बिरालो

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
यसमा जानुहोस्: परिचालन, खोज्नुहोस्
बिरालो[१]
संरक्षण स्थिति
वैज्ञानिक वर्गीकरण
जगत: जन्तु जगत
संघ: Chordata
वर्ग: स्तनधारी प्राणी
गण: Carnivora
परिवार: Felidae
वंश: Felis
प्रजाति: F. catus
वैज्ञानिक नाम
Felis catus[२]
Linnaeus, 1758[३]
पर्याय

Felis silvestris catus (subjective synonym)[४]
Felis catus domestica (invalid junior synonym)[५]

बिरालो वा घरपालुवा बिरालो[१][२] एक मांशाहारी तथा स्तनधारी समुहमा पर्ने जनावर हो । । यसले मुसाहरूलाई मारेर अन्नको रक्षा गर्दछ । बिरालो धेरै प्रजातीका हुन्छन । कसै कसैले बिरालो शोखको लागि पालिएको देखिन्छ ।

शारिरीक बनोट[सम्पादन गर्ने]

बिरालोको शरीरमा एक पुच्छर, चार खुट्टाहरू १८ वटा नङ्ग्राहरू आँखा, कान,हुन्छन् । बिरालोको रंग भने प्रजाती अनुसार फरक-फरक हुन्छ । यसको मुख भित्र चार वटा लामा र अरु छोटा दाँतहरू हुन्छन् । यसको जिब्रोको माथिल्लो पट्टी काँडा जस्तै उल्टो फर्केका मांशपेसी हुन्छन् । जसले गर्दा यसले आफ्नो सिकारको रौँहरू चाटेर शरीरबाट अलग गर्न सक्छ । यसको आँखाको नानी रात र दिनमा फरक-फरक हुन्छ । रातमा पुरै आँखामा फैलिएको गोलो नानी देखिन्छ भने दिनमा आँखाको विचमा एक धर्सानुमा नानी देखिन्छ । जसले गर्दा यो अँधेरोमा पनि सिकार गर्न सक्छ । यसका नङ्ग्राहरू सिकारलाई झम्टदा बाहेक अरु समयमा लुकाई राखेको हुन्छ ।

विशेषता[सम्पादन गर्ने]

बिरालो एक पशु भए पनि यसको विशेषता अनौठो प्रकारको हुन्छ । यसले अरु प्राणीको भन्दा भिन्नै प्रतिक्रियाहरू देखाउछ । जसलाई तल उल्लेख गरिदै छ ।

चाल[सम्पादन गर्ने]

बिरालोको आवाज "म्याउँ" न सुन्दा सम्म बिरालोको उपस्थिति थाहा पाउन सकिदैन । यसको शरीर जति भारी भए पनि यो हिँड्दा खेरी कसैले पनि थाहा पाउन सक्दैन । हिँड्दाखेरी सुन्दै नसुन्ने गरी हिँड्द छ । हाम्रो समाजमा कोही सुस्तै चियो गरिरहेको छ भने त्यसलाई "बिरालोको चालमा आएर चियो गर्दै छ" भनिन्छ ।

सरसफाई[सम्पादन गर्ने]

बिरालो पशु भए पनि यसले साफ सफाईमा विशेष ध्यान दिएको पाइन्छ । यो सिकार गर्ने बेला बाहेक अरु बेला फोहर ठाउँमा बस्दैन । बिरालोको दिशा पिसाब बाहिर खुल्ला ठाउँमा देखिदैन । यसले दिशा पिसाब गर्ने ठाउँमा पहिले खाल्डो बनाएर दिसा पिसाब गर्छ । फेरि माथिबाट पुरि दिन्छ । भनिन्छ प्राचीन कालमा बाघ र बिरालो एक आपसमा मामा भाञ्जा थिए बिरालोले बाघलाई आफ्ना सबै कलाहरू सिकाई दिएको थियो । पछि गएर बाघले एक दिन बिरालोलाई मार्न खोज्दा बिरालो रुखमा चढेर बाँच्यो । यो देखेर बाघलाई रुख चढ्ने कला आफूलाई नसिकाएकोले साह्रै रिस उठ्यो र भन्यो "अब म तेरो दिसा पिसाब भेटाएमा तेरो पिछा गरेर तँलाई न मारी छोड्दैन । " यसकारण बिरालो आफ्नो दिसा पिसाब लुकाएर राख्छ । [६] कुरा जे पनि हैस् तर यो कार्यलाई बिरालोले सफाई राख्छ भन्दा फरक नपर्ला दिसा पिसाब गरेर माथिबाट पुर्दा पनि कतैबाट गंध त आउँदैन भनि सुँघ्न पनि यो भुल्दैन । यदि गंधको महसुस भएमा फेरि पुर्ने कोसिस जारी राख्छ । जबसम्म गंध पुरै बन्द हुदैन तबसम्म पुर्दै रहन्छ ।

