कण्व
कण्व त्रेता युग का एक प्राचीन हिन्दु ऋषि थिए।[१] ऋग्वेदका केही सूक्तहरू उनैसँग सम्बन्धित छन्।[२][३] उनी अङ्गिरा वंशका थिए।[४] उनलाई घोरका छोरा पनि भनिएको छ, तर यो वंश 'प्रगाथ कण्व' सँग सम्बन्धित छ, जो पछिल्ला समयका कण्व थिए।[५][६]
यद्यपि, पौराणिक साहित्यमा उनको वंशबारे अन्य विभिन्न विवरणहरू पाइन्छन्। कतै उनलाई अप्रतिरथका छोरा र राजा मतिनारका नाति भनिएको छ, भने कतै अजमीढका छोरा भनिएको छ।[६][७] पछिल्लो मतलाई नै आधुनिक विद्वानहरूको सहमति प्राप्त छ।[६][८] उनलाई कहिलेकाहीँ सात ऋषिहरू (सप्तर्षि) को सूचीमा पनि समावेश गरिन्छ।[१]
कण्वका मेधातिथि नामक छोरा थिए।[७][८] महाभारतमा कण्वलाई शकुन्तलाका धर्मपिता (पाल्ने बुबा) का रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।
- कण्व (कण्र्णेश) शुक्ल यजुर्वेदको एक वैदिक शाखाका संस्थापकको नाम पनि हो, त्यसैले हिन्दु धर्मको त्यो शाखालाई कण्व शाखा भनिन्छ।[९][१०]
- कण्व धेरै राजकुमारहरू, राजवंशका संस्थापकहरू र लेखकहरूको नाम पनि हो।
- कण्वहरू राजा वासुदेव कण्व (ई.पू. पहिलो शताब्दी) का वंशज हुन्।[११]
- कण्वहरू एक प्रकारका आत्मा पनि हुन्, जसको विरुद्धमा अथर्ववेदको सूक्त २.२५ लाई मन्त्रको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
सन्दर्भ सामग्रीहरू
[सम्पादन]- 1 2 Dowson, John (२०००), "Kanva", A Classical Dictionary of Hindu Mythology & Religion (D. K. Printworld second संस्करण), New Delhi: D. K. Printworld, पृ: १५४, आइएसबिएन 81-246-0108-9।
- ↑ Arya, Ravi Prakash, सम्पादक (१८६६), ऋग्वेद संहिता [Ṛgveda Saṃhitā] (संस्कृतमा), सायणाचार्यको भाष्य सहित, Motilal Banarsidass, आइएसबिएन 9788171101382, अन्तिम पहुँच २० जनवरी २०२५।
- ↑ Macdonell, Arthur Anthony; Keith, Arthur Berriedale (१९१२), Vedic Index of Names and Subjects (अङ्ग्रेजीमा) 1, London: Motilal Banarsidass, पृ: १३४, आइएसबिएन 9788120813328।
- ↑ Monier-Williams, Sir Monier (१८९९), A Sanskrit-English dictionary (अङ्ग्रेजीमा), Motilal Banarsidass, पृ: २४६, आइएसबिएन 978-81-208-0065-6।
- ↑ Patton, Laurie L. (१९९६), Myth as Argument: The Brhaddevata as Canonical Commentary, Berlin: Walter de Gruyter, पृ: २७०, आइएसबिएन 3-11-013805-0।
- 1 2 3 Pargiter, F. E. (१९९७), Ancient Indian Historical Tradition, Delhi: Motilल Banarsidass, पृ: 226–228, आइएसबिएन 978-81-208-1486-8।
- 1 2 Muir, John (१८७२), Original Sanskrit Texts on the Origin and History of the People of India (second संस्करण), London: Trübner, पृ: 234–236।
- 1 2 Sarmah, Thaneswar (१९९१), The Bharadvājas in Ancient India, Delhi: Motilal Banarsidass, पृ: १३८–१३९, आइएसबिएन 978-81-208-0639-9।
- ↑ Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary, p. 1062.
- ↑ Dowson 2000, p. 297
- ↑ Chaurasia, Radhey Shyam (२००२), History of Ancient India: Earliest Times to 1000 A.D. (अङ्ग्रेजीमा), Atlantic Publishers & Dist, पृ: 132, आइएसबिएन 978-81-269-0027-5।
