चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्

चन्द्रमानक नेपाल सम्वत् पृथ्वीले सूर्य घुम्ने समयावधिमा आधारित छ । यो सम्वत्‌ अन्य हिन्दु वा बौद्ध पञ्चाङ जस्तै आधारमा चल्दछ ।

महिनाहरू

चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्‌का सामान्य बाह्र, प्रत्येक तीन वर्षमा थपिने तेह्रौँ महिना र लगभग दुई दशकमा हराउने एक महिना यस प्रकारका छन् :

क्र.सं.	महिनाको नाम	उत्पत्ति वा अर्थ
१	कछला	पहिलो महिनालाई करुणामयला पनि भनिन्छ। कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा सूर्योदय बेला भएको दिनलाई न्हूदँ अथवा नयाँ वर्ष भनिने हुदा अथवा नयाँ वर्ष भनिछ ।
२	थिंला	सर्ग थिंला आकाशमा धेरै ताराहरु देखिने, आकाश छर्लङ्ग हुने महिना भनिन्छ ।
३	प्वँहेला	पोँ असिना र हिउँ पर्ने जाडो महिना भनिन्छ ।
४	सिल्ला	पहिला पहिला बिफरले मानिसहरूलाई सताउँथ्यो । त्यसैले सितला माईको पूजा गर्दथे, जसबाट सिल्ला हुन गयो । यस महिनामा सरस्वतीको पूजा पनि गरिन्छ। यही दुई अर्थबाट सिल्ला बनेको हुन सक्छ।
५	चिल्ला	चिरस्वायगुला, फागु पूर्णिमा, वसन्त ऋतुको आगमन हुने महिना भनिन्छ ।
६	चौला
७	बछला	विक्रम सम्बतको पहिलो महिना मानिन्छ ।
८	तछला	तथागतछला भन्न सकिन्छ । तथागत भनेको बुद्ध हो । बुद्ध संवतको पहिलो महिना मानिन्छ । बुद्ध जेष्ठ महिनामा जन्मेको प्रमाणित भएको छ ।
९	दिल्ला	यो देशभरि रोपाइँ गर्ने, मुख्य महिना आर्थिक दृष्टिकोणले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण महिना भएकोले देला (दे भनेको देश हो) । भनिएको हो ।
१०	गुंला	गुंला भनेको सुनसान ठाउँ, जहाँ पुर्खाहरु बसोबास गर्दछन् भन्ने कथन छ । त्यसैले पुर्खाहरूको सम्झनामा गाई जात्रा, जनैपूर्णिमा जूतो घर पवित्र गर्नेको रूपमा लिइन्छ ।
११	यंला	यःसिं थनिगु, इन्द्रको चिन्ह, यो महिनामा इन्द्रजात्रा गर्दछन् ।
१२	कौला	कौला भनेको केही आने अथवा भोज खाने महिना याने यो महिनामा दशैं पर्दछ ।
१३	अनला	तीन वर्षमा एकपटक थपिने अधिक महिना
	न्हंला	करीब दुई दशकमा एकपटक लुप्त हुने एक महिनालाई 'न्हंला' भनिन्छ ।

तिथि गणना

चन्द्रमानक नेपाल सम्वत्‌मा औंशीको भोली पल्ट प्रतिपदाका दिन देखि औंशी सम्मको गणनामा एक महिना हुने गर्दछ । प्रतिपदा देखि पूर्णिमाको दिन सम्मका तिथिहरूलाई 'थ्व', पूर्णिमा पछिको प्रतिपदा देखि औंशी सम्मका तिथिहरूलाई 'गाः' भनिन्छ ।

थ्व चक्र

क्र.सं.	नेपाल सम्बतमा तिथि गणना	संस्कृत / नेपाली भाषामा
१	पारु	प्रतिपदा
२	दुतिया	द्वितिया
३	तितिया	तृतीया
४	चौथि	चतुर्थी
५	पन्चमि	पञ्चमी
६	खस्तमि	षष्ठी
७	सप्तमि	सप्तमी
८	अस्तमि	अष्टमी
९	नःमि	नवमि
१०	दसमि	दशमी
११	एकादसि	एकादशी
१२	दुवादसि	द्वादशी
१३	त्रयदसि	त्रयोदशी
१४	चःह्रे	चतुर्दशी
१५	पुन्हि	पूर्णिमा

गाः चक्र

क्र.सं.	नेपाल सम्बतमा तिथि गणना	संस्कृत / नेपाली भाषामा
१	पारु	प्रतिपदा
२	दुतिया	द्वितिया
३	तितिया	तृतीया
४	चौथि	चतुर्थी
५	पन्चमि	पञ्चमी
६	खस्तमि	षष्ठी
७	सम्प्तमि	सप्तमी
८	अस्तमि	अष्टमी
९	नःमि	नवमि
१०	दसमि	दशमी
११	एकादसि	एकादशी
१२	दुवादसि	द्वादशी
१३	त्रयदसि	त्रयोदशी
१४	चःह्रे	चतुर्दशी
१५	आमै	औंशी

हेर्नुहोस्

• नेपाल सम्वत्
• सौर्यमानक नेपाल सम्वत्