प्रह्लाद

प्रह्लाद
असुरहरूका राजा
प्रह्लादको १७औँ शताब्दीको चित्र
देवनागरी	प्रह्लाद
आबद्ध	वैष्णव धर्म असुर
पूर्ववर्ती	हिरण्यकश्यपु र हिरण्याक्ष
उत्तराधिकारी	विरोचन
धर्मग्रन्थहरू	श्रीमद्भागवत् पुराण, विष्णु पुराण योगवासिष्ठ कुर्म पुराण वामन पुराण नृसिंह पुराण
लिङ्ग	पुरुष
वंशावली
अभिभावकहरू	हिरण्यकश्यपु (पिता) कयाधु (माता)
भाइबहिनीहरू	संह्लाद, अनुह्लाद, शिबि, र बाष्कल (सौतेनी भाइहरू)
जीवनसाथी	धृति
सन्तानहरू	विरोचन

प्रह्लाद हिन्दु शास्त्रहरूमा एक असुर राजकुमार हुन्। उनी पालनकर्ता देवता विष्णुप्रतिको आफ्नो अटल भक्तिका लागि चिनिन्छन्। उनलाई उनका दुष्ट पिता, असुर राजा हिरण्यकश्यपुबाट भगवान विष्णुको सिंह अवतार नृसिंहले बचाएका थियो।

प्रह्लादलाई एक सन्त बालकको रूपमा वर्णन गरिएको छ, जो आफ्नो निर्दोषपन र भगवान विष्णुप्रतिको भक्तिका लागि परिचित छन्। आफ्ना पिता हिरण्यकश्यपु, र काका तथा ठूलीआमा हिरण्याक्ष र होलिकाको दुर्व्यवहारका बाबजुद उनले विष्णुको पूजा गर्न छोडेनन्। प्रह्लादको रक्षाका लागि विष्णुले वराहको रूप लिएर उनका काका हिरण्याक्षको वध गर्छन्। त्यसपछि, विष्णुले प्रह्लादलाई उनकी ठूलीआमा होलिकाबाट बचाउँछन्, जो आगोमा जीवितै जलेर भष्म हुन्छिन्। यसपछि, विष्णुले नृसिंहको रूप धारण गरी हिरण्यकशिपुको वध गर्छन् र प्रह्लाद तथा ब्रह्माण्डलाई विनाश र अराजकताबाट बचाउँछन्।

वैष्णव परम्परामा उनलाई एक 'महाजन' वा महान् भक्त मानिन्छ। श्रीमद्भागवत् पुराणमा उनलाई एक ग्रन्थको श्रेय दिइएको छ, जसमा प्रह्लादले विष्णुप्रतिको आफ्नो प्रेमपूर्ण उपासनाको प्रक्रिया वर्णन गरेका छन्।

प्रह्लादसँग सम्बन्धित पुराणका अधिकांश कथाहरू उनको बाल्यकालका गतिविधिहरूमा आधारित छन्; त्यसैले चित्र र चित्रणहरूमा उनलाई प्रायः बालककै रूपमा देखाइन्छ।

पौराणिक कथा

नृसिंहले हिरण्यकशिपुको वध गर्दै गर्दा प्रह्लाद प्रार्थना गरिरहेका छन्।

प्रह्लादको जन्म कयाधु र असुरहरूका शासक हिरण्यकश्यपुबाट भएको थियो। हिरण्यकश्यपुले ब्रह्माबाट एउटा यस्तो वरदान प्राप्त गरेका थिए, जसका अनुसार उनलाई कुनै पनि योनीबाट जन्मिएको जीवले मार्न नसक्ने, न मानिसले न जनावरले, न दिनमा न रातमा, न घरभित्र न घरबाहिर, न जमिनमा न आकाशमा न त जलमा, र कुनै पनि मानव-निर्मित हतियारले मार्न नसक्ने थियो। यद्यपि, हिरण्यकश्यपुले प्रह्लादलाई मार्न बारम्बार गरेका प्रयासहरू पछि, अन्ततः उनलाई विष्णुको चौथो अवतार नृसिंहले बचाएका थिए। विष्णुले दैवीय क्रोध र मुक्तिको गुण प्रदर्शन गर्न अवतार लिन्छन् र हिरण्यकशिपुको वध गर्छन्। "नृसिंह" शब्द संस्कृत शब्द "नृ" (वा नर) जसको अर्थ मानिस र "सिंह" बाट बनेको हो। यसरी, विष्णुले आधा-मानिस र आधा-सिंहको रूप धारण गरीहिरण्यकश्यपुको वध गर्छन्।

प्रारम्भिक जीवन

मुख्य लेख: नृसिँह अवतार

जब हिरण्यकश्यपु विष्णुलाई विनाश गर्ने वरदान प्राप्त गर्न वनमा तपस्या गरिरहेका बेला, देवताहरूले असुर राज्यमा आक्रमण गर्छन् जसपश्चात् एउटा ठूलो युद्ध हुन्छ, जसमा देवताहरू पराजित हुन्छन्। भाग्ने क्रममा इन्द्रले हिरण्यकश्यपुकी पत्नी कयाधुलाई अपहरण गर्छन्, जो त्यस समयमा गर्भवती थिइन्। नारदले ती असहाय असुर महिलाको विलाप सुन्छन् र उनलाई इन्द्रको बन्धनबाट मुक्त गराउने निर्णय गर्छन्। त्यसपछि, कयाधु कृतज्ञतापूर्वक ती दिव्य ऋषिको आश्रममा बस्छिन्। प्रह्लादले आफ्नी आमाको गर्भमा हुँदा नै नारदले गाउने विष्णुप्रतिका भक्तिपूर्ण भजनहरू सुनेका थिए। आफ्नो बाल्यकालमा पनि उनले नारदबाटै शिक्षा पाएका थिए। जसको फलस्वरूप, उनी विष्णुको परम भक्तका रूपमा हुर्किन्छन्।

यद्यपि, उनका पिता हिरण्यकश्यपुले प्रह्लादको आध्यात्मिक झुकावलाई घृणा गर्दथे र हिरण्यकशिपुको विशेष गरी विष्णुसँग शत्रुता भएकाले उनलाई चेतावनी दिने प्रयास गर्दथे। पिताको पटक-पटकको चेतावनीका बाबजुद प्रह्लादले आफ्ना पिताको सट्टा विष्णुको आराधना गरिरहन्छन्। ती बालकले असुर कुलका अन्य विद्यार्थीहरूलाई पनि नारायण मन्त्र सिकाएर वैष्णव धर्ममा परिवर्तन गर्न सफल हुन्छन्।

बाह्य कडीहरू

• विष्णु पुराणमा प्रह्लाद