विद्युतचुंबकीय तरंगहरूको दृष्यात्मक निरूपण
विद्युत चुंबकीय विकिरण शून्य (स्पेस) एवं अन्य माध्यमहरूदेखि स्वयं-प्रसारित तरंग हुन्छ। यसलाई प्रकाश पनि भनिन्छ किन्तु वास्तवमा प्रकाश, विद्युतचुंबकीय विकिरणको एक सानो सा भाग हो। दृष्य प्रकाश, एक्स-किरण, गामा-किरण, रेडियो तरंगे आदि सबै विद्युतचुंबकीय तरंगे छन्।
विद्युतचुंबकीय विकिरणको विशेषताहरू [सम्पादन गर्ने]
- यो एक अनुप्रस्थ (लांगीट्यूडनल) तरंग हो। (जबकि ध्वनि एक अनुदैर्ध्य यान्त्रिक तरंग हो।)
- यसको अस्तित्व विद्युत क्षेत्र एवं चुंबकीय क्षेत्रका दोलनका कारण हुन्छ।
- यसका संचरणका लागि कुनै माध्यमको हुनु आवश्यक छैन। यो शून्य वा निर्वातमा पनि चल सक्छ। (जबकि ध्वनिका लागि माध्यम आवश्यक हुन्छ।)
- यसमा विद्युत क्षेत्र एवं चुंबकीय क्षेत्र परस्पर लम्बवत दोलन गर्दछन्; तथा विद्युत चुंबकीय तरंगका संचरणको दिशा विद्युत एवं चुंबकीय क्षेत्रका लम्बवत हुन्छ।
- शून्य वा निर्वातमा प्रकाशको वेग लगभग ३ लाख किमी/से (299,800 किमी/सेकेण्ड) हुन्छ जो एक नियतांक हो। कुनै पनि वस्तु यस भन्दा अधिक वेगदेखि गति गर्न सक्तैन।
- अन्य माध्यमहरूमा यसको चाल शून्यमा यसको चालदेखि कम हुन्छ।
- मानवको आँखाहरू, विद्युतचुंबकीय विकिरणका जस भागका प्रति संवेदनशील हुन्छन् त्यसलाई दृष्य प्रकाश (visible light) भनिन्छ। दृष्य प्रकाशको तरंगदैर्ध्य (वेभलेन्थ) ४००० एंगस्ट्रामदेखि ८००० एंगस्ट्रामसम्म हुन्छ।
- विद्युत र चुंबकत्व दुइटै नैं विद्युतचुंबकीय प्रभाव छन्।
- विद्युतचुंबकीय विकिरणमा ऊर्जा एवं संवेग (मोमेन्टम्) पनि हुन्छन्। जब यी तरंगे कुनै पदार्थदेखि अनुक्रिया (इन्टरैक्शन) गर्दछ त पदार्थका अणुहरू (परमाणुहरू वा एलेक्ट्रोन)लाई यो उर्जा र संवेग प्रदान गर्दछ।
- विद्युत्चुंबकीय विकिरणका दृष्य प्रकाशका अतिरिक्त अन्य विकिरणहरूको उपयोग केही नैं दशकहरूदेखि आरम्भ भएको हो। मानव जब पनि कुनै नयाँ विकिरणको पत्ता लगाउँछ, सभ्यतामा एक क्रान्ति आउँछ।
विद्युतचुम्बकीय वर्णक्रम - यसमा दृष्य प्रकाशका भागलाई ठूलो गरेर देखिाइएको हो।
विद्युतचुंबकीय विकिरणको वर्गीकरण आवृत्तिका आधारमा हुन्छ ; किनभनें आवृतिका आधारमा यिनको केही गुण प्रभावित हुन्छन्। आवृतिका आधारमा निम्न प्रकारका वर्ग हुन्छन् :-
यो विज्ञान स्म्बन्धित लेख आफ्नो प्रारम्भिक अवस्थामा छ, अथवा यो एक आधार हो। तपाईं यसलाई बढ़ाएर विकिपीडियालाई मदद गर्न सक्नुहुन्छ।
