कामाख्या मन्दिर

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
कामाख्या मन्दिर
Kamakhya Guwahati.JPG
कामाख्या मन्दिर
कामाख्या मन्दिर is located in आसाम
कामाख्या मन्दिर
असम मा अवस्थिति
प्राथमिक विवरण
स्थान:नीलाचल पहाड, गुवाहाटी
निर्देशाङ्क२६°०९′५९″N ९१°४२′२०″E / २६.१६६४२६°N ९१.७०५५०९°E / 26.166426; 91.705509निर्देशाङ्कहरू: २६°०९′५९″N ९१°४२′२०″E / २६.१६६४२६°N ९१.७०५५०९°E / 26.166426; 91.705509
सम्बन्धनहिन्दुत्व
देवताकामाख्या
चाडपर्वअम्बुबाची मेला
राज्यअसम
देशभारत
वेबसाइटwww.maakamakhyadevalaya.org
वास्तुकला विवरण
वास्तुकला प्रकारनीलाचल शैली, कूच शैली
निर्माताम्लेच्छ वंश को राजा[१] पुनर्निर्माण: राजा नर नारायण र पछि, अहोम राजाहरु द्वारा।
निर्माण सम्पन्न८औं -१७औं शताब्दी[२]
विशेष विवरण
मन्दिर(हरू)
स्मारक(हरू)

कामाख्या मन्दिर आसामको राजधानी दिसपुर नजिकै गुवाहाटी बाट ८ किमी टाढा कामाख्या मा स्थित छ कामाख्या बाट पनि १० किमी टाढा नीलाचल पर्वत मा स्थित छ। यो मन्दिर शक्ति को देवी सती को मन्दिर हो। यो मन्दिर एक पहाड बनेको छ [३] र यसको महान तान्त्रिक महत्व छ। प्राचीन काल देखि, सत्ययुग तीर्थ कामाख्या वर्तमान तन्त्र सिद्धि को उच्चतम स्थान हो। असम राज्यको राजधानी दिसपुर बाट ६ किलोमिटर टाढा मा भगवती कामाख्या को सिद्ध शक्तिपीठ, जो पूर्वोत्तर को मुख्य द्वार भनिन्छ, सती को इक्कावन शक्तिपीठहरु मध्ये उच्च स्थान ओगटेको छ। यो जहाँ भगवती को महामुद्रा (योनी-कुण्ड) स्थित छ। देश भर मा धेरै प्रमाणित स्थानहरु छन् जहाँ आमा एक सूक्ष्म रूप मा रहन्छन्। प्रमुख महाशक्तिपीठहरु मध्ये, माता कामाख्या को यो मन्दिर सजाइएको छ। महान शक्तिपीठ भक्तहरुको आकर्षण को केन्द्र। र तन्त्र -मन्त्र योग साधना को एक प्रमाणित स्थान हो। यहाँ विश्वास गरिन्छ कि भक्तहरु जो बाहिर बाट आउँछन्, जसको जीवन मा तीन पटक दर्शन हुन्छ, उनीहरु आफ्नो सांसारिक बन्धन बाट मुक्ति पाउँछन्। "या देवी सर्व भुतेषु मातृ रुपेना संस्था नमस्तस्य नमस्तस्य नमस्तस्य नमो नमः।

अम्बुवाची पर्व[सम्पादन गर्नुहोस्]

अम्बुबाची योग पर्व, जो एक बर्ष मा एक पल्ट आउँछ, संसारका सबै तान्त्रिक, मान्त्रिक र सिद्ध को लागी वरदान हो। यो अम्बुवाची पर्व भगवती (सती) को मासिक धर्म पर्व हो। पौराणिक ग्रन्थहरु अनुसार यो पर्व १६ वर्षमा एक पटक सत्ययुगमा, १२ बर्षमा एक पटक द्वापरमा, एक पटक त्रेता युगमा ७ बर्षमा र एक पटक कालिकलमा प्रत्येक बर्ष जुन महिना (आषाढ) तिथि अनुसार मनाईन्छ। यो एक लोकप्रिय मान्यता हो कि देवी कामाख्या तीन दिन को लागी मासिक धर्म चक्र को माध्यम बाट बित्छ, यी तीन दिन को दौरान, कामाख्या मन्दिर को ढोका भक्तहरु को लागी बन्द गरीन्छ। यस पटक अम्बुवाची योग महोत्सव २२, २३, २४ जुन मा मनाईयो।

पौराणिक सन्दर्भ[सम्पादन गर्नुहोस्]

यो एक पौराणिक सत्य हो कि अम्बुवाची पर्व को समयमा आमा भगवती को मासिक धर्म हुन्छ र माता भगवती को गर्भ मा स्थित महामुद्रा (योनी तीर्थ) बाट लगातार तीन दिन सम्म पानी को बहाव को स्थान बाट रगत बग्छ। यो, आफैंमा, यो कालिकलमा एक अद्भुत आश्चर्य को एक अद्भुत दृश्य हो। कामाख्या तन्त्र को अनुसार-

