जनमत सङ्ग्रह

२०१९ को इजिप्टको जनमत सङ्ग्रहमा प्रयोग भएको मतपत्र

जनमत-सङ्ग्रह, (अङ्ग्रेजी: Plebiscite वा Referendum) मत-सङ्ग्रह वा मात्र जनमत (जनमत+सङ्ग्रह) "यो वा त्यो कुन व्यवस्था मन पर्छ भनी देशको राजनीतिक व्यवस्था छान्नका लागि अथवा दुई वा दुईभन्दा बढी विकल्पमध्ये कुनै एकमा निर्णय दिनका लागि जनताहरूले निर्वाचनमा झैँ मत दिने कार्य" हो।

जनमत सङ्ग्रह एक प्रत्यक्ष मतदान हो, जुनमा कुनै क्षेत्र विशेष को सबै मतदाताहरूलाई मतदानको माध्यमद्वारा कुनै एक विशेष प्रस्तावलाई स्वीकार अथवा अस्वीकार गर्नको लागि भनिन्छ। अर्को शब्दमा जनमत-सङ्ग्रहको माध्यमबाट सरकारको नीति वा प्रस्तावित कानूनको बारेमा जनताको विचार तथा राय बुझ्ने गरिन्छ। जनमत-सङ्ग्रह नयाँ संविधानको निर्माण, वर्तमान संविधानमा संशोधन, कुनै नयाँ कानून, कुनै निर्वाचित सदस्यको निर्वाचन रद्द गर्ने वा केवल सरकारको कुनै विशिष्ट नीतिलाई स्वीकार या अस्वीकार गर्नेसँग सम्बन्धित हुन सक्छ। यो प्रत्यक्ष लोकतन्त्रको एक रूप हो। यसमा जनता आफ्नो इच्छाबाट नेता वा व्यवस्थाको चयन गर्न सक्छन्।

जनमत सङ्ग्रहका प्रकार

अनिवार्य जनमत-सङ्ग्रह

संवैधानिक परिवर्तन: केही देशहरू वा स्थानीय सरकारहरूले जनमत संग्रहको साथ कुनै पनि संवैधानिक संशोधनहरू लागू गर्न छनौट गर्छन्। यसमा अष्ट्रेलिया, आयरल्याण्ड, स्विट्जरल्याण्ड, डेनमार्क, र ५० अमेरिकी राज्यहरू मध्ये ४९ (केवल अपवाद डेलावेयर हो) समावेश छन्।

विदेश सम्बन्ध : स्विट्जरल्यान्डमा सामूहिक सुरक्षा र सुपरनेशनल समुदायमा सामेल हुने अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिहरू लागू गर्न अनिवार्य जनमत संग्रह छ। यस प्रकारको जनमत संग्रह देशको इतिहासमा एक पटक मात्र भएको छ: स्विट्जरल्याण्डलाई संयुक्त राष्ट्रमा सामेल हुन १९८६ मा असफल प्रयास। संयुक्त अधिराज्य ले युरोपेली संघबाट बाहिरिने निर्णय (Brexit) गर्दा २३ जुन २०१६ मा जनमत संग्रह गरेको थियो ।

वित्तीय निर्णय: कतिपय स्थानमा सरकारले निश्चित बन्डहरू जारी गर्न, तोकिएको रकमभन्दा माथि कर बढाउन, वा निश्चित मात्रामा ऋण लिनको लागि जनमत संग्रह आवश्यक पर्दछ। उदाहरणका लागि क्यालिफोर्नियामा, राज्य सरकारले राज्यव्यापी बन्ड प्रस्तावमा सार्वजनिक भोट बिना $३००,००० भन्दा बढी ऋण लिन सक्दैन।

युद्ध जनमत-सङ्ग्रह

ऐच्छिक जनमत सङ्ग्रह

कानुन सम्बन्धी जनमत सङ्ग्रह

फिर्ता बोलाउने जनमत सङ्ग्रह

स्वतन्त्र जनमत सङ्ग्रह: स्वतन्त्रता जनमत संग्रह एक प्रकारको जनमत संग्रह हो जसमा क्षेत्रका बासिन्दाहरूले क्षेत्र स्वतन्त्र सार्वभौमसत्ता राज्य बन्ने कि नगर्ने निर्णय गर्दछ। एक स्वतन्त्रता जनमत संग्रह जसले स्वतन्त्रताको लागि भोट दिन्छ त्यसको परिणाम सधैं स्वतन्त्रतामा हुँदैन।

यो पनि हेर्नुहोस्

• जनमत सङ्ग्रह, २०३७