चेक

स्वतन्त्र विश्वकोश, नेपाली विकिपिडियाबाट
Jump to navigation Jump to search
चेकको नमुना

चेक त्यो आदेशपत्र हो जसको माध्यमबाट बैंकबाट रकम वा पैसा निकाल्न सकिन्छ । बैंक खातामा जम्मा गर्ने ग्राहकलै बैंकद्वारा तयार गरिएको पैसा झिक्न प्रयोजनको निमित्त ग्राहकलाई दिइन्छ । यो त्यस्तो विनिमयपत्र हो जुन बैंकमाथि खिचिएको हुन्छ र माग हुनासाथ तुरुन्तै भुक्तानी पनि हुन्छ । चेक भनेको ग्राहकले आफ्नो खातामा राखेको रकमको माग फाराम हो । ब्यक्ती वा व्यावसायिक सङ्गठनले बैंकमा रहेको आफ्नो खाताबाट निश्चित ब्यक्ती वा संस्थालाई दिन भनी बैंकलाई लेख्ने आदेश वा निर्देशन हो । यस्तो निर्देशन राष्ट्र बैंक ऐन अनुसार तोकिएको ढाँचामा सम्बन्धित बैंकले बनाएको कागजी प्रतीमा हुनु पर्दछ । लेखक ए.एन.अग्रवालका अनुसार "आदेश दिएको व्यक्ति वा उपकरण (चेक) को बाहकलाई मात्र माग गरिएको समयमा निश्चित रकम भुक्तानी दिनु भनी तोकिएको बैंकलाई जारीकर्ताले हस्ताक्षर गरि तोकिएको बैंकलाई दिने शर्तरहित आदेश चेक हो ।"

चेकका पक्षहरु[सम्पादन गर्ने]

  • चेक लेखक
  • भुक्तानी दिने पक्ष
  • भुक्तानी पाउने पक्ष

चेकका विशेषताहरु[सम्पादन गर्ने]

लिखित कागजात[सम्पादन गर्ने]

चेक एउटा लिखित कागजात हो, जसमा भुक्तानी पाउने पक्ष, चेकको रकम, मिति आदि लेखिएको हुन्छ । चेकको रकम अंक र अक्षर दुबैमा प्रष्ट लेखिएको हुनुपर्दछ ।

शर्तरहित आदेश[सम्पादन गर्ने]

चेकमा कुनै शर्त तोकिएको हुदैन । अर्कोतिर, यो खातावालाले आफ्नो खाताबाट झिक्न बैंकलाई दिने आदेश वा निर्देशन हो । तशर्थ चेकलाई शर्तरहित आदेश भनिन्छ ।

निश्चित बैंक[सम्पादन गर्ने]

चेक तोकिएको वा निश्चित बैंकको नाममा जारी गरिन्छ । चेक कुनै व्यक्ति वा गैरबैंकिङ्ग सङ्गठनहरुको नाममा जारी गरिदैन ।

  • यो एउटा लोकप्रीय साखपत्र हो ।
  • यो खातावालाले समन्धित बैंकलाई दिइने लिखित आदेश हो ।
  • चेक निश्चित अवधिको लागि तयार गरिको हुन्छ ।

चेकका नियमहरु[सम्पादन गर्ने]

  • चेकमा लेखिएको मिती स्पस्ट हुनुपर्दछ । बैंकले तोकेको म्याद नाघेको र आगामी दिनको मितिको चेक भुक्तानी गर्दैन ।
  • भुक्तानी पाउनेको नाम स्पस्ट हुनुपर्दछ ।
  • अंक र अक्षरमा लेखेको ठीक दुरुस्त हुनुपर्दछ ।
  • चेक मा रहेको खातावालाको हस्ताक्षर नमुना अनुसारको हुनुपर्दछ ।
  • चेक खिच्ने ब्यक्तीको खातामा चेकमा लेखिएको वा सो भन्दा बढी रकम हुनुपर्दछ ।
  • चेक कार्यालयमा प्रयोग हुने भाषामा लेखिएको हुनुपर्दछ ।

चेकको प्रकारहरु[सम्पादन गर्ने]

बाहक चेक[सम्पादन गर्ने]

त्यो चेक जसले समन्धित बैंकमा प्रस्तुत गर्छ वा लिएर आउँछ उसलाई भुक्तानी दिनु भनि लेखिएको चेक नै बाहकचेक हो ।

आदेश चेक[सम्पादन गर्ने]

त्यस्तो चेक जसको भुक्तानी बैंकमा कुनै विशेष ब्यक्ति वा चेकवालाले गरेको आदेशित अन्य ब्यक्तिलाई गरिन्छ ।यो चेकको भुक्तान रकम पाउने ब्यक्तिले चेकको पछाडीपट्टी हस्ताक्षर गरेपछी मात्र गरिन्छ। बाहक चेक भन्दा केहि सुरक्षित हुन्छ ।

रेखांकित चेक[सम्पादन गर्ने]

बैंकको कुनै न कुनै खातामा जम्मा भएर मात्र भुक्तानी हुनुपर्ने सन्केतका लागि चेकमा रेखान्कित गरिदिने प्रकृया अनुरुप तयार भएको चेक रेखान्कित चेक हो । यसमा चेकको बायापट्टी दुइवटा समानान्तर रेखा कोरिएको हुन्छ ।

  • साधारण रेखांकित चेक

साधारण रेखान्कित चेक कुनै न कुनै खातामा जम्मा गर्न सकिन्छ । कहिलेकाही समबन्धीत ब्यक्ती बाहेक अरु कसैको खातामा जम्मा गरेर सो ब्यक्तीले भुक्तानी पाउने सम्भावना रहन्छ ।

  • बिशेष रेखांकित चेक

रेखान्कित चेक मा समानान्तर धर्काभित्र A/C Payee लेखिएको हुन्छ । यो चेकको भुक्तानी जो ब्यक्ती वा संस्थालाई लेखिएको हो सोही ब्यक्ती वा संस्थाको खातामा जम्मा हुने गरी मात्र हुने भएकोले यो चेक एकदमै सुरक्षित हुने गर्दछ ।



सन्दर्भ सामग्रीहरू[सम्पादन गर्ने]