ग्रिनल्यान्ड

ग्रिनल्यान्ड Kalaallit Nunaat
झन्डा प्रतीकचिह्न
राष्ट्रिय गान: Nunarput utoqqarsuanngoravit  (Greenlandic)
राजधानी र सबैभन्दा ठुलो सहर	नुक
आधिकारिक भाषाहरू	Kalaallisut
सरकार	Parliamentary democracy under constitutional monarchy
• Queen	Frederik X
• High Commissioner	Mikaela Engell
• प्रधानमन्त्री	Kuupik Kleist
व्यवस्थापिका	Landsting / Inatsisartut
Autonomy within the Kingdom of Denmark
• Norwegian sovereignty	१२६१
• Contact re-established	१७२१
• Ceded to Denmark	१४ जनवरी १९
• Status of amt	५ जुन १९५३
• Home rule	१ मे १९७९
• Further autonomy and self rule	२१ जून २००९
क्षेत्रफल
• जम्मा	२१,६६,०८६ किमी२ (८,३६,३३० वर्ग माइल) (१२औँ)
• पानी (%)	८३.१
जनसङ्ख्या
• २०१२ अनुमानित	५६,७४९
• घनत्व	०.०२७/किमी2 (०.१/वर्ग माइल) (२४१ औँ)
कुल ग्राहस्थ उत्पादन (क्रय शक्ति समता)	२०१० लगत
• जम्मा	११.३ विलियनkr. (n/a)
• प्रति व्यक्ति	$३७,५१७ (n/a)
मानव विकास सूचकाङ्क (२०१०)	0.786 उच्च · ६१औ
मुद्रा	Danish krone (DKK)
समय क्षेत्र	अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय+० देखि −४
सडक प्रयोग	दायाँ
टेलिफोन कोड	+२९९
इन्टरनेट डोमेन	.gl
a. ^ Greenlandic (Kalaallisut) has been the sole official language of Greenland since 2009. b. ^ Mostly Danes. c. ^ Danish monarchy reached Greenland in 1380 with the reign of Olav IV in Norway. d. ^ Greenland, the Faeroes and Iceland were formally Norwegian possessions until 1814 despite 400 years of Danish monarchy beforehand. e. ^ As of 2000: ४,१०,४४९ किमी२ (१,५८,४७५ वर्ग माइल) ice-free; १७,५५,६३७ किमी२ (६,७७,८५५ वर्ग माइल) ice-covered. Density: 0.14/km2 (0.36 /sq. mi) for ice-free areas. f. ^ 2001 estimate.

ग्रिनल्यान्ड (ढाँचा:Lang-kl) आर्कटिक र एट्लान्टिक महासागरको बीचमा अवस्थित टापु राष्ट्र हो। ग्रीनल्यान्ड डेनमार्कको राज्यअन्तर्गत पर्ने एक स्वायत्त क्षेत्र हो र भू–क्षेत्रफलका आधारमा राज्यका तीनवटा सवैधानिक भागहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो हो; बाँकी दुई डेनमार्क मुख्यभूमि र फारो द्वीपसमूह हुन्। ग्रीनल्यान्डका नागरिकहरू डेनमार्कका नागरिक हुन्। त्यसैले उनीहरू युरोपेली सङ्घका नागरिक पनि हुन्, यद्यपि ग्रीनल्यान्ड स्वयं युरोपेली सङ्घको सदस्य होइन। यो विश्वको सबैभन्दा ठूलो टापु हो र क्यानाडाली आर्कटिक द्वीपसमूहमुख्यभूमिको पूर्वतर्फ, आर्कटिक र एटलान्टिक महासागरबीच अवस्थित छ। हान्स द्वीपमा यसले क्यानाडासँग १.२ किलोमिटर (०.७५ माइल) लामो सानो सीमा साझा गर्दछ। यसको राजधानी तथा सबैभन्दा ठूलो सहर नूक हो।

उत्तरी तट नजिक रहेको काफेक्लुबेन द्वीप विश्वको सबैभन्दा उत्तरी निर्विवाद स्थल बिन्दु हो — मुख्य टापुमा रहेको केप मोरिस जेसपलाई सन् १९६० को दशकसम्म त्यस्तो मानिन्थ्यो। आर्थिक रूपमा, ग्रीनल्यान्ड डेनमार्कबाट प्राप्त सहयोगमा धेरै निर्भर छ, जसको औसत २०१९–२०२३ अवधिमा वार्षिक ५.४ अर्ब क्रोनर (युरो ७२४ मिलियन) रहेको छ, जुन यस क्षेत्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनको २०% भन्दा बढी हो।