सिकार तथा आहारा[सम्पादन गर्ने]

सिकारको प्रतिक्षामा बसेको बिरालो
परेवाको मासु लुछदै गरेको

बिरालोले चरा चुरुङ्गी र मुसाहरूको सिकार गर्छ । यसको सिकार गर्ने तरिका पनि अनौठो हुन्छ । बिरालोले सिकार प्राय जसो रातमा गरेको पाइन्छ । यो रातको अँध्यारोमा पनि दिनको जस्तै देख्न सक्छ । यसले सिकार गर्दा पहिले सिकारको बाटो हेरेर बसि रहन्छ । जब यसलाई सिकार देखिन्छ । तब यो बुर्लुक्क उफ्रेर सिकारमाथी हमला गर्छ । सिकारलाई जिउँदै समात्छ यसले आफ्नो सिकारलाई समात्ने बित्तिकै मार्दैन । सिकार समात्नको लागि आफ्ना तिखा दाँत र नङ्ग्राहरूको प्रयोग गर्द छ । सिकारलाई दाँतमा च्यापेर आफ्नो निवासमा ल्याई केही बेर सिकार सँग मनोरंजन पनि गर्छ । त्यस पछि मात्र मारेर खान्छ ।

प्रजनन[सम्पादन गर्ने]

बच्चाहरूको पालन[सम्पादन गर्ने]

बिरालोले बच्चाहरूको पालन पनि अनौठो तरिकाले गर्दछ । यसका बच्चाहरू जन्मिदा आँखा खुलेका हुदैनन् । ७ देखि ९ दिनको विचमा बिरालोको बच्चाहरूका आँखा खुल्छन् । बच्चाहरूका आँखा न खुलुन्जेल यसले बच्चाहरू जन्माएकै ठाउँमा राखेर आफ्नो दुध चुसाउछ । आँखा खुलि सके पछि यसले बच्चाहरूलाई दाँतमा च्यापेर एक घरबाट अर्को घर लैजान्छ । जब सम्म बच्चाहरूलाई सिकार गर्ने जस्ता कामहरू सिकाउदैन तब सम्म यसले बच्चाहरू सार्ने काम जारी राख्छ । बिरालोको यो कामलाई हाम्रो गाउँ घर तिर बिरालोले आफ्ना बच्चाहरूको न्वारन गरेको भन्ने पनि सुनिन्छ । यदि कसैले आफ्नो वास स्थान बदलि रहन्छ भने त्यो मान्छेले " बिरालाको बच्चा सारेको जस्तै गरि रहेको छ "भनिन्छ ।

वासस्थान[सम्पादन गर्ने]

मानवसंगको सम्बन्ध[सम्पादन गर्ने]

सन्दर्भ सूची[सम्पादन गर्ने]

  1. १.० १.१ Wozencraft, W. C. (2005). "Species Felis catus". In Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World (3rd संस्करण). Johns Hopkins University Press. pp. 534–535. ISBN 978-0-8018-8221-0 . OCLC 62265494 . http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=14000031. 
  2. २.० २.१ "ITIS Standard Report Page: Felis catus". ITIS Online Database. Reston, Virginia: Integrated Taxonomic Information System. 2011. http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=183798. अन्तिम पहुँच मिति: 14 December 2011. 
  3. उद्दरण त्रुटी: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Linaeus1758
  4. उद्दरण त्रुटी: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Driscoll
  5. "ITIS Standard Report Page: Felis catus domestica". op. cit.. http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=727487. अन्तिम पहुँच मिति: 14 December 2011. 
  6. किँवदंती