जप

जपमालाका साथ जप गर्दै गरेकी एक भुटानी बौद्ध महिला

जप एक मन्त्र वा ईश्वरीय नामको ध्यानपूर्ण पुनरावृत्ति हो। यो अभ्यास हिन्दु धर्म, जैन धर्म, सिख धर्म, र बौद्ध धर्ममा पाइन्छ र अन्य धर्महरूमा पनि यसका समान अभ्यासहरू भेटिन्छन्।

जप ध्यान मुद्रामा बसेर, अन्य क्रियाकलापहरू गर्दा, वा सामूहिक रूपमा औपचारिक पूजाको भागको रूपमा गर्न सकिन्छ। मन्त्र वा नामलाई विस्तारै, अभ्यासकर्ताले सुन्ने गरी वा मनमनै मौन रूपमा उच्चारण गर्न सकिन्छ।

व्युत्पत्ति

संस्कृत शब्द जप धातु जप् बाट बनेको हो, जसको अर्थ "मधुर स्वरमा उच्चारण गर्नु, मनमनै दोहोर्याउनु वा गुनगुनाउनु" हुन्छ। यसलाई थप व्याख्या गर्दा ज को अर्थ जन्म, मृत्यु र पुनर्जन्मको विनाश गर्नु र प को अर्थ पापहरूको नाश गर्नु भन्ने बुझिन्छ।

मोनियर-विलियम्सका अनुसार यो शब्द वैदिक साहित्यहरू जस्तै ऐतरेय ब्राह्मण (ऋग्वेद) र शतपथ ब्राह्मण (यजुर्वेद) मा देखा पर्दछ। यस शब्दको अर्थ शास्त्रका अंशहरू, मन्त्रहरू वा देवताका नामहरू गुनगुनाउनु, कानेखुसी गर्नु वा फलाक्नु भन्ने हुन्छ। प्रायः यसमा कुनै श्लोक वा मन्त्रको बारम्बार गायन गरिन्छ, जुन कहिलेकाहीँ मालाको सहयोगले गनिन्छ, जसलाई जपमाला भनिन्छ। यससँग सम्बन्धित शब्द जपन महाभारतको १२ औँ पुस्तक (शान्ति पर्व) मा देखा पर्दछ, जहाँ प्रार्थनाहरू गुनगुनाउनुलाई धार्मिक अर्पणको एक रूपको रूपमा वर्णन गरिएको छ।

जप को अवधारणा प्रारम्भिक बौद्ध ग्रन्थहरूमा पनि पाइन्छ र यो तिब्बती बौद्ध साहित्यमा धेरै प्रचलित छ।

ऋषि पतञ्जलि (ई.सं. ४००) का अनुसार, जप भनेको शब्द वा वाक्यांशको पुनरावृत्ति मात्र नभई मन्त्रको अर्थमा चिन्तन गर्नु हो; यो परिभाषा कहिलेकाहीँ विभिन्न स्रोतहरूमा अझै पनि पाइन्छ।