भारतीय निर्वाचन आयोग

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search

यो लेख हिन्दीबाट अनुवाद गरिएको हो। यहाँ क्लिक गरेर यस लेखमा रहेका त्रुटिहरु सुधार्न सक्नुहुन्छ।

भारत निर्वाचन आयोग (अङ्ग्रेजी: Election Commission of India) एक स्वायत्त एवं अर्ध-न्यायिक संस्थान छ जसको गठन भारतमा स्वतन्त्र एवं निष्पक्ष रूपले विभिन्नदेखि भारतका प्रातिनिधिक संस्थानहरूमा प्रतिनिधि छान्नको लागि गया थियो। भारतीय निर्वाचन आयोगको स्थापना 25 जनवरी 1950मा गरिएको थियो।

संरचना[सम्पादन गर्ने]

आयोगमा वर्तमानमा एक मुख्य निर्वाचन आयुक्त र दुइ निर्वाचन आयुक्त हुन्छन्। जब यो पहिला पटक १९५०मा गठित भयो तबदेखि र १५ अक्तूबर, १९८९सम्म केवल मुख्य निर्वाचन आयुक्त सहित यो एक एकल-सदस्यीय निकाय थियो। १६ अक्तूबर, 1989देखि 1 जनवरी, 1990सम्म यो आर. वी. एस. शास्त्री (मु.नि.आ.) र निर्वाचन आयुक्तका रूपमा एस.एस. धनोवा र वी.एस. सहगल सहित तीन-सदस्यीय निकाय बन्यो। 2 जनवरी, 1990देखि 30 सितम्बर, 1993सम्म यो एक एकल-सदस्यीय निकाय बन्यो र फेरि 1 अक्तूबर, 1993देखि यो तीन-सदस्यीय निकाय बन्यो। [१]

वर्तमानमा मुख्य निर्वाचन आयुक्त एन. गोपालस्वामी र अन्य निर्वाचन आयुक्त नवीन चावलाएस. वाय. कुरैशी छन्।

अधिकार एवं गर्तव्य[सम्पादन गर्ने]

मुख्य निर्वाचन आयुक्त[सम्पादन गर्ने]

निर्वाचन आयुक्तहरूको नियुक्ति एवं कार्यावधि[सम्पादन गर्ने]

मुख्य निर्वाचन आयुक्त र अन्य निर्वाचन आयुक्तहरूको नियुक्ति भारतको राष्ट्रपतिले गर्दछन। मुख्य निर्वाचन आयुक्तको कार्यकाल ६ वर्ष वा ६५ साल, जो पहिला हो,को हुन्छ जबकि अन्य निर्वाचन आयुक्तहरूको कार्यकाल ६ वर्ष वा ६२ साल, जो पहिला हो,को हुन्छन्। निर्वाचन आयुक्तको सम्मान र वेतन भारतका सर्वोच्च न्यायलयका न्यायधीशका सामान हुन्छ। मुख्य निर्वाचन आयुक्तलाई संसद द्वारा महाभियोगको प्रक्रियाबाट नैं हटाउन सकिन्छन्।

बाह्य कडीहरू[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ[सम्पादन गर्ने]

  1. "प्राय पूछे जाने प्रश्न – निर्वाचन तन्त्र", Election Commission of India।