सामग्रीमा जानुहोस्

काँस (मिश्रधातु)

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
Various examples of bronze artworks throughout history

काँस/ चरेस तामा धातु र अन्य धातु (टिन, म्यागनिज) को मिश्रणबाट बनाईएको मिश्रधातु हो। यो केवल खाने भाडाकुडा, बिषेशतः थाल, गिलास, कचौरा, रिकापी बनाउन प्रयोग गरिन्छ। यो हेर्दा पित्तल जस्तै देखिन्छ तर पित्तलमा भन्दा तामाको भाग बढि हुन्छ। पित्तल केही लचिलो हुन्छ र कुच्चिने हुन्छ। चरेस दर्हो हुन्छ त्यसैले कुच्चिदैन, तर फुटन सक्ने हुन्छ।

कास शब्द को प्रयोग निम्नलिखित कुरा बुज्न को लागी प्रयोग गरिन्छ :-

  • पीतल मिश्रधातु)
  • पीतल (पौधा)

प्रयोग

[सम्पादन]
  • वास्तुकला
  • सिक्का र पदकहरू
  • झरना र ढोकाहरू
  • बत्तीहरू
  • मेकानिकल बेयरिङहरू र स्प्रिङहरू

समतल सतहहरू भएको काँच उत्पादन गर्न सम्भव हुनुभन्दा पहिले, ऐनाको लागि एक मानक सामग्री काँस थियो।

संसारका धेरै भागहरूमा यस उद्देश्यका लागि कांस्य प्रयोग गरिन्थ्यो, सम्भवतः स्वतन्त्र खोजहरूमा आधारित। इजिप्टियन मध्य राज्य (२०४०-१७५० ईसा पूर्व), र चीनको कम्तिमा ५५० ईसा पूर्वका कांस्य ऐनाहरू देख्न सकिन्छ। युरोपमा, एट्रस्कनहरूले छैटौं शताब्दी ईसा पूर्वमा कांस्य ऐनाहरू बनाइरहेका थिए, र ग्रीक र रोमन ऐनाहरूले पनि उही ढाँचा पछ्याए। यद्यपि स्पेकुलम धातु जस्ता अन्य सामग्रीहरू प्रयोगमा आएका थिए, र पश्चिमी काँच ऐनाहरूले धेरै हदसम्म कब्जा जमाइसकेका थिए, अठारौं शताब्दीमा जापान र अन्यत्र कांस्य ऐनाहरू अझै पनि बनाइँदै थिए, र अझै पनि भारतको केरलामा सानो स्तरमा बनाइन्छ।

संगीत वाद्ययन्त्रहरू

[सम्पादन]

उच्च टिन कांस्य मिश्र धातुको रूपमा घण्टीहरूको लागि कांस रुचाइएको धातु हो।

डबल बास, पियानो, हार्प्सिकोर्ड र गितार जस्ता विभिन्न तारयुक्त वाद्ययन्त्रहरूको स्टील र नायलन तारहरूको वाइन्डिङको लागि पनि कांस्य प्रयोग गरिन्छ। तल्लो पिच टोनहरूको लागि पियानोफोर्टमा कांस्य तारहरू सामान्यतया प्रयोग गरिन्छ, किनकि यसमा उच्च-टेन्साइल स्टीलको भन्दा उच्च स्थिरता गुणस्तर छ।

मूर्तिकला

[सम्पादन]

कांस्य मूर्तिहरू ढलाई गर्नको लागि काँस व्यापक रूपमा प्रयोग गरिन्छ। सामान्य कांस्यमा तिनीहरू सेट हुनुभन्दा ठीक अगाडि थोरै विस्तार हुने गुण हुन्छ, जसले गर्दा साँचोको उत्कृष्ट विवरणहरू भरिन्छन्। त्यसपछि, काँस चिसो हुँदै जाँदा, यो थोरै संकुचित हुन्छ, जसले गर्दा यसलाई साँचोबाट अलग गर्न सजिलो हुन्छ।

प्राचीन ग्रीक कलामा कांस्य मूर्तिहरूलाई मूर्तिकलाको उच्चतम रूप मानिन्थ्यो, यद्यपि थोरै मात्र बाँचेका छन्, किनकि शास्त्रीय कालखण्डमा कांस्य वस्तुहरू पुन: प्रयोगको लागि बारम्बार पगालिएका थिए। धेरै प्रसिद्ध ग्रीक कांस्य मूर्तिहरू संगमरमरमा रोमन प्रतिलिपिहरू मार्फत चिनिन्छन्।

भारतमा, कुषाण (चौसा भण्डार) र गुप्त काल (मिरपुर-खासबाट ब्रह्मा, अकोटा भण्डार, सुल्तानगंज बुद्ध) र पछिल्ला काल (हंसी भण्डार) का कांस्य मूर्तिहरू फेला परेका छन्। तमिलनाडुको चोल साम्राज्यको कालका भारतीय हिन्दू कारीगरहरूले हिन्दू धर्मका देवताहरूलाई चित्रण गर्ने अलंकृत विवरणहरू सहित हराएको-मोम ढलाई विधि मार्फत जटिल मूर्तिहरू सिर्जना गर्न काँस प्रयोग गर्थे। यो कला रूप आजसम्म पनि जीवित छ, धेरै सिल्पीहरू, स्वामीमलाई र चेन्नईका क्षेत्रहरूमा काम गर्छन्।

यो पनि हेर्नुहोस्

[सम्पादन]