उत्पादन क्रमलाई) औषधीको प्रयोगले थिचेर राख्न सकिन्छ । यस्तो औषधी दैनिक एक, दुई वा तीन पटकसम्म खान सकिन्छ । यसको धेरै नकारात्मक असरहरु हुदैन तर कसैकसैलाई कलेजो खराब गर्ने, किटाणुसंग लड्ने क्षमतालाई कमजोर बनाउने आदि हुन सक्दछ । यदि औषधी प्रयोग गर्दा गदै कुनै नकारात्मक असरहरु देखा परेमा तुरुन्त चिकित्सकसंग भेटी औषधी बन्द गर्नुपर्ने हुन्छ । औषधीले थाइरोइड ग्रन्थी घटाउने होइन्, उत्पादन भएको हर्मोनलाई थिचेर सन्तुलित अवस्थामा राख्न मात्र मदत गर्दछ ।

  • ख. शल्यक्रिया गरेरः

शल्यक्रिया मार्फत थाइरोइड ग्रन्थी निकालेर थाइरोइडको उत्पादन रोक्न सकिन्छ । शल्यक्रिया गर्दा घाटीमा दाग बस्न सक्छ र स्वर भासिनसक्छ ।

  • ग. रेडियो एक्टिभ आयोडिनको सेवन गरेरः

रेडियो एक्टिभ आयोडिन भनेको टल्किने तत्व राखिएको एक किसिमको रेडियो लेभल आयोडिन हो। थाइरोइड हर्मोनको उत्पादन नियन्त्रण गर्न रेडियो एक्टिभ आयोडिनको सेवन गराइन्छ । यो खाएपछि सीधै ग्रन्थीमा गएर सञ्चित हुन्छ र त्यसको विनास गरिदिन्छ । यसरी थाइरोइड ग्रन्थीले थाइरोइड हर्मोन उत्पादन गर्न सक्दैन।

अनुसन्धानहरूका अनुसार ९० प्रतिशत भन्दा बढी विरामीलाई एक पटकको उपचारले सम्पूर्ण निको हुन्छ तर ५ देखि १० प्रतिशतलाई एक पटकमा निको भएन भने ६ महिनासम्म अनुगमन गरी पुनः उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । यो उपचार गर्दा पुरुषको वीर्य वा महिलाको अण्डमा असर नपरोस् भनेर एक बर्षसम्म बच्चा नजन्माउनु राम्रो हुन्छ । कालान्तरमा बच्चा जन्माउन यो उपचार विधिले कुनै समस्या पार्दैन ।