योनी मात्र bodyray कुञ्जावासिनी कामदा।
राजोसवाला महातेजा कामाक्षी ध्यानतम दुखी
शरणगादीनार्ट परित्राण पारायने।
सर्वस्यती हरे देवी नारायणी नमोस्तु ते। ।

यस सन्दर्भमा, ज्योतिषी र वास्तु विशेषज्ञ डा दिवाकर शर्मा, 'राजराजेश्वरी कामाख्या रहस्य' र 'दस महाविद्या' नामक पुस्तकका लेखक र आमा कामाख्या को एक विशेष भक्त, अम्बुवाची योग महोत्सव को दौरान गर्भगृह को ढोका आमा भगवती को गर्भगृह स्वतः बन्द हुनेछ। यस पर्व को महत्व यस तथ्य बाट मापन गर्न सकिन्छ कि यस महोत्सव मा, तन्त्र-मन्त्र को अभ्यास को लागी सिद्धिहरु र मन्त्रहरु को सबै प्रकार को लागी संसार भर बाट उच्च श्रेणीका तान्त्रिक-जादूगर, Aghoris को एक ठूलो जमघट छ। यन्त्र .. तीन दिन पछि, उनको मासिक धर्म को अन्त्य मा, मा भगवती को विशेष पूजा र साधना गरिन्छ।

कामाख्या मन्दिर परिसर

कामाख्याका एक अनुसन्धान विद्वान र प्राच्यविद् डा. दिवाकर शर्मा भन्छन् कि कामख्या को बारे मा एक किंवदन्ती छ कि अहंकारी राक्षस नरकासुर एक दिन कामाख्या को पत्नी को रूप मा प्राप्त गर्न को लागी दुराग्रह गरेर बसेको थियो। कामख्या महामाया ले, नरकासुर को मृत्यु को नजिकै मानेर उसलाई भनिन कि यदि तपाइँ यस रात नील पर्वत मा चारै तर्फ ढुङ्गा को चार पाइला बनाउनुहुन्छ र कामाख्या मन्दिर संग एक विश्राम घर बनाउनुहुन्छ, तब म तिम्रो इच्छा अनुसार तिम्रो श्रीमती बन्नेछु र यदि तपाइँ यो गर्नुहुन्न, तब तपाइँको मृत्यु निश्चित छ। गर्व मा चूर असुरले भोलि बिहान बाटो को चार चरण पूरा गरी र विश्राम कोठा बनाईरहेको मात्र थियो कि महामाया को एक मायालु कुखुरा (मुर्गा) द्वारा रात को अन्त्य को बारे मा जानकारी दिईयो, जसको कारण नरकासुर क्रोधित भए र कुखुरा को पीछा गरे। उनलाई ब्रह्मपुत्रको अर्को छेउमा गएर मारे। यो ठाउँ अझै पनि 'कुकटचकी' को नाम बाट प्रसिद्ध छ। पछि भगवान विष्णुले माता भगवती को माया बाट राक्षस नरकासुर को वध गरे। नरकासुरको मृत्युपछि उनका छोरा भागदत्त कामरूपका राजा बने। भागदत्त को वंश को लोप को कारण, कामरूप को राज्य सानो भाग मा विभाजित भयो र सामन्ती राजा कामरूप मा शासन गर्न थाले।

नरकासुर को घृणित कर्म र एक विशिष्ट ॠषि को श्राप पछि, देवी गायब भएको थियो र कामदेव द्वारा सम्मानित कामाख्या मन्दिर नष्ट भयो।

पं. दिवाकर शर्माले बताउनुभयो कि प्रो-शक्ति महाभैरवी कामाख्या को दर्शन गर्नु भन्दा पहिले, गुवाहाटी शहर को नजिक ब्रह्मपुत्र 'नाडा' को बीच मा टापु को शीर्ष मा स्थित महाभैरव उमानन्द को भ्रमण गर्न आवश्यक छ। यो एक प्राकृतिक शैलदीप हो, जो तन्त्र को सर्वोच्च सिद्ध सती को शक्तिपीठ हो। यो टापुलाई मध्यञ्चल पर्वत पनि भनिन्छ, किनकि यहीं पर समाधिस्थ सदाशिव लाई कामदेव ले बाण मा हानेर आहत गरिएको थियो र समाधि बाट ब्यूँझदा, सदाशिवले उसलाई भस्म गरिदिएका थिए। कामदेवलाई फेरि निलाञ्चल पर्वत, भगवतीको महातिर्थ (योनिमुद्रा) मा जीवन दिइयो। यसैले यस क्षेत्रलाई कामरूपको नामले पनि चिनिन्छ।

