विलोमकाव्य

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Jump to navigation Jump to search

विलोमकाव्य एक विशेष प्रकारको काव्य संरचना हो। यो प्रायः संस्कृत भाषामा पाइन्छ। यसको शब्दावली यस्तो हुन्छ कि पदको पहिलो पङ्क्तिदेखि अन्तिमसम्म एउटा अर्थपूर्ण वाक्य हुन्छ र अन्तिमदेखी सुरूसम्म पढ्दा पनि एक अर्थपूर्ण वाक्य हुन्छ । यो एक धेरै रोचक र अद्वितीय कविता हो।

उदाहरण[सम्पादन गर्नुहोस्]

श्रीरामकृष्णविलोमकाव्यम्[सम्पादन गर्नुहोस्]

तं भूसुतामुक्तिमुदारहासंवंदे यतो भव्यभव दयाश्रीः | (सुरूबाट अन्तिमसम्म श्रीरामको कथा बन्नजान्छ)

अर्थ: सीताको उद्धार गर्ने पवित्र मुस्कान भएका, भव्य अवतार भएका र जसबाट सर्वत्र दया र कृपा प्राप्त हुन्छ, उहाँलाई (त्यो रामचन्द्र) म नमस्कार गर्दछु।

श्री यादवंभव्यभतोयदेवं, संहारदामुक्तिमुतासुभूतम् || (र अन्तिमदेखि सुरूसम्म पढ्दा श्रीकृष्णको कथा हुन्छ)

अर्थ: तेजस्वी सूर्य र जलमय चन्द्रमाका देवता, पुतनाको संहारक, मुक्तिदाता र जीवनदाता यदुनन्दन (कृष्ण) लाई म नमस्कार गर्दछु।

यस विलोमकाव्यमा करिब ३६ श्लोक छन्, विचित्र श्लोकले रामको वर्णन गर्दछ भने सम श्लोकले कृष्णको वर्णन गर्दछ। बिजोर श्लोकहरू विलोमारिति (उल्टोमा) पढ्दा त्यसपछिका सम पदहरू बन्छन्। (जसरी श्लोक १ उल्टो पढिन्छ, पद २ र पद ३ उल्टो पढिन्छ, पद ४ यस्तो छ...) यो दैवज्ञपण्डित 'सूर्यकवि' द्वारा रचना गरिएको हो।