कंस

कंस
कृष्णद्वारा कंसको वध
जानकारी
परिवार	उग्रसेन (पिता) पद्मावती (माता)
जीवनसाथी	अस्ति र प्राप्ति (जरासन्धका छोरीहरू)
आफन्त	वसुदेव (बहिनी-ज्वाइँ) कृष्ण (भान्जा) बलराम (भान्जा) जरासन्ध (ससुरा)
शाही वंश	यदुवंश

कंस मथुरा राजधानी भएको वृष्णि राज्यका एक अत्याचारी शासक थिए। हिन्दु साहित्यमा उनलाई कहिले मानव त कहिले असुरको रूपमा वर्णन गरिएको छ। पुराणहरूले उनलाई असुरको रूपमा चित्रण गर्छन्, भने हरिवंश पुराणमा उनलाई मानिसको शरीरमा पुनर्जन्म लिएको असुर भनिएको छ। उनको शाही वंश 'भोज' थियो; त्यसैले, उनको अर्को नाम भोजपति पनि थियो। उनी भगवान् कृष्णकी माता देवकीका दाजु (नातामा दाजु पर्ने) थिए; कृष्णले अन्ततः एक भविष्यवाणी पूरा गर्दै कंसको वध गरेका थिए।

कंसको जन्म राजा उग्रसेन र रानी पद्मावतीबाट भएको थियो। यद्यपि, आफ्नो महत्वाकांक्षा र आफ्ना घनिष्ठ सहयोगीहरू बाणासुर र नरकासुरको सल्लाहमा, कंसले आफ्ना पितालाई पदच्युत गरी आफूलाई मथुराको राजा घोषित गर्ने निर्णय गरेका थिए। त्यसपछि, अर्का सल्लाहकार चणुरको मार्गदर्शनमा, कंसले मगधका राजा जरासन्धका छोरीहरू अस्ति र प्राप्तिसँग विवाह गरेका थिए।

कर्नाटकको परम्परागत कला 'यक्षगान' मा कंसको भूमिका।

देवकीको आठौँ छोराले आफ्नो वध गर्नेछ भन्ने आकाशवाणी (दैवी वाणी) सुनेपछि, कंसले देवकी र उनका पति वसुदेवलाई कारागारमा थुन्छन् र उनीहरूका सबै सन्तानको हत्या गर्छन्। तर, देवकी र वसुदेवको सातौँ सन्तानको जन्म हुनुभन्दा ठीक अघि, विष्णुले देवी योगमायालाई उक्त गर्भ देवकीबाट वसुदेवकी अर्की पत्नी रोहिणीमा स्थानान्तरण गर्न आदेश दिन्छन्। चाँडै नै, रोहिणीले सातौँ छोरालाई जन्म दिन्छिन्, जसको नाम बलराम राखिन्छ। आठौँ छोरा कृष्ण, जो विष्णुका अवतार थिए, उनलाई सुरक्षित रूपमा गोकुल पुर्‍याइन्छ र त्यहाँका मुखिया नन्दको रेखदेखमा हुर्काइन्छ। कृष्णको जन्म भएको थाहा पाएपछि, कंसले उनलाई मार्न धेरै असुरहरू पठाउँछन् तर कृष्णले ती सबैको नरसंहार गर्छन्। अन्ततः, कृष्ण मथुरा पुग्छन् र आफ्ना मामा कंसको वध गर्छन्।

जन्म र प्रारम्भिक जीवन

कंस आफ्नो पूर्वजन्ममा कालनेमी नामक असुर थिए, जसको वध भगवान् विष्णुले गरेका थिए। कंसलाई सामान्यतया यदुवंशी शासक उग्रसेनका छोराको रूपमा वर्णन गरिएको छ। तर, पद्म पुराण जस्ता केही ग्रन्थहरूमा कंस उग्रसेनका जैविक छोरा थिएनन् भनी उल्लेख गरिएको छ। यस कथाका अनुसार, उग्रसेनकी पत्नी (केही ग्रन्थहरूमा पद्मावती भनिएको छ) लाई द्रुमिल नामक एक अलौकिक प्राणीले देख्छन्, जसले उग्रसेनको रूप धारण गरी उनलाई गर्भधारण गराउँछन्। यो छल थाहा पाएपछि, पद्मावतीले द्रुमिललाई उनको पापको लागि नर्कको श्राप दिन्छिन्। त्यसपछि उनी गर्भवती हुन्छिन् र आफ्नो गर्भमा रहेको छोरालाई पनि आफ्नै परिवारको सदस्यद्वारा मारियोस् भनी श्राप दिन्छिन्। छोराको जन्म भएपछि उग्रसेनले उनलाई धर्मपुत्रको रूपमा स्वीकार गर्छन् र उनको नाम कंस राख्छन्।

बाल्यकालमा, कंसले आफ्ना आठ भाइहरूसँगै प्रसिद्ध योद्धा मानिने अन्य यादवहरूबाट प्रशिक्षण लिएका थिए। जरासन्धले मथुरामा आक्रमण गर्ने प्रयास गर्दा कंसले उनको ध्यानाकर्षण गर्छ। कंसले एक्लै जरासन्धको सेनालाई परास्त गरिदिन्छन्। यसबाट प्रभावित भएर जरासन्धले कंसलाई आफ्नो ज्वाइँ बनाउँछन्। जरासन्धको साथ पाएपछि कंस अझ बढी शक्तिशाली बन्छन्।

मृत्यु

कृष्णद्वारा कंसको वध

सातौँ सन्तान, बलरामलाई रोहिणीको गर्भमा स्थानान्तरण गरेर बचाइएको थियो। देवकी र वसुदेवको आठौँ सन्तानको रूपमा कृष्णको जन्म भएको थियो। कृष्णलाई कंसको क्रोधबाट बचाएर वसुदेवका आफन्त नन्द र गोठाला दम्पती यशोदाले हुर्काएका थिए।

कृष्ण हुर्केर राज्यमा फर्केपछि, दैवी भविष्यवाणी अनुसार अन्ततः कृष्णद्वारा कंसको वध गरिन्छ र उनको टाउको काटिन्छ। कंसको नेतृत्वमा रहेका उनका आठ भाइहरूलाई पनि बलरामले मार्छन्। यसपछि, उग्रसेनलाई पुनः मथुराको राजाको रूपमा स्थापित गरिन्छ।

• 
  यक्षगानमा चित्रण गरिएका कृष्ण, बलराम र कंस