सर्वोच्च कुमारी मन्दिर[सम्पादन गर्नुहोस्]

कामाख्या मन्दिर योजना (खाका)

सती स्वरूपिनी आदशक्ति महाभैरवी कामाख्या तीर्थलाई विश्वको सबैभन्दा उच्च कुमारी तीर्थ मानिन्छ। यही कारण हो कि यस शक्तिपीठ मा कौमार्य-पूजा अनुष्ठान पनि धेरै महत्त्वपूर्ण छ। जे होस् आदिम शक्ति को प्रतीक सबै वंश र वर्ण को कुमारी हो। त्यहाँ कुनै जातीय भेदभाव छैन। यस क्षेत्र मा, आदिम शक्ति कामाख्या सधैं एक कुमारी को रूप मा रहन्छ।

यस क्षेत्रमा, सबै जाति र जातिका कुमारीहरु लाई पूजा र पूजा गरिन्छ। साधकको सिद्धि जात र वर्णको भेदमा नष्ट हुन्छ। यो शास्त्रहरुमा उल्लेख छ कि यसो गरेर इन्द्र जस्तै शक्तिशाली देवता आफ्नो पद बाट वञ्चित हुनु परेको थियो।

जसरी उत्तर भारत मा कुम्भ महापर्व को महत्व मानिन्छ, उस्तै गरी, त्यसै प्रकार त्यो भन्दा पनि राम्रो यस आदिम शक्ति को अम्बुवाची पर्व को महत्व छ। यस अन्तर्गत विभिन्न प्रकार को दिव्य आलौकिक शक्तिहरु को आर्जन तन्त्र -मन्त्र मा पारंगत साधक आफ्नो-आफ्नो जो तन्त्र -मन्त्र शक्तिहरु लाई पुरश्चरण अनुष्ठान प्रदर्शन गरेर स्थिर राख्छन। र यो समय हो जब संसारको सबैभन्दा पुरानो तन्त्र मठ (चीनाचारी) अगामा मठ को विशिष्ट तान्त्रिक आफ्नो साधना गर्न तिब्बत बाट यहाँ आउँछन्। यी कपडाहरु विशेष गरी मन्दिरका पुजारीहरु द्वारा प्रसाद को रूप मा भक्त भक्तहरु को बीच वितरित गरिन्छ। यस पर्व मा, भारत मात्र होइन बरु बंगलादेश, तिब्बत र अफ्रिका जस्ता देशहरु बाट तन्त्र साधकहरु यहाँ आउँछन् र आफ्नो साधना को उच्चतम शिखर प्राप्त गर्छन्। यो वाममार्ग साधना को सर्वोच्च पीठ स्थल हो। मच्छन्द्रनाथ, गोरखनाथ, लोनाचमारी, इस्माइलजोगी आदि जस्ता तन्त्र साधकहरु पनि यहाँ सावर तन्त्र मा आफ्नो स्थान बनाएर अमर बनेका छन्।

कामाख्या मन्दिर समय[सम्पादन गर्नुहोस्]

कामाख्या मन्दिर को दर्शन समय भक्तहरु को लागी बिहान ८:०० देखि १:०० बजे सम्म सुरु हुन्छ र त्यसपछि २:३० देखि ५:३० सम्म। सामान्य प्रवेश नि: शुल्क छ, तर भक्तहरु बिहान ५ बजे देखि लाइन मा लाग्छन्, तेसैले यदि यो समय को लागी एक यो विकल्प को लागी जान सक्नुहुन्छ। सामान्यतया यस मा ३-४ घण्टा लाग्छ। वीआईपी प्रविष्टि एक टिकट लागत छ, जो एक एक मन्दिर मा प्रवेश गर्न को लागी तिर्नु पर्छ, जो भारतीय रुपए ५०१ प्रति व्यक्ति को लागत मा उपलब्ध छ। यस टिकट को साथ एक सीधै मुख्य गर्भगृह मा प्रवेश गर्न सक्नुहुन्छ र १० मिनेट भित्र पवित्र दर्शन गर्न सक्नुहुन्छ। [१]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्नुहोस्]

सन्दर्भ[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. "Along with the inscriptional and literary evidence, the archaeological remains of the Kamakhya temple, which stands on top of the Nilacala, testify that the Mlecchas gave a significant impetus to construct or reconstruct the Kamakhya temple." (Shin 2010:8)
  2. "it is certain that in the pit at the back of the main shrine of the temple of Kamakhya we can see the remains of at least three different periods of construction, ranging in dates from the eighth to the seventeenth century A.D." (Banerji 1925, p. 101)
  3. "कामाख्या मन्दिर", मूलबाट २० अगस्त २०१६-मा सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १९ अगस्त २०१६ 

बाह्य लि्क[सम्पादन गर्नुहोस्]