तान

तान एक कपडा, गलैंचा आदि बुन्न प्रयोग गरिने यन्त्र हो। यो यन्त्र विश्वभर निकै प्रयोग हुने गतिन्छ । नेपालको सन्दर्भमा प्राय नेपाली समुदायका महिलाहरू तापको प्रयोग गर्दै ऊनबाट राडीपाखी, बख्खु, पटुका, कोटलगायत सामग्रीहरु विगत देखि वर्तमानसम्म उत्पादन गर्दै आएका छन् ।
अंग र चाल
[सम्पादन]आधारभूत संरचना
[सम्पादन]बुनाइको कार्य धागा वा सूतका दुई समूहहरूमा गरिन्छ, जुन एक-अर्कालाई काट्ने गरी राखिएका हुन्छन्। तानमा तन्काइएका धागाहरूलाई 'ताना' (warp threads) भनिन्छ। ताना धागाहरूको तल माथि हुँदै 'बाना' (weft threads) का धागाहरूलाई छिराइन्छ।
ताना (warp) धागाहरूका छेउहरू प्रायः लट्टाई (beams) हरूमा बाँधिएका हुन्छन्। एउटा छेउ एउटा लट्टाइ र अर्को छेउ दोस्रो लट्टाइ बाँधिएको हुन्छ, जसले गर्दा सबै ताना धागाहरू समानान्तर हुन्छन् र उनीहरूको लम्बाइ पनि समान हुन्छ। ताना धागाहरूलाई तन्काएर कसिलो अवस्थामा राख्नको लागि लट्टाइ टाढा राखिएको हुन्छ।
अंग
[सम्पादन]चाल
[सम्पादन]तान (loom) ले तीनवटा मुख्य चालमा चल्नुपर्छ : शेडिङ, पिकीङ, र ब्याटेनिङ।
- शेडिङ: यो प्रक्रियामा ताना धागाहरूलाई ठाडो रूपमा दुई भागमा छुट्याइन्छ, जसले गर्दा उनीहरूको बीचमा एउटा सानो खाली ठाउँ वा बाटो बन्छ।
- पिकीङ: यो प्रक्रियामा बाना धागोलाई त्यो बनेको खाली ठाउँ बाट वारपार पठाइन्छ, जसले ताना धागाहरूलाई पार गर्छ।
- ब्याटेनिङ: यसमा भर्खरै राखिएको बाना धागोलाई अघिल्लो धागोसँग कसिलो गरी मिलाउन र मिलाएर राख्नको लागि ब्याटनको प्रयोग गरी अगाडि धकेलिन्छ।*
चित्र दिर्घा
[सम्पादन]

