पाँडे पँजनी

पाँडे पजनी नेपालको राजनैतिक परिवेशमा प्रयोग हुने शब्द हो । यसको अर्थ आफ्नो नातेदार तथा नजिकका मानिसहरूलाई सरकारी पदहरू बाँड्नुलाई भनिन्छ । पाँडे पजनीमा सक्षम व्यक्तिहरूलाई निष्कासन गरी असक्षमहरूलाई पनि बहाली गरिन्छ । यस किसिमको व्यवस्थालाई भ्रष्टाचारमा मानिन्छ ।

उत्पत्ति

भीम शमशेरले आफ्नो दरबारमा काम गर्ने दिलकुमारी तामाङ सुसारेसँग विहे गरी उनलाई सिता महारानी बनाएका थिए। भीमशमशेरले सीतालाई बडामहारानी घोषित गरिसकेपछि तीन दाजुभाई राजमान, हडमान र थानसिंहलाई तत्कालिन मूलुकी ऐन १९१० अनुसार जनै लगाइदिएर उनीहरूलाई पाँडे थरमा परिणत गराइदिएका थिए। भीम शमशेर श्री ३ महाराज भएपछि सिता महारानीका माइती भदाहरूको शासनमा पहुँच हुन थाल्यो। सरुवा, बढुवा, नियुक्ति, खोसुवामा उनीहरूको प्रभाव हुन थाल्यो। पाँडेहरूको यसै प्रभावलाई पाँडे पजनी भनिन्छ।

पजनी व्यवस्थाको अन्त्य गरी योग्यताका आधारमा कर्मचारीको नियुक्ति, पदोन्नति आदि गर्न विक्रम संवत २००८,असार १ गते लोकसेवा आयोगको स्थापना गरियो।

पारिवारिक जहाँनिया शासन व्यवस्थाको अन्त्य भएर उदार शासन व्यवस्था आएपनि पँजनी को अभ्यास सरकारी कार्यालयहरूमा, प्रहरी संगठनमा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा भइरहेको छ।

यो पनि हेर्नुहोला

• पँजनी