मुन्धुम धर्म

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
मुन्धुम बिरुपक्ष्य किरातेश्वर महादेव पशुपतिनाथ
झाँक्री
उधौली

मुन्धुम "मनदार" मुन्धवाम [१] (पेय्लन को रूप मा पनि चिन सकिन्छ) लिम्बु पुरातन धार्मिक शास्त्र को लोक साहित्य हो। [२] यो नेपालकै पुरातन , साथै मौलिक पारम्परिक स्वदेशी धर्म हो। मुन्धुम लिम्बु भाषा मा "शक्ति को महान शक्ति" भन्ने अर्थ बुझौछ। मुन्धुम किरात मुन्धुम संस्कृतिका थुप्रै पक्षहरू समाविष्ट गर्ने गर्दछ, मुन्धुम किरात संस्कृति धेरै पहिले देखिने दक्षिण एसिया मा वैदिक सभ्यता रिवाज र परम्पराहरु ले ढाकेको थियो । मुन्धुम दुई भागमा व्यवस्थित गरिएको छ - थोंगसप र पेसासप । मुन्धुम धर्म बढी बाहिर फैलिन्छ, संस्कृतिको लागि मार्गदर्शन, अनुष्ठान र सामाजिक मानहरू लाई मुन्दुम पुरातन लिम्बु भाषामा लिइएको छ र संस्करणहरू किटट जनजातिहरू बीच भिन्न हुन्छन्, प्रत्येक जनजातिको विशिष्ट संस्कृतिको रूपमा सेवा गर्दैछन् र तिनीहरूको सामाजिक पहिचान र एकता अर्को जाति र मानिससित सम्बन्धित छन्।

थुन्ग्सप मुन्धुम[सम्पादन गर्ने]

थुन्ग्सप मुन्धुम - एकत्रित, संरक्षित र लेखन को कला को रूप मा मुंह र लोकगीत को शब्द द्वारा पारित गरियो छ । यो एक महाकाव्य बनाइएको थियो र सामसा, धार्मिक कविहरू र बार्डहरूले गीतहरूको रूपमा पढे। शुरुमा किरात पुजारीहरूले सामसा भन्निछ जहाँ समले गीत र बा भनेको अर्थ (एक पुरुष) सम भुझिन्छ। [३]

पेय्सप मुन्धुम[सम्पादन गर्ने]

पेय्सप मुन्धुम धर्मको बारेमा एक लिखित पुस्तक हो। यो चार भागहरु - सोक्सोक मुन्धुम, यहांग मुन्धुम, साम्जी मुन्धुम र साप् मुन्धुममा विभाजित छ। सोक्सोक मुन्धुम ब्रह्माण्डको निर्माण को कथाहरू, मानिसजाति को शुरुवात, पाप को कारण र प्रभाव, दुष्ट आत्माहरू सृष्टि, जस्तै ईर्ष्या, ईर्ष्या र क्रोध र मृत्यु को कारण र प्रभाव को बुद्ध आत्माहरू बचपन।

यहाङ्ग मुन्धुमले मानवजातिको पहिलो नेताको कथा समावेश गरेको छ जसले मानव जीवनलाई जीवित जीवनको चरणबाट प्रबुद्ध जीवनको लागि र आध्यात्मिकतामा दर्शन प्रदान गरेर उनीहरूलाई नियन्त्रण गर्ने माध्यमबाट सुधार गर्न कानुन बनाएको छ। यस पुस्तकमा, नेताले विवाह, मध्यस्थता, शुद्धीकरण र धर्मको नियम बनाएका छन्। मानव जातिको विनाशको कथा एक सजावट र किरात मानिसहरूको बीचमा धेरै भाषाहरूको अस्तित्वको कारण, परमेश्वरको उपासना गर्न मौसमी पूजाको सामाजिक परम्परा, बाल जन्म र शुभकामनामा मृत्युका नियमहरु लाई लिम्मोहंग मुन्दुममा उल्लेख गरिएको छ। [४] किरात भाषामा "बेत" बित अनुसार लिम्बू जातिले मुन्धुम, सुनुवारले मुग्दार "मुग्दुम्व", याक्खाले मुन्तुम र राई जातिले सामान्यतया वान्तावा, चाम्लिङ र लोहोरुङ मुन्दुम भन्छन्। राईभित्रका अन्यभाषी जस्तै पुमाले मुत्दुम, याम्फुले मिन्दुम, कुलुङले रिद्दुम, दुमी, साम्पाङ, मेवाहाङले मुद्दुम भन्छन्। जे भए पनि यी शब्दको मूल चाहिँ क्रि मूलको शब्द ‘मुन्थुम’ लाई मानिँदै आएको छ, जसको अर्थ ‘अन्धकारलाई पोको पार्नु वा अज्ञानतालाई हटाएर ज्ञानको उज्यालो ल्याउनु’ हो। मुन्दुम एक आध्यात्मिक लय र शास्त्रीय रूप हो। मुन्धुम धर्मी र स्वास्थ्य र शिक्षा एक विशेष किरात धार्मिक गुरु या किरात को " कुल सम" मुल-नासु "कुल किर (क्रि)" गुरु द्वारा प्रयोग गरिन्छ। मुन्दुम धेरै पुरातन देशी किट भाषा र लयमा लेखिएको छ[५]। मुन्धुम अध्ययन गर्न व्यक्तिले लिम्बु , याखा, सुनुवारराई आदि जातिको किरात भाषाको अध्ययन गर्नु पर्छ। मुन्दुमले पृथ्वीमा उत्पत्ति भएका चीज बस्तु जस्तै, हावा, पानी, आगो, जीवन, औषधि, ईश्वर, अनुष्ठान, जन्म, विवाह, मृत्यु जस्ता सबै कुरालाई समेट्ने गर्दछ।

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्ने]

जातिहरू

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]

  1. http://annapurnapost.com/news/muuuundhuuuum-mnthn-98978
  2. http://www.sajhapage.com/post/27294
  3. https://www.nepal24hours.com/np/archives/8144
  4. http://gorkhapatraonline.com/news/27156
  5. http://www.kiratnews.com/मैले-बुझेको-युमा-धर्म/