एटलान्टिक महासागर
 पृथ्वीका महासागरहरू (विश्वका महासागर) |
|---|
|
आन्ध्र महासागर वा अटलांटिक महासागर विशाल जलराशिको नाम हो जो यूरोप तथा अफ्रीका महाद्वीपहरुको नयाँ संसारका महाद्वीपहरुदेखि पृथक गर्छ। क्षेत्रफल र विस्तारमा संसारको दोस्रो नम्बरको महासागर हो जसले पृथ्वीको १/५ क्षेत्र घेरेर राखेको छ । यस महासागरको नाम ग्रीक संस्कृतिबाट लिइएको छ जसमा यसलाई नक्शाको समुद्र पनि भनिन्छ। यस महासागरको आकार लगभग अङ्ग्रेजी अक्षर 8को समान छ। लंबाईको अपेक्षा यसको चौड़ाई धेरै कम छ। आर्कटिक सागर, जो बेरिङ्ग जलडमरूमध्यबाट उत्तरी ध्रुव हुँदै स्पिट्सबर्जेन र ग्रीनलैंडसम्म फैलेको छ, मुख्यतः अंधमहासागरको नैं अङ्ग हो। यस प्रकार उत्तरमा बेरिङ्ग जल-डमरूमध्यबाट लिएर दक्षिणमा कोट्सलैंडसम्म यसको लंबाई १२,८१० मील छ। यस्तै प्रकार दक्षिणमा दक्षिणी जार्जियाका दक्षिण स्थित वैडल सागर पनि यसै महासागरको अङ्ग हो। यसका क्षेत्रफल यसका अन्तर्गत समुद्रहरुसहित ४,१०,८१,०४० वर्ग मील छ। अन्तर्गत समुद्रहरुको छोड़ेरयसका क्षेत्रफल ३,१८,१४,६४० वर्ग मील छ। विशालतम महासागर न हुन्ै पनि यसका अधीन विश्वको सबभन्दा ठूलो जलप्रवाह क्षेत्र हो। उत्तरी अंधमहासागरका पृष्ठतलको लवणता अन्य समुद्रहरुको तुलनामा पर्याप्त अधिक छ। यसको अधिकतम मात्रा ३.७ प्रतिशत छ जो २०°- ३०° उत्तर अक्षांशहरुका बीच विद्यमान छ। अन्य भागहरुमा लवणता अपेक्षाकृत कम छ।
विषयसूची |
नितल[सम्पादन गर्ने]
अटलांटिक महासागरका नितलका प्रारम्भिक अध्ययनमा जलपोत चैलहरुजर (१८७३-७६)का अन्वेषण अभियानका नैं समान अनेक अन्य वैज्ञानिक महासागरीय अन्वेषणहरुले योग दिएको थियो। अटलान्टिक महासागरीय विद्युत केबुलहरुको स्थापनाका हेतु आवश्यक जानकारीको प्राप्तिले यस प्रकारका अध्यायहरुको विशेष प्रोत्साहन दियो। यसका नितल यस महासागरका एक कूट द्वारा पूर्वी र पश्चिमी द्रोणीहरुमा विभक्त छ। यी द्रोणीहरुमा अधिकतम गहिराई १६,५०० फीटबाट पनि अधिक छ। पूर्वोक्त समुद्रान्तर कूट एकदम माथि उठेको छ र आयसलैंडका समीपबाट आरंभ भएर ५५°डिग्री दक्षिण अक्षांशका लगभग स्थित बोवे द्वीपसम्म फैलेको छ। यस महासागरका उत्तरी भागमा यस कूटलाई डालफिन कूट र दक्षिणमा चैलहरुजर कूट भन्दछन्। यस कूटको विस्तार लगभग १०,००० फुटको गहिराईमा अटूट छ र धेरै स्थानहरुमा कूट सागरको सतहका पनि माथि उठेको छ। अजोर्स, सेंट पल, असेशन, ट्रिस्टा द कुन्हा, र बोवे द्वीप यसै कूटमा स्थित छ। निम्न कूटहरुमा दक्षिणी अंध महासागरको वालफिश कूट र रियो ग्रैंड कूट, तथा उत्तरी अंध महासागरको वाइविल टामसन कूट उल्लेखनीय छन्। यी तीन निम्न कूट मुख्य कूटबाट लंब दिशामा फैलेकोछ।
ई. कोसना (१९२१)का अनुसार यस महासागरको औसत गहिराई, अन्तर्गत समुद्रहरुको छोड़ेर, ३,९२६ मीटर, अर्थात् १२,८३९ फुट छ। यसको ज्ञात अधिकतम गहिराई, ८,७५० मीटर अर्थात् २८,६१४ फुट छ र यो गिनी स्थलीको पोर्टोरिको द्रोणीमा स्थित छ।अटलांटिक महासागरको मुख्य स्थलीको ७४ प्रतिशत भाग तलप्लावी निक्षेपहरु(पेलाजिक डिपाजिट्स)बाट ढका छ, जसमा साना साना जीवहरुका शल्क (जस्तै ग्लोबिजराइना, टेरोपड, डायाटम आदिका शल्क) छन्। शेष २६ प्रतिशत भागमा भूमिमा उत्पन्न भएका अवसादहरु(सेडिमाट्स)को निक्षेप छ जो मोटा कणहरुद्वारा निर्मित छ।
पृष्ठधाराहरु[सम्पादन गर्ने]
अंध महासागरको पृष्ठधाराहरु नियतवाही पवनहरुका अनुरूप बहन्छन्। तर स्थल खंडको आकृतिका प्रभावबाट धाराहरुका यस क्रममा केही अन्तर अवश्य आउन जान्छ। उत्तरी अटलांटिक महासागरको धाराहरुमा उत्तरी विषुवतीय धारा, गल्फ स्ट्रीम, उत्तरी अटलांटिक प्रवाह, कैनेरी धारा र लैब्रोडोर धाराहरु मुख्य छन्। दक्षिणी अटलांटिक महासागरको धाराहरुमा दक्षिणी विषुवतीय धारा, ब्राजील धारा, फाकल्याण्ड धारा, पछौं प्रवाह र बैङ्गुला धाराहरु मुख्य छन्।
संदर्भ[सम्पादन गर्ने]
बाहिरी सूत्र[सम्पादन गर्ने]
- Oceans at the Open Directory Project
| महासागर |
|---|
| एटलान्टिक महासागर | उत्तरध्रुवीय महासागर | दक्षिणध्रुवीय महासागर | प्रशान्त महासागर | हिन्द महासागर |
