इन्डो टिबेटन बोर्डर पुलिस

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
इन्डो टिबेटन बोर्डर पुलिस (भारत तिब्बत सीमा पुलिस) (अङ्ग्रेजी: The Indo-Tibetan Border Police -ITBP) भारतका सातवटा केन्द्रीय सशस्त्र प्रहरी बलमध्येको एक हो, जसलाई १९६२ अक्टोबर २४ मा स्थापना गरिएको थियो । खासगरी सन् १९६२ मा भारत चीनसँगको युद्धमा पराजित भएपछि तिब्बतसँगको सीमा क्षेत्रमा तैनाथ गर्नका लागि यो बल खडा गरिएको हो ।


भारतले नेपालको सहमतिबेगर नेपालको कालापानी क्षेत्रमा पनि यही बल तैनाथ गरेको छ । यो क्षेत्र लिपुलेक भएर मानसरोवर जाने बाटो र प्राचीन चीन-नेपाल-भारतको व्यापारिक मार्ग पनि भएकाले रणनीतिक महत्त्वको छ ।[१]

इतिहास[सम्पादन गर्ने]

तिब्बतसँगको सीमा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न भन्दै सन् १९९६ मा भारतको संसदले इन्डो टिबेटन बोर्डर पुलिस फोर्स ऐन, १९९२ कार्यान्वयनमा ल्याएको थियो । यस सुरक्षा बलका पहिलो प्रमुखका रुपमा महानिरीक्षक बलवीर सिंहलाई नियुक्त गरिएको थियो, जो त्यसअघि भारतीय जासुसी निकाय इन्टेलिजेन्स ब्यूरोका एक अधिकृत थिए । सुरुमा चारवटा बटालियन रहेको यस बललाई सन् १९७८ पछि पढाउँदै ६० बटालियन बनाइएको छ । १५ वटा सेक्टर र छ फ्रन्टियर छन् । यस बलको कुल जनशक्ति सन् २०१८ सम्म ८९,४३२ रहेको छ ।[२]

विशेष क्षमता[सम्पादन गर्ने]

लद्दाखको काराकोरमदेखि अरुणाचल प्रदेश को जाछेप लासम्म ३४८८ किलोमिटर चीनसँगको सीमा सुरक्षाका लागि यस बललाई खटाइएको छ । यस बलका चौकीहरुको उचाइ ९००० फिटदेखि १८७०० फिटसम्ममा अवस्थित छन् । यसका सिपाहीहरुलाई पर्वतारोहण तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा हुन सक्ने युद्धका लागि विशेष तालिम दिइएको हुन्छ ।

नागरिक मेडिकल शिविर, आणविक, जैविक, रासायनिक तथा प्राकृतिक विपद व्यवस्थापनको प्रशिक्षण यस बललाई दिने गरिएको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति स्थापनासम्बन्धी मिसनमा पनि यस बललाई सहभागी गराउने गरिएको छ । बोस्निया हर्जगोबिना, कोसोभो, सिरिया लियोन, हैटी, पश्चिम सहारा, सुडान, अफ्गानिस्तान लगायतका मुलुकमा यसका मिसन खटाइएका छन् । यसका दुईवटा बटालियनलाई राष्ट्रिय विपद उद्धार बलका रुपमा खटाइएको छ ।[३]

  1. https://nepalmag.com.np/news/2015-06-07/8506.html
  2. https://web.archive.org/web/20170812061532/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/EnglAnnualReport2016-17_17042017.pdf
  3. http://itbpolice.nic.in/itbpwebsite/indexhindi.html#