उत्तर अमेरिकाको महादेशको भाग भए पनि, ग्रीनल्यान्ड सन् ९८६ देखि सुरु हुँदै एक हजार वर्षभन्दा बढी समयदेखि नर्वे र डेनमार्कका युरोपेली राज्यहरूसँग राजनीतिक तथा सांस्कृतिक रूपमा सम्बन्धित रहँदै आएको छ। पछिल्ला कम्तीमा ४,५०० वर्षदेखि ग्रीनल्यान्डमा विभिन्न अवधिमा परिध्रुवीय (सर्कम्पोलार) जातिहरू बसोबास गर्दै आएका छन्, जसका पुर्खाहरू हालको क्यानाडाबाट त्यहाँ सरेका थिए। नर्वेका नर्स मानिसहरू १०औँ शताब्दीको सुरुदेखि (पहिले आइसल्यान्डमा बसोबास गरिसकेपछि) ग्रीनल्यान्डको दक्षिणी, जनविहीन भागमा बसोबास गर्न थाले, र तिनका वंशजहरू करिब ४०० वर्षसम्म त्यहाँ रहेर १५औँ शताब्दीको अन्त्यतिर हराए। इनुइटहरू १३औँ शताब्दीमा त्यहाँ आइपुगे।

१५औँ शताब्दीको उत्तरार्धदेखि पोर्तुगालीहरूले एसियातर्फ जाने उत्तरी मार्ग खोज्ने प्रयास गरे, जसको परिणामस्वरूप ग्रीनल्यान्डको तटरेखाको प्रारम्भिक नक्साङ्कन सम्भव भयो। १७औँ शताब्दीमा डेनो–नर्वेजियन अन्वेषकहरू पुनः ग्रीनल्यान्ड पुगे र अघिल्लो बस्ती लोप भइसकेको फेला पारी स्थायी स्क्यान्डिनेभियन उपस्थिति पुनःस्थापित गरे। सन् १८१४ मा डेनमार्क र नर्वे अलग भएपछि ग्रीनल्यान्ड नर्वेजियन मुकुटबाट डेनिस मुकुटअन्तर्गत आयो। सन् १९५३ को डेनमार्कको संविधानले ग्रीनल्यान्डको उपनिवेशको हैसियत अन्त्य गरी यसलाई पूर्ण रूपमा डेनिस राज्यमा एकीकृत गर्‍यो। सन् १९७९ को ग्रीनल्यान्डिक होम–रुल जनमतसंग्रहपछि डेनमार्कले ग्रीनल्यान्डलाई स्वशासन प्रदान गर्‍यो। सन् २००८ को स्व–शासन जनमतसंग्रहमा ग्रीनल्यान्डवासीहरूले स्व–शासन ऐनलाई समर्थन गरे, जसले डेनिस सरकारबाट स्थानीय नालाक्कर्सुइट (ग्रीनल्यान्डिक सरकार) मा थप अधिकार हस्तान्तरण गर्‍यो। यस संरचनाअन्तर्गत ग्रीनल्यान्डले क्रमशः सरकारी सेवा र अधिकारक्षेत्रका विषयहरूको जिम्मेवारी लिँदै गयो। डेनिस सरकारले भने नागरिकता, मौद्रिक नीति, सुरक्षा नीति तथा परराष्ट्र मामिलामा नियन्त्रण कायम राखेको छ। विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिका कारण बरफ पग्लँदै जानु, खनिज स्रोतहरूको प्रचुरता, तथा युरेसिया, उत्तर अमेरिका र आर्कटिक क्षेत्रबीचको रणनीतिक अवस्थाका कारण ग्रीनल्यान्ड डेनमार्कको राज्य, नाटो र युरोपेली सङ्घका लागि रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण छ।

ग्रीनल्यान्डका अधिकांश बासिन्दा इनुइट हुन्। जनसंख्या मुख्यतः दक्षिण–पश्चिमी तटमा केन्द्रित छ, जसमा जलवायु र भौगोलिक कारकहरूको गहिरो प्रभाव छ, जबकि टापुको बाँकी भाग विरलै बसोबास भएको छ। ५६,५८३ (सन् २०२२) जनसंख्यासहित, ग्रीनल्यान्ड विश्वको सबैभन्दा न्यून जनघनत्व भएको देश हो। ग्रीनल्यान्ड सामाजिक रूपमा प्रगतिशील छ, महानगरीय डेनमार्कझैँ; यहाँ शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क छन्, र एलजिबिटीक्यु अधिकारहरू विश्वकै सबैभन्दा व्यापकमध्ये पर्दछन्। यसको विद्युत् उत्पादनको ६७% नवीकरणीय ऊर्जाबाट, मुख्यतः जलविद्युत् बाट, प्राप्त हुन्छ। सन् २०२५ देखि संयुक्त राज्य अमेरिकाले ग्रीनल्यान्डविरुद्ध हाइब्रिड युद्ध सञ्चालन गर्दै आएको छ;यसको परिणामस्वरूप, सोही वर्ष डेनिस रक्षा गुप्तचर सेवाले आफ्नो खतरा मूल्याङ्कनमा रूस र चीनसँगै संयुक्त राज्य अमेरिकालाई पनि राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि सम्भावित हाइब्रिड खतरा रूपमा समावेश गर्‍यो।

बाहिरी लिङ्कहरू

सरकार

• Greenland Home Rule official government website (in English)
• Greenland.com from the Greenland Tourism & Business Council
• Statistics Greenland

सामान्य जानकारी

• Greenland बारे सिआइए विश्व तथ्यपुस्तक जानकारी

• ग्रिनल्यान्ड कर्लीमा
• विकिमिडिया मानचित्रावलीमा Greenland
• ग्रिनल्यान्ड विकियात्रामा यात्रा सहयोगी
• Daily updated satellite images from Greenland