वसुधैव कुटुम्बकम्

विकिपिडिया, एक स्वतन्त्र विश्वकोशबाट
महाउपनिषदको "संसार एक परिवार हो" पद भारतको संसदको प्रवेश कक्षमा कुँदिएको छ।[१]

वसुधैव कुटुम्बकम् एक संस्कृत वाक्यांश हो जुन हिन्दु ग्रन्थहरूमा पाइन्छ जस्तै महोपनिषद्, जसको अर्थ "संसार एक परिवार हो"।[२] वैदिक परम्परामा "वसुधैव कुटुम्बकम्"को अर्थ पृथ्वीमा रहेका सबै जीवित प्राणीहरू एक परिवार हुन् भनेर उल्लेख गरिएको छ।

इतिहास[सम्पादन गर्नुहोस्]

अयं निजः परो वेति गणना लघुचेतसाम्।
उदारचरितानां तु वसुधैव कुतुम्बकम्।

मूल श्लोक महोपनिषद्मा देखिन्छ।[३][४] यसलाई भारतीय समाजमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नैतिक मूल्य मानिन्छ।[५][६][१] महोपनिषद्को यो श्लोक भारतको संसदको प्रवेश द्वारमा कुँदिएको छ।[१]

वसुधैव कुटुम्बकम्

अयं बन्धुरयं नेति गणना लघुचेतसाम्।
उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥
भावाभावविनिर्मुक्तं जरामरणवर्जितम्।
प्रशान्तकलनारभ्यं नीरागं पदमाश्रय ॥
एषा ब्राह्मी स्थितिः स्वच्छा निष्कामा विगतामया।
आदाय विहरन्नेवं सङ्कटेषु न मुह्यति ॥

त्यसपछिका श्लोकहरूले भनेका छन् कि जसको कुनै आसक्ति छैन उनीहरूले ब्रह्म (एक सर्वोच्च, विश्वव्यापी आत्मा जो अभूतपूर्व ब्रह्माण्डको उत्पत्ति र समर्थन हो) खोज्न जान्छन्। यस श्लोकको सन्दर्भ भनेको आध्यात्मिक उन्नतिको उच्चतम स्तर प्राप्त गर्ने व्यक्तिको विशेषताहरू मध्ये एकको रूपमा वर्णन गर्नु हो, र जो भौतिक सम्पत्तिको मोह बिना आफ्नो सांसारिक कर्तव्यहरू गर्न सक्षम छ।[७]

प्रभाव[सम्पादन गर्नुहोस्]

यसपछिको प्रमुख हिन्दु साहित्यमा यो पाठ प्रभावशाली रहेको छ। लोकप्रिय भगवद् गीता, हिन्दु धर्ममा साहित्यको इथिहास विधाको सबैभन्दा अनुवादित,[८] उदाहरणका लागि, महोपनिषद्को वसुधैव कुटुम्बकम् कहावतलाई "उच्चतम वेदान्तिक विचार" भनिन्छ।[९]

यो पनि हेर्नुहोस्[सम्पादन गर्नुहोस्]

सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्नुहोस्]

  1. १.० १.१ १.२ S Shah and V Ramamoorthy (2014), Soulful Corporations, Springer Science, आइएसबिएन ९७८-८१३२२१२७४४, page 449
  2. "DNA of non-violence engrained in our society: PM", Times Now, २ सेप्टेम्बर २०१४, अन्तिम पहुँच २२ सेप्टेम्बर २०१४  वेब्याक मेसिन अभिलेखिकरण २९ नोभेम्बर २०१४ मिति
  3. Robin Seelan (2015), Deconstructing Global Citizenship (Editors: Hassan Bashir and Phillips Gray), Routledge, आइएसबिएन ९७८-१४९८५०२५८०, page 143
  4. BP Singh and Dalai Lama (2008), Bahudhā and the Post 9/11 World, Oxford University Press, आइएसबिएन ९७८-०१९५६९३५५३, page 51
  5. Hattangadi 2000, षष्ठोऽध्यायः ७१- ७३, Quote: अयं बन्धुरयं नेति गणना लघुचेतसाम्। उदारचरितानां तु वसुधैव कुटुम्बकम् ॥ भावाभावविनिर्मुक्तं जरामरणवर्जितम्। प्रशान्तकलनारभ्यं नीरागं पदमाश्रय ॥ एषा ब्राह्मी स्थितिः स्वच्छा निष्कामा विगतामया। आदाय विहरन्नेवं सङ्कटेषु न मुह्यति ॥ (...).
  6. AG Krishna Warrier (1953), Maha Upanishad, Theosophical Society, Madras, Online[dead link], Verse VI.71–73
  7. AG Krishna Warrier (1953), Maha Upanishad, Theosophical Society, Madras, Online[dead link]
  8. Sheridan 1986, पृष्ठ. 1–16.
  9. Badlani 2008, पृष्ठ